CÓ VƯỜN DÂU, NHÀ NUÔI TẰM VÀ DỤNG CỤ NHƯNG KHÔNG CÓ THỜI GIAN NUÔI: NÊN HỢP TÁC, BÁN LÁ, CHO THUÊ HAY GIAO KHOÁN?

CÓ VƯỜN DÂU, NHÀ NUÔI TẰM VÀ DỤNG CỤ NHƯNG KHÔNG CÓ THỜI GIAN NUÔI: NÊN HỢP TÁC, BÁN LÁ, CHO THUÊ HAY GIAO KHOÁN?

 

Khi đã có sẵn vườn dâu, nhà nuôi tằm và dụng cụ nhưng không có thời gian trực tiếp nuôi, chủ vườn cần chọn mô hình hợp tác thật rõ. Nghề nuôi tằm có rủi ro cao, phụ thuộc vào chất lượng lá dâu, kỹ thuật chăm sóc, môi trường nhà tằm, giá kén và công lao động. Nếu không phân định rõ tài sản, lá dâu, công nuôi, chi phí đầu vào và rủi ro thất bại, việc hợp tác rất dễ phát sinh mâu thuẫn.

 

 

Có tài sản nhưng không có thời gian: cần tách rõ trách nhiệm

Trong nghề dâu tằm tơ, có vườn dâu, nhà tằm và dụng cụ mới chỉ là điều kiện ban đầu. Để một lứa tằm thành công, người trực tiếp nuôi phải theo sát từng ngày, nhất là từ tuổi 4 đến tuổi 5. Đây là giai đoạn tằm ăn mạnh, nhạy với nhiệt độ – độ ẩm, dễ phát sinh bệnh và quyết định lớn đến năng suất kén. Người mới hoặc người muốn chuẩn hóa kỹ thuật có thể tham khảo thêm bài Kỹ thuật trồng dâu nuôi tằm cho năng suất cao.

Trước khi hợp tác, cần làm rõ 5 phần: vườn dâu ai chăm sóc, lá dâu tính giá thế nào, nhà tằm – dụng cụ cho mượn hay cho thuê, công nuôi trả lương hay khoán, và rủi ro khi tằm bệnh hoặc giá kén giảm thuộc về ai. Nếu không tách rõ các phần này, hợp tác rất dễ rơi vào tình trạng lời thì dễ chia, lỗ thì khó nói.

 

Mô hình 1: Hợp tác ăn chia lợi nhuận sau khi bán kén

Đây là mô hình một bên góp vườn dâu, nhà tằm, dụng cụ; bên còn lại góp công lao động và kỹ thuật nuôi. Sau khi bán kén, hai bên trừ chi phí rồi chia lợi nhuận ròng. Mô hình này không nên chia trên doanh thu, vì doanh thu cao chưa chắc đã có lời nếu chi phí lá, giống, thuốc, điện nước và công lao động quá lớn.

Tỷ lệ tham khảo có thể chia theo mức đóng góp. Nếu chủ vườn góp toàn bộ vườn dâu, nhà tằm, dụng cụ, lá dâu và phần lớn vật tư đầu vào, còn người nuôi chủ yếu góp công chăm sóc, tỷ lệ có thể là chủ vườn 60–70%, người nuôi 30–40% lợi nhuận ròng. Nếu người nuôi chịu thêm tiền giống, thuốc – men, điện nước và trực tiếp chịu trách nhiệm kỹ thuật chính, tỷ lệ có thể điều chỉnh về chủ vườn 50–60%, người nuôi 40–50%. Trường hợp người nuôi gần như tự lo toàn bộ đầu vào, chủ vườn chỉ góp cơ sở vật chất và lá được quy giá, thì nên chuyển sang mô hình thuê hoặc mua lá riêng sẽ minh bạch hơn.

Trách nhiệm cần ghi rõ: chủ vườn chịu chất lượng vườn dâu, nhà tằm, dụng cụ và nguồn lá; người nuôi chịu quy trình chăm sóc, vệ sinh, cho ăn, thay phân, theo dõi bệnh, lên né và thu kén. Khi tằm bệnh hoặc kén xấu, phải xem lại nguyên nhân theo ghi chép từng lứa, không nên quy lỗi cảm tính. Nếu nhà tằm chưa đạt yêu cầu, nên xem thêm bài Những yêu cầu kỹ thuật cần lưu ý khi xây dựng nhà nuôi tằm.

Mô hình ăn chia chỉ nên áp dụng khi hai bên thật sự tin nhau, có sổ ghi chép chi phí và có thỏa thuận rõ về trường hợp tằm bệnh, mất mùa, giá kén giảm hoặc một bên làm sai quy trình.

 

Mô hình 2: Bán lá dâu theo lứa, nhà tằm – dụng cụ cho mượn kèm theo

Đây là mô hình chủ vườn bán lá là chính. Nhà tằm, nong né, khay và dụng cụ có thể cho người mua lá mượn trong thời gian nuôi, nhưng không tính tiền thuê riêng. Điểm khác biệt là chủ vườn thu tiền từ lá dâu, còn nhà xưởng – dụng cụ chỉ là phần hỗ trợ kèm theo để người mua lá thuận tiện nuôi tại chỗ.

Chủ vườn vẫn tự chăm sóc, phục hồi vườn dâu. Người nuôi mua lá, tự cắt, tự nuôi, tự bán kén và tự chịu lời lỗ. Giá lá nên gắn với giá kén, tỷ lệ cành – lá và chất lượng lá. Có thể tham khảo bài Giá dâu cành bao nhiêu là hợp lý để người bán lá có lời và người nuôi tằm vẫn có lãi?. Nếu mua dâu cả cành và lá, người nuôi cũng nên xem lại bài Lá dâu 5.000đ/kg cả cành và lá, người nuôi tằm còn lợi nhuận bao nhiêu?.

Mô hình này phù hợp khi chủ vườn muốn bán lá ổn định, không muốn ăn chia lợi nhuận nhưng vẫn hỗ trợ cơ sở sẵn có. Tuy nhiên, dù là cho mượn, vẫn phải ghi rõ trách nhiệm vệ sinh nhà tằm, sát trùng sau lứa, bảo quản dụng cụ và bồi thường nếu làm hư hỏng. Nếu người nuôi làm hỏng dụng cụ, để nhà tằm bẩn hoặc để lại mầm bệnh, cần có mức bồi thường hoặc trừ vào tiền đặt cọc.

 

Mô hình 3: Tự chăm sóc vườn dâu, cho thuê nhà tằm – dụng cụ và bán lá riêng

Mô hình này tách bạch hơn mô hình 2. Chủ vườn vẫn tự chăm sóc, tự phục hồi vườn dâu, nhưng nhà tằm – dụng cụ được tính là tài sản cho thuê riêng. Lá dâu cũng bán riêng. Như vậy, người nuôi trả hai khoản: tiền thuê cơ sở vật chất và tiền mua lá dâu.

Cách tính có thể theo lứa, theo tháng hoặc theo vụ. Ví dụ, nhà tằm và dụng cụ cho thuê theo một mức cố định/lứa; lá dâu tính theo sào, theo kg hoặc theo lứa. Mức thuê nên hợp lý, vì nếu cộng tiền thuê và tiền lá quá cao, người nuôi rất dễ mất lợi nhuận khi giá kén giảm. Với mô hình này, chủ vườn có thêm nguồn thu từ nhà tằm – dụng cụ, đồng thời vẫn kiểm soát được chất lượng vườn dâu.

Trách nhiệm của người thuê gồm: sử dụng nhà tằm đúng mục đích, không tự ý thay đổi kết cấu, giữ vệ sinh, sát trùng sau mỗi lứa, bảo quản nong né – khay – máy móc, thanh toán điện nước và bàn giao lại hiện trạng. Người thuê có thể tham khảo nhóm Tây Nguyên Silk Nuôi Tằm để lựa chọn vật tư, dụng cụ và sản phẩm hỗ trợ phù hợp.

Mô hình này phù hợp khi chủ vườn có nhà tằm, dụng cụ đầu tư bài bản và muốn tách rõ: lá là lá, nhà xưởng là nhà xưởng, dụng cụ là dụng cụ.

 

Mô hình 4: Cho thuê trọn gói vườn dâu, nhà tằm và dụng cụ

Đây là mô hình gọn nhất cho chủ tài sản. Người thuê nhận toàn bộ vườn dâu, nhà tằm và dụng cụ để tự chăm sóc vườn, tự cắt lá, tự nuôi tằm, tự bán kén và tự chịu lời lỗ. Chủ tài sản nhận tiền thuê cố định theo tháng, theo vụ hoặc theo năm.

Cách tính có thể dựa trên diện tích vườn dâu, hiện trạng nhà tằm, số lượng dụng cụ và khả năng khai thác thực tế. Chủ tài sản nên yêu cầu đặt cọc để bảo vệ vườn dâu, nhà tằm và dụng cụ. Hợp đồng cần ghi rõ hiện trạng ban đầu, lịch bón phân – phục hồi, mức độ khai thác vườn, thuốc được phép dùng, trách nhiệm sát trùng, bồi thường hư hỏng và điều kiện bàn giao lại.

Ưu điểm là chủ tài sản không phải vận hành hằng ngày. Nhược điểm là dễ mất kiểm soát tài sản. Nếu người thuê cắt dâu quá sức, bón phân không đủ, dùng thuốc không kiểm soát hoặc vệ sinh nhà tằm kém, chủ tài sản có thể nhận lại vườn dâu yếu, nhà tằm bẩn và dụng cụ xuống cấp. Người thuê nên có kế hoạch chăm sóc vườn dâu rõ ràng, có thể tham khảo nhóm Tây Nguyên Silk Vườn Dâu.

Mô hình này chỉ nên áp dụng khi người thuê có kỹ thuật, uy tín, làm lâu dài và hợp đồng đủ chặt.

 

Mô hình 5: Thuê người quản lý vườn dâu và nhà tằm

Mô hình thuê quản lý khác với khoán nuôi theo lứa. Đây là quan hệ làm việc dài hạn. Người quản lý theo dõi vườn dâu, nhà tằm, dụng cụ, nhân công, vật tư và các công việc hằng ngày theo chỉ đạo của chủ. Chủ vườn vẫn quyết định lịch nuôi, mua giống, dùng vật tư, bán kén, chăm sóc vườn theo hướng nào và chịu rủi ro kinh doanh chính.

Cách trả công thường là lương tháng cố định, có thể cộng thưởng theo kết quả. Ví dụ: lương cố định để quản lý vườn dâu – nhà tằm, cộng thưởng nếu vườn phục hồi tốt, tằm đạt sản lượng mục tiêu, kén sạch, tỷ lệ hao hụt thấp hoặc chi phí được kiểm soát tốt. Tỷ lệ thưởng có thể tính theo một khoản cố định/lứa hoặc 5–10% phần lợi nhuận vượt mức mục tiêu, tùy quy mô và mức trách nhiệm.

Trách nhiệm của người quản lý gồm: theo dõi vườn dâu, đề xuất lịch cắt – bón phục hồi, kiểm tra chất lượng lá, quản lý vệ sinh nhà tằm, theo dõi nhiệt độ – độ ẩm, phân công nhân công, ghi chép chi phí, báo cáo tình trạng tằm và bảo quản dụng cụ. Người quản lý không nên tự ý đổi giống, đổi thuốc, đổi nguồn lá, thay lịch nuôi hoặc bán kén nếu chưa có sự đồng ý của chủ.

Ưu điểm là chủ vườn vẫn giữ quyền kiểm soát tài sản và định hướng sản xuất. Nhược điểm là chủ vẫn chịu rủi ro về giá kén, chi phí đầu vào và kết quả kinh doanh. Mô hình này phù hợp với chủ vườn muốn làm lâu dài nhưng thiếu thời gian trực tiếp đứng nuôi từng ngày.

 

Mô hình 6: Khoán nuôi theo lứa, trả công cố định hoặc gắn với giá kén

Khoán nuôi theo lứa là giao cho người nhận khoán chăm một lứa tằm cụ thể. Chủ vườn cung cấp vườn dâu, nhà tằm, dụng cụ, giống và vật tư. Người nhận khoán trực tiếp chăm tằm từ lúc nhận đến khi lên né, thu kén và bàn giao kén. Khác với thuê quản lý, khoán theo lứa ngắn hạn hơn, rõ việc hơn và có thể dừng sau từng lứa nếu không đạt yêu cầu.

Có thể khoán theo 3 cách. Cách thứ nhất là khoán công cố định/lứa, phù hợp khi chủ vườn muốn kiểm soát toàn bộ đầu vào và đầu ra; người nhận khoán chỉ nhận tiền công chăm sóc. Cách thứ hai là khoán công cố định cộng thưởng, ví dụ thưởng thêm nếu đạt mốc sản lượng, kén sạch, tỷ lệ chết thấp, vệ sinh nhà tằm đúng quy trình. Cách thứ ba là khoán theo kết quả gắn với giá kén, nghĩa là người nhận khoán được hưởng thêm một tỷ lệ nhỏ trên phần lợi nhuận hoặc phần doanh thu vượt mức sau khi đã đạt sản lượng tối thiểu.

