TẰM KHÔNG ĐỀU CUỐI TUỔI 4 ĐẦU TUỔI 5: DO GIỐNG HAY DO CHĂM SÓC?

TẰM KHÔNG ĐỀU CUỐI TUỔI 4 ĐẦU TUỔI 5: DO GIỐNG HAY DO CHĂM SÓC?

 

Tằm không đều cuối tuổi 4 đầu tuổi 5 là vấn đề rất thường gặp trong nuôi tằm kén. Nhiều người khi thấy đàn tằm con lớn con nhỏ, con dậy trước con dậy sau, con ăn mạnh con nằm im thường vội kết luận là do giống. Tuy nhiên, trong thực tế, giống chỉ là một phần. Phần lớn trường hợp tằm không đều ở giai đoạn này liên quan đến quá trình chăm sóc trước đó: tằm ngủ không đều, cho ăn không đều, lá dâu không đồng nhất, mật độ quá dày, nhