TẰM TUỔI 5 CHÍN NHƯNG KHÔNG LÀM KÉN: NGUYÊN NHÂN THẬT SỰ

TẰM TUỔI 5 CHÍN NHƯNG KHÔNG LÀM KÉN: NGUYÊN NHÂN THẬT SỰ

 

Tằm tuổi 5 chín nhưng không làm kén là hiện tượng khiến nhiều hộ nuôi thiệt hại nặng ở giai đoạn cuối lứa. Nhìn bên ngoài, tằm có vẻ đã chín, thân trắng trong, giảm ăn, bò tìm chỗ lên né nhưng khi đưa lên né lại không kéo tơ, không làm tổ, rơi xuống rồi chết mềm. Nhiều người thường đổ lỗi cho “giống trong” hoặc “giống yếu”, nhưng nguyên nhân thật sự thường là sự cộng dồn của nhiều yếu tố: tuyến tơ phát triển kém, tằm suy kiệt sinh lý, bệnh mủ âm thầm, ruột yếu, stress nhiệt, lá dâu kém dinh dưỡng, môi trường nhà tằm bí và quy trình chăm sóc tuổi 4–5 chưa ổn định.

 

 

TẰM CHÍN NHƯNG KHÔNG LÀM KÉN LÀ HIỆN TƯỢNG GÌ?

Ở cuối tuổi 5, tằm bình thường sẽ giảm ăn, thân căng, hơi trong, bò tìm nơi thích hợp để nhả tơ. Khi đưa lên né, tằm bám né, quay đầu, kéo tơ, tạo khung tổ rồi dần hình thành kén.

Nhưng trong một số lứa, tằm cũng có biểu hiện giống như đã chín: thân trắng, bụng trong, giảm ăn, bò nhiều. Tuy nhiên, khi đưa lên né lại không kéo tơ, không làm tổ, bò yếu, rơi xuống nền, nằm im, mềm thân rồi chết. Đây là hiện tượng tằm chín giả hoặc suy kiệt cuối tuổi 5.

Nói đơn giản, con tằm nhìn giống như đã đến lúc làm kén, nhưng bên trong cơ thể không còn đủ sức để hoàn tất quá trình nhả tơ. Lúc này, vấn đề không nằm ở riêng giai đoạn lên né, mà đã hình thành từ trước đó trong suốt tuổi 4 và tuổi 5.

Người nuôi nên xem lại bài Quy trình nuôi tằm kén tuổi 4–5 từ A–Z theo liệu trình Tây Nguyên Silk để rà soát lại toàn bộ quy trình chăm sóc trước khi tằm chín.

 

CHÍN THẬT VÀ CHÍN GIẢ KHÁC NHAU NHƯ THẾ NÀO?

Tằm chín thật thường có thân căng, trong vừa phải, bò khỏe, có xu hướng tìm chỗ bám, phản ứng nhanh và khi lên né sẽ bắt đầu kéo tơ. Những con này có tuyến tơ phát triển tốt, cơ thể còn đủ năng lượng để nhả tơ và làm kén.

Tằm chín giả nhìn bên ngoài cũng trong mình, trắng bụng, giảm ăn, nhưng bò yếu, bám né kém, không quay tơ hoặc kéo tơ rất ít. Một số con rơi khỏi né, nằm mềm dưới nền, sau đó chết. Nếu kiểm tra bên trong, có thể thấy tuyến tơ nhỏ, không đầy, huyết dịch loãng, thân mềm, ruột yếu hoặc có dấu hiệu suy kiệt.

Điểm khác biệt quan trọng là tằm chín thật có sức kéo tơ, còn tằm chín giả chỉ có hình thức giống tằm chín nhưng không đủ thể lực và tuyến tơ để làm kén.

 

NGUYÊN NHÂN 1: TUYẾN TƠ PHÁT TRIỂN KÉM

Tuyến tơ là yếu tố quyết định tằm có làm được kén hay không. Nếu tuyến tơ phát triển tốt, tằm sẽ có đủ vật chất để kéo tơ, tạo kén chắc và đồng đều. Nếu tuyến tơ nhỏ, yếu hoặc phát triển không đủ, tằm có thể đến tuổi chín nhưng không có đủ tơ để kéo, làm kén mỏng hoặc không làm kén.

Tuyến tơ kém thường liên quan đến lá dâu kém dinh dưỡng, tằm ăn không đủ, ruột hấp thu kém, đàn tằm bị bệnh âm thầm hoặc tằm phát triển không đồng đều từ tuổi 4. Đặc biệt, tuổi 5 là giai đoạn tằm cần rất nhiều dinh dưỡng để hoàn thiện tuyến tơ. Nếu giai đoạn này bị thiếu lá tốt hoặc tiêu hóa kém, hậu quả sẽ lộ rõ khi tằm lên né.

Khi lá dâu kém dinh dưỡng, đàn tằm nhỏ, không đồng đều hoặc cần hỗ trợ phát triển tuyến tơ, người nuôi có thể tham khảo Dinh dưỡng bổ sung cho tằm – hỗ trợ phát triển tuyến tơ và tăng trọng lượng kén. Sản phẩm này cần dùng đúng thời điểm, không chờ đến khi tằm đã chín giả mới xử lý.

 

NGUYÊN NHÂN 2: TẰM SUY KIỆT SINH LÝ CUỐI TUỔI 5

Suy kiệt sinh lý là nguyên nhân rất thường gặp. Trong suốt tuổi 5, nếu tằm bị nóng, thiếu oxy, ruột yếu, ăn không đều, bệnh nhẹ kéo dài, lá dâu kém hoặc mật độ quá dày, cơ thể tằm bị hao sức dần. Đến khi chuẩn bị làm kén, tằm không còn đủ năng lượng để nhả tơ.

Biểu hiện là tằm trắng mình, bụng trong, giảm ăn, nhưng không bám né, không kéo tơ, thân mềm, rơi xuống nền. Một số con nhìn như đã chín nhưng thật ra là cơ thể đã suy, không phải chín khỏe.

Khi đã suy nặng ở cuối tuổi 5, khả năng cứu rất thấp. Vì vậy, phải phòng từ sớm bằng cách giữ tằm ăn đều, ruột khỏe, nhà tằm thông thoáng, không để bệnh âm thầm và không nuôi quá dày.

 

NGUYÊN NHÂN 3: BỆNH MỦ / HOẠI HUYẾT ÂM THẦM

Bệnh mủ hay hoại huyết là bệnh do vi khuẩn, không phải bệnh virus. Có những lứa bệnh không bùng phát mạnh ngay, chỉ chết rải rác, phân xấu nhẹ, tằm ăn không đều, thân mềm một vài con. Người nuôi chủ quan vì thấy đàn vẫn ăn và vẫn lớn.

Nhưng đến cuối tuổi 5, những con đã bị tổn thương bởi vi khuẩn sẽ không đủ sức kéo tơ. Chúng có thể chuyển màu giống tằm chín, nhưng tuyến tơ kém, huyết dịch loãng, thân mềm và dễ chết trong giai đoạn lên né.

Ở giai đoạn phòng bệnh vi khuẩn, có thể tham khảo Streptomycin – kháng sinh phòng bệnh mủ, viêm ruột và tiêu chảy ở tằm. Khi bệnh đã rõ, lan nhanh, có dấu hiệu nhiễm khuẩn cấp, có thể tham khảo Enrofloxacin – kháng sinh đặc trị bệnh nhiễm khuẩn cấp tính cho tằm theo hướng dẫn kỹ thuật.

Người nuôi nên đọc thêm bài Hiểu về kháng sinh Streptomycin và Enrofloxacin – tác dụng lên vi khuẩn gây bệnh trên tằm.

 

NGUYÊN NHÂN 4: RUỘT YẾU, PHÂN XẤU, HẤP THU KÉM

Đường ruột quyết định khả năng hấp thu dinh dưỡng của tằm. Nếu trong tuổi 5 tằm đi phân ướt, phân dây, phân sống, phân có mùi hôi hoặc ăn không đều, thì dù cho ăn nhiều lá, tằm vẫn không hấp thu tốt. Hậu quả là thân phát triển kém, tuyến tơ yếu và đến lúc chín không kéo tơ được.

Khi thấy phân xấu, cần xử lý ngay từ đầu, không chờ đến cuối tuổi 5. Cần giữ giường khô, thay phân sớm, dùng lá sạch, giảm lá trong vài bữa nếu phân quá ướt và hỗ trợ đường ruột bằng Erich Way USA – Men vi sinh tiêu hóa cho tằm.

Có thể tham khảo thêm bài Ứng dụng men vi sinh trong nuôi tằm hiện đại và bài Tằm đi phân ướt, phân dây, phân có mùi hôi: nguyên nhân và cách xử lý.

 

NGUYÊN NHÂN 5: STRESS NHIỆT, NHÀ TẰM BÍ VÀ MẬT ĐỘ DÀY

Tuổi 5 là giai đoạn tằm sinh nhiệt rất lớn. Nếu nhà tằm nóng, bí, ẩm, thiếu thông gió hoặc mật độ quá dày, tằm sẽ bị stress liên tục. Stress nhiệt làm tằm ăn kém, tiêu hóa kém, giảm sức đề kháng và ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển tuyến tơ.

Khi lên né trong điều kiện nóng bí, tằm càng dễ mất sức, không bám né, không kéo tơ hoặc chết trong né. Đây là lý do nhiều vùng nóng cần đặc biệt chú ý nhà nuôi, thông gió, trần cách nhiệt, quạt hút, độ ẩm và mật độ.

Người nuôi có thể tham khảo bài Thiết kế nhà nuôi tằm theo từng vùng khí hậu Việt Nam, bài Vì sao nhà tôn không phù hợp cho nuôi tằm lâu dài và ổn định? và bài Cách nuôi tằm trong nhà mát có lắp đặt tấm làm mát cho trại tằm.

 

NGUYÊN NHÂN 6: LÁ DÂU KÉM DINH DƯỠNG HOẶC NGỘ ĐỘC NHẸ

Lá dâu không chỉ cần đủ số lượng, mà còn phải đủ chất lượng. Lá quá già, quá non, thiếu dinh dưỡng, héo nóng, dập úng hoặc nhiễm thuốc nhẹ đều có thể làm tằm yếu dần. Một số trường hợp ngộ độc nhẹ không làm tằm chết ngay, nhưng làm tằm ăn kém, ruột yếu, mềm thân và không đủ sức làm kén ở cuối tuổi 5.

Khi nghi lá dâu có vấn đề, cần kiểm tra lại khu vực cắt lá, thời điểm cắt, cách bảo quản, khả năng nhiễm thuốc bảo vệ thực vật hoặc hóa chất xung quanh. Nếu nghi ngộ độc, cần ngưng nguồn lá đó, thay lá sạch, thông gió và dùng Giải Độc – Anti Stress cho tằm để hỗ trợ phục hồi.

 

BẢNG NHẬN BIẾT NGUYÊN NHÂN TẰM CHÍN NHƯNG KHÔNG LÀM KÉN

Dấu hiệu đi kèm	Nguyên nhân nghi ngờ	Hướng xử lý chính
Thân trắng trong, bò yếu, không bám né	Suy kiệt sinh lý	Khó cứu khi nặng, phòng từ tuổi 4–5
Tuyến tơ nhỏ, kén mỏng, ít tơ	Dinh dưỡng kém, tuyến tơ kém	Cải thiện lá, bổ sung dinh dưỡng đúng thời điểm
Có chết mềm, phân xấu, bệnh rải rác trước đó	Bệnh mủ/hoại huyết âm thầm	Phòng và xử lý vi khuẩn đúng liệu trình
Phân ướt, phân dây, ăn không đều	Ruột yếu, hấp thu kém	Giữ giường khô, dùng men vi sinh
Nhà nóng, bí, mật độ dày	Stress nhiệt, thiếu oxy	Giãn tằm, thông gió, thay phân
Sau nguồn lá nghi ngờ	Ngộ độc nhẹ	Ngưng lá, dùng Anti Stress, phục hồi đường ruột

 

KHI ĐÃ CHÍN MÀ KHÔNG LÀM KÉN, CÓ CỨU ĐƯỢC KHÔNG?

Nếu tằm đã trắng trong, bò yếu, không bám né, không kéo tơ, tuyến tơ nhỏ và thân mềm thì khả năng cứu rất thấp. Lúc này tằm đã qua giai đoạn tích lũy chính, không còn nhiều thời gian để phục hồi.

Việc cần làm là phân loại đàn. Con quá yếu, mềm, không có khả năng làm kén nên loại bỏ để tránh ô nhiễm. Con còn khỏe, còn bò, còn phản ứng tốt thì giữ trong môi trường khô thoáng, né sạch, ánh sáng dịu, yên tĩnh và thông gió nhẹ.

Không nên lạm dụng thuốc chín hoặc hormone ép chín khi đàn tằm đang yếu. Nếu tuyến tơ chưa đủ và cơ thể đã suy, ép chín có thể làm kén mỏng hơn, tằm chết trong né nhiều hơn hoặc không cải thiện được tình hình.

 

PHÒNG TỪ SỚM MỚI LÀ CÁCH XỬ LÝ ĐÚNG

Muốn hạn chế tằm chín nhưng không làm kén, phải phòng từ tuổi 4 – tuổi 5. Lá dâu phải sạch, tươi, đủ dinh dưỡng, không héo nóng, không nhiễm thuốc. Nhà tằm phải thông thoáng, không nóng bí, không ẩm kéo dài và không nuôi quá dày.

Cần theo dõi phân, sức ăn, độ đồng đều và tỷ lệ chết rải rác mỗi ngày. Nếu thấy tằm ăn yếu, phân xấu, thân mềm, bệnh mủ nhẹ hoặc ruột yếu, phải xử lý ngay. Không để bệnh âm thầm kéo dài đến cuối tuổi 5.

Người nuôi nên tham khảo Tổng hợp thuốc phòng bệnh và dinh dưỡng bổ sung cho tằm của Tây Nguyên Silk để hiểu cách kết hợp Streptomycin, Enrofloxacin, Anti Stress, men vi sinh, SK Mineral 99% và dinh dưỡng bổ sung trong quy trình phòng bệnh chủ động.

 

SẢN PHẨM VÀ BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Người nuôi có thể tham khảo nhóm Tây Nguyên Silk Nuôi Tằm, gồm các sản phẩm hỗ trợ phòng bệnh, điều trị nhiễm khuẩn, chống stress, men vi sinh, phòng nấm và bổ sung dinh dưỡng.

Một số bài viết liên quan nên đọc thêm:

Quy trình nuôi tằm kén tuổi 4–5 từ A–Z theo liệu trình Tây Nguyên Silk

Tằm trắng mình, bụng trong, không kéo tơ là bệnh gì?

Tằm ăn yếu, nằm im, thân mềm là bị gì?

Tằm chết mềm, xác hôi: phân biệt bệnh mủ, viêm ruột và ngộ độc

Nuôi tằm lớn thu kén: giảm hao hụt là mục tiêu cốt lõi, không phải 100% không có bệnh

 

TỔNG KẾT

Tằm tuổi 5 chín nhưng không làm kén không phải chỉ là lỗi ở giai đoạn lên né. Đây thường là kết quả của một quá trình suy yếu đã bắt đầu từ trước đó: tuyến tơ phát triển kém, ruột yếu, bệnh mủ âm thầm, stress nhiệt, lá dâu kém dinh dưỡng, ngộ độc nhẹ hoặc môi trường nhà tằm không ổn định.

Khi đã đến cuối tuổi 5 và tằm không kéo tơ, khả năng cứu rất thấp. Vì vậy, giải pháp đúng là phòng từ sớm, quản lý tốt tuổi 4–5, giữ đường ruột khỏe, giảm stress, kiểm soát bệnh vi khuẩn, bổ sung dinh dưỡng đúng lúc và không để tằm suy trước khi lên né.

Với Tây Nguyên Silk, muốn có kén tốt thì không thể chỉ chờ đến lúc tằm chín mới xử lý. Kén tốt được quyết định từ lá dâu, nhà tằm, sức khỏe đường ruột, phòng bệnh và dinh dưỡng trong suốt giai đoạn tuổi lớn.

 

THÔNG TIN LIÊN LẠC

Nếu bạn đang nuôi tằm và cần tư vấn kỹ thuật về tằm tuổi 5 chín nhưng không làm kén, tằm không kéo tơ, tuyến tơ kém, bệnh mủ, viêm ruột, dinh dưỡng bổ sung hoặc quy trình nuôi tuổi 4–5, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948

Email: taynguyensilk.vn@gmail.com

Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk

YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk

Website: https://taynguyensilk.vn/