Mức tham khảo có thể như sau: nếu chỉ nhận công chăm sóc, người nhận khoán nhận công cố định/lứa theo thỏa thuận. Nếu có thưởng, có thể thưởng theo mốc sản lượng hoặc 5–15% phần lợi nhuận vượt mức mục tiêu. Không nên cho người nhận khoán hưởng tỷ lệ quá cao trên doanh thu bán kén, vì họ không chịu toàn bộ rủi ro về giống, lá, giá kén và đầu vào. Nếu muốn chia theo kết quả, nên tính trên lợi nhuận sau khi trừ chi phí, không tính trên doanh thu.

Trách nhiệm của người nhận khoán gồm: cho ăn đúng lịch, dùng lá đúng yêu cầu, giữ mật độ phù hợp, thay phân, theo dõi bệnh, báo ngay khi tằm bất thường, vệ sinh nhà tằm, lên né đúng thời điểm, thu kén đúng kỹ thuật và bàn giao lại dụng cụ sạch sẽ. Nếu làm sai quy trình, tự ý dùng thuốc, làm hư dụng cụ, không vệ sinh hoặc gây thất thoát vật tư thì có thể trừ công hoặc bồi thường theo thỏa thuận.

Mô hình này phù hợp khi chủ vườn có cơ sở vật chất, có quy trình tương đối rõ nhưng thiếu người trực tiếp chăm một lứa tằm cụ thể.

 

Vườn dâu là tài sản gốc, không nên giao khoán thiếu kiểm soát

Dù chọn mô hình nào, vườn dâu vẫn là tài sản gốc. Lá dâu tốt giúp tằm ăn khỏe, lớn đều và tạo kén tốt. Ngược lại, vườn dâu suy, lá mỏng, lá héo hoặc tồn dư thuốc sẽ làm rủi ro nuôi tằm tăng lên.

Nếu chủ vườn tự chăm sóc, cần chú trọng bón phục hồi sau mỗi vòng cắt. Có thể tham khảo sản phẩm Phân bón lá hữu cơ TNS chuyên dùng cho cây dâu tằm hoặc nhóm Phân bón gốc cho cây dâu để xây dựng quy trình chăm sóc vườn dâu ổn định hơn.

Nếu người thuê hoặc người nhận khoán được quyền khai thác vườn, cần quy định rõ cách cắt, chu kỳ cắt, trách nhiệm bón phục hồi, thuốc được phép dùng và thời gian cách ly trước khi hái lá cho tằm ăn.

 

Nên chọn mô hình nào?

Nếu chủ vườn muốn bán lá là chính, có thể chọn mô hình bán lá theo lứa, nhà tằm – dụng cụ cho mượn kèm theo. Nếu muốn tách bạch tiền lá và tiền cơ sở, nên chọn mô hình tự chăm sóc vườn dâu, cho thuê nhà tằm – dụng cụ và bán lá riêng.

Nếu chủ vườn quá bận, có thể cho thuê trọn gói, nhưng phải chọn người thuê có kỹ thuật và hợp đồng đủ chặt. Nếu muốn giữ quyền điều hành lâu dài, nên thuê người quản lý. Nếu chỉ cần người chăm một lứa cụ thể, có thể khoán nuôi theo lứa, trả công cố định hoặc công cố định cộng thưởng kết quả.

Riêng hợp tác ăn chia lợi nhuận chỉ nên áp dụng khi hai bên rất tin nhau, có ghi chép rõ và có thỏa thuận cụ thể về chi phí, rủi ro, giá kén, bệnh tằm và trách nhiệm khi thất bại.

 

Lời kết

Có vườn dâu, nhà nuôi tằm và dụng cụ là một lợi thế lớn, nhưng nếu không có thời gian trực tiếp nuôi, không nên giao cho người khác theo kiểu thỏa thuận miệng hoặc chia lời cảm tính. Mô hình hợp lý nhất là mô hình làm rõ được: vườn dâu ai chăm sóc, lá dâu tính thế nào, nhà tằm – dụng cụ cho mượn hay cho thuê, người trực tiếp nuôi nhận lương hay nhận khoán, và rủi ro nuôi tằm thuộc về bên nào.

Khi những yếu tố này được tách bạch, việc hợp tác sẽ bền hơn, ít tranh chấp hơn và bảo vệ được giá trị lâu dài của vườn dâu, nhà tằm và dụng cụ.

 

THÔNG TIN LIÊN LẠC

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam, hoặc cần tư vấn kiến thức, kỹ thuật, quy trình nuôi tằm, chăm sóc vườn dâu, xây dựng nhà tằm, lựa chọn vật tư, dụng cụ và định hướng phát triển mô hình dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/