TỶ LỆ VỎ KÉN, NHỘNG, TƠ VÀ Ý NGHĨA KINH TẾ TRONG NGHỀ NUÔI TẰM

Khi bán kén tằm, nhiều người nuôi thường chỉ nhìn vào tổng kg kén thu được. Tuy nhiên, giá trị thật của kén không chỉ nằm ở trọng lượng, mà nằm ở tỷ lệ vỏ kén, lượng tơ có thể ươm được, độ chắc của kén và chất lượng sợi. Một kg kén tươi gồm vỏ kén, nhộng, nước và một phần kén lỗi. Trong đó, vỏ kén mới là phần tạo ra tơ, còn nhộng chủ yếu tạo trọng lượng. Vì vậy, hiểu đúng tỷ lệ vỏ kén – nhộng – tơ sẽ giúp người nuôi biết vì sao có lứa kén nặng nhưng vẫn bị đánh giá thấp, có lứa sản lượng không quá cao nhưng lại được thu mua giá tốt.

 

 

KÉN TẰM GỒM NHỮNG PHẦN NÀO?

Một kén tằm tươi sau khi tằm làm kén xong thường gồm ba phần chính: vỏ kén, nhộng và phần phụ hao như tơ rối, kén lỗi, độ ẩm, tạp chất hoặc phần không ươm được. Nhìn bên ngoài, người nuôi thấy một chiếc kén hoàn chỉnh, nhưng về kinh tế, mỗi phần trong kén lại có giá trị khác nhau.

Vỏ kén là phần quan trọng nhất vì đây là nơi chứa sợi tơ. Nhộng nằm bên trong, chiếm phần lớn trọng lượng kén tươi nhưng không phải là phần tạo ra tơ. Vì vậy, một lô kén nặng kg chưa chắc đã có giá trị cao nếu tỷ lệ vỏ kén thấp, kén mỏng, tơ ít hoặc khó ươm.

Người nuôi có thể đọc thêm bài Kén tốt là kén như thế nào? Tiêu chuẩn nhìn bằng mắt thường để đánh giá chất lượng kén trước khi bán.

 

TỶ LỆ VỎ KÉN, NHỘNG VÀ TƠ THAM KHẢO

Tỷ lệ cụ thể thay đổi theo giống tằm, loại kén, độ tuổi thu kén, điều kiện nuôi, độ khô của kén, khí hậu vùng nuôi và kỹ thuật lên né. Tuy nhiên, với kén tươi thương phẩm, có thể hiểu theo khung tham khảo như sau:

 

Thành phần trong kén tươi	Tỷ lệ tham khảo	Ý nghĩa kinh tế
Vỏ kén	Khoảng 18–24%	Phần quan trọng nhất, quyết định lượng tơ có thể ươm
Nhộng và độ ẩm bên trong	Khoảng 72–80%	Tạo trọng lượng kén tươi nhưng không trực tiếp tạo tơ
Tơ rối, kén lỗi, hao hụt phụ	Khoảng 1–4%	Làm giảm hiệu quả ươm, có thể khiến lô kén bị trừ giá
Tơ có thể thu hồi sau ươm	Tùy chất lượng kén và công nghệ ươm	Quyết định giá trị thật của kén đối với nhà máy

Bảng trên chỉ là mức định hướng để người nuôi dễ hình dung. Trong thực tế, nhà máy và đại lý thu mua không chỉ nhìn tỷ lệ vỏ kén bằng mắt thường, mà còn đánh giá độ chắc, độ đồng đều, tỷ lệ kén lỗi, khả năng ươm, sợi tơ dài hay ngắn, tơ dễ đứt hay không.

 

VỎ KÉN LÀ PHẦN QUYẾT ĐỊNH GIÁ TRỊ TƠ

Vỏ kén chính là phần chứa sợi tơ. Khi vỏ kén dày, chắc, đều và ít lỗi, khả năng thu hồi tơ thường tốt hơn. Kén có vỏ dày thường cầm nặng tay, bóp nhẹ không dễ bẹp, màu sắc đều, hình dáng cân đối và ít kén mỏng.

Ngược lại, kén mỏng vỏ, nhẹ, xốp, dễ bẹp thường cho lượng tơ thấp hơn. Loại kén này dù cân lên vẫn có kg, nhưng phần giá trị nằm ở tơ lại thấp. Vì vậy, nhà máy ươm tơ thường không thích những lô kén nhìn nhiều nhưng vỏ mỏng, tơ ít, kén không đồng đều.

Người nuôi nên đọc thêm bài Vì sao kén mỏng vỏ, nhẹ cân, tơ ít? để hiểu các nguyên nhân làm giảm tỷ lệ vỏ kén.

 

NHỘNG TẠO TRỌNG LƯỢNG NHƯNG KHÔNG PHẢI GIÁ TRỊ CHÍNH CỦA KÉN

Trong kén tươi, nhộng chiếm tỷ lệ lớn về khối lượng. Điều này làm nhiều người nuôi dễ hiểu nhầm rằng kén càng nặng càng tốt. Thực tế, kén nặng do nhộng lớn nhưng vỏ kén mỏng thì hiệu quả ươm tơ vẫn thấp.

Đối với người nuôi bán kén tươi, trọng lượng kg là yếu tố quan trọng vì được cân bán ngay. Nhưng với nhà máy, điều họ quan tâm sâu hơn là từ số kg kén đó có thể thu được bao nhiêu tơ, tơ có dài không, có dai không, có dễ ươm không và tỷ lệ đứt tơ có cao không.

Vì vậy, kén tốt không phải chỉ là kén có nhộng nặng, mà phải là kén có tỷ lệ vỏ tốt, vỏ dày, tơ nhiều, ít lỗi và dễ ươm.

 

TƠ THU HỒI PHỤ THUỘC VÀO CHẤT LƯỢNG VỎ KÉN

Không phải toàn bộ vỏ kén đều chuyển thành tơ thành phẩm. Trong quá trình ươm, còn có hao hụt do tơ rối, tơ đứt, kén đôi, kén bẩn, kén mỏng, kén chết trong, kén thủng, độ ẩm và kỹ thuật ươm. Vì vậy, hai lô kén có cùng trọng lượng và cùng tỷ lệ vỏ kén vẫn có thể cho hiệu quả kinh tế khác nhau nếu khả năng ươm khác nhau.

Kén có sợi tơ dài, đều, ít đứt, lớp sericin ổn định và vỏ kén chắc sẽ có giá trị cao hơn. Ngược lại, kén tơ giòn, dễ đứt, vỏ mỏng, nhiều kén đôi hoặc nhiều kén lỗi sẽ làm giảm tỷ lệ tơ thu hồi.

Điều này liên quan trực tiếp đến điều kiện nhiệt độ – độ ẩm khi tằm làm kén. Người nuôi có thể tham khảo bài Nhiệt độ – độ ẩm khi làm kén ảnh hưởng đến chất lượng tơ ra sao?.

 

VÌ SAO KÉN TO CHƯA CHẮC ĐÃ TỐT?

Kén to nhìn bằng mắt có thể tạo cảm giác đẹp, nhưng nếu vỏ mỏng, nhẹ, tơ ít thì giá trị không cao. Ngược lại, có những lô kén kích thước vừa phải nhưng rất chắc, đồng đều, vỏ dày, khô ráo, ít lỗi thì vẫn được đánh giá tốt.

Kén to nhưng tơ ít thường gặp khi tằm ăn nhiều lá non nhiều nước, lá dư đạm, thiếu chất khô, tuyến tơ phát triển không đạt hoặc tằm bị rối loạn tiêu hóa nhẹ ở tuổi 5. Khi đó, nhộng có thể vẫn phát triển nhưng phần vỏ kén không tương xứng.

Vì vậy, khi đánh giá kén, người nuôi không nên chỉ hỏi “kén to không?”, mà cần hỏi thêm “kén có chắc không, vỏ có dày không, tơ có nhiều không, có dễ ươm không?”.

 

Ý NGHĨA KINH TẾ ĐỐI VỚI NGƯỜI NUÔI TẰM

Về kinh tế, tỷ lệ vỏ kén cao và chất lượng tơ tốt giúp lô kén dễ được thu mua giá tốt hơn. Khi kén chắc, sạch, khô, đồng đều, ít kén phế, người mua ít có lý do trừ giá. Ngược lại, nếu kén nhiều nhộng nhưng vỏ mỏng, tơ ít, nhiều kén đôi, kén bẩn, kén ẩm hoặc chết trong, lô kén dễ bị đánh giá thấp.

Người nuôi cần hiểu rằng nhà máy không mua “nhộng” là chính, mà mua khả năng tạo tơ từ vỏ kén. Do đó, mục tiêu không chỉ là tăng kg kén bằng mọi cách, mà phải tăng kg kén tốt, có tỷ lệ vỏ cao, tơ nhiều và khả năng ươm tốt.

Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của hộ nuôi. Một hộ thường xuyên có kén chắc, đều, ít lỗi sẽ dễ xây dựng niềm tin với đại lý và nhà máy thu mua hơn.

 

NHỮNG YẾU TỐ LÀM TĂNG TỶ LỆ VỎ KÉN VÀ TƠ

Muốn tăng tỷ lệ vỏ kén và chất lượng tơ, trước hết phải có lá dâu tốt. Lá cho tằm tuổi 5 cần sạch, ráo, đúng độ già, không héo nóng, không nhiễm thuốc và có dinh dưỡng cân đối. Lá quá non, nhiều nước hoặc lá từ vườn dâu suy đều có thể làm tằm ăn yếu, phân xấu và tạo kén nhẹ.

Thứ hai, tằm phải khỏe đường ruột. Nếu tằm phân ướt, phân dây, viêm ruột hoặc nhiễm khuẩn, khả năng hấp thu dinh dưỡng giảm, tuyến tơ phát triển kém. Có thể tham khảo Erich Way USA – Men vi sinh tiêu hóa cho tằm để hỗ trợ tiêu hóa trong quy trình phù hợp.

Thứ ba, cần bổ sung dinh dưỡng đúng thời điểm khi lá dâu kém chất lượng, đàn tằm nhỏ, không đều hoặc cần hỗ trợ phát triển tuyến tơ. Có thể tham khảo Dinh dưỡng bổ sung cho tằm – hỗ trợ phát triển tuyến tơ và tăng trọng lượng kén.

Thứ tư, phải quản lý tốt điều kiện lên né. Phòng né quá nóng, quá khô, quá ẩm hoặc bí khí đều có thể làm giảm chất lượng kén và tơ. Giai đoạn tằm làm kén nên giữ môi trường mát, khô vừa, thông thoáng và ổn định.

 

BẢNG TÓM TẮT Ý NGHĨA CỦA TỪNG THÀNH PHẦN TRONG KÉN

Thành phần	Người nuôi thường thấy	Ý nghĩa thật về kinh tế
Vỏ kén	Nhìn bên ngoài, tạo hình kén	Quyết định lượng tơ và giá trị ươm
Nhộng	Làm kén nặng kg	Tạo trọng lượng nhưng không phải giá trị tơ chính
Tơ	Nằm trong vỏ kén	Giá trị cốt lõi của kén đối với nhà máy
Sericin	Lớp keo tự nhiên của tơ	Ảnh hưởng độ kết dính, độ ươm, chất lượng sợi
Kén lỗi	Kén đôi, bẩn, mỏng, thủng, ẩm	Làm giảm giá trị cả lô nếu không phân loại
Độ ẩm	Làm thay đổi trọng lượng tạm thời	Nếu quá ẩm dễ mốc, giảm chất lượng, bị trừ giá

 

CẦN PHÂN LOẠI KÉN ĐỂ BẢO VỆ GIÁ TRỊ PHẦN KÉN TỐT

Khi thu kén, nên phân loại sơ bộ để tách kén tốt khỏi kén lỗi. Nếu kén tốt bị trộn với nhiều kén đôi, kén bẩn, kén mỏng, kén chết trong hoặc kén ẩm, cả lô dễ bị đánh giá thấp. Phân loại không chỉ giúp bán kén thuận lợi hơn mà còn giúp người nuôi nhận ra vấn đề kỹ thuật của lứa tằm.

Người nuôi nên đọc thêm bài Có nên bán kén ngay sau khi thu hay cần phân loại trước?.

 

BÀI VIẾT VÀ SẢN PHẨM LIÊN QUAN

Người nuôi có thể tham khảo thêm Kén tốt là kén như thế nào? Tiêu chuẩn nhìn bằng mắt thường, Vì sao kén mỏng vỏ, nhẹ cân, tơ ít?, Nhiệt độ – độ ẩm khi làm kén ảnh hưởng đến chất lượng tơ ra sao?, Có nên bán kén ngay sau khi thu hay cần phân loại trước?, Lá dâu già, lá dâu non, lá bánh tẻ: dùng cho tuổi tằm nào?, Vì sao lá dâu to nhưng tằm ăn vẫn yếu? và Quy trình nuôi tằm kén tuổi 4–5 từ A–Z theo liệu trình Tây Nguyên Silk.

Nhóm sản phẩm liên quan gồm Tây Nguyên Silk Nuôi Tằm, Dinh dưỡng bổ sung cho tằm, Erich Way USA – Men vi sinh tiêu hóa cho tằm, Giải Độc – Anti Stress cho tằm, Streptomycin phòng bệnh mủ, viêm ruột và tiêu chảy ở tằm và Enrofloxacin đặc trị bệnh nhiễm khuẩn cấp tính cho tằm.

 

TỔNG KẾT BÀI VIẾT

Tỷ lệ vỏ kén, nhộng và tơ là chỉ số rất quan trọng để hiểu giá trị thật của kén tằm. Nhộng chiếm phần lớn trọng lượng kén tươi, nhưng vỏ kén mới là phần quyết định lượng tơ và giá trị ươm. Vì vậy, kén tốt không chỉ là kén nặng kg, mà phải có vỏ dày, chắc, đồng đều, tơ nhiều, ít lỗi và dễ ươm.

Với Tây Nguyên Silk, người nuôi tằm muốn tăng hiệu quả kinh tế cần chuyển tư duy từ “làm nhiều kg kén” sang “làm nhiều kg kén tốt”. Kén có tỷ lệ vỏ tốt, tơ nhiều, ít kén phế và chất lượng ổn định sẽ giúp người nuôi bán thuận lợi hơn, ít bị trừ giá hơn và xây dựng uy tín lâu dài với đại lý, nhà máy thu mua.

 

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Nếu bạn đang nuôi tằm và cần tư vấn kỹ thuật về chất lượng kén, tỷ lệ vỏ kén, kén mỏng, kén nhẹ, tơ ít, bệnh đường ruột, dinh dưỡng bổ sung hoặc quy trình nuôi tằm tuổi 4–5, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948

Email: taynguyensilk.vn@gmail.com

Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk

YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk

Website: https://taynguyensilk.vn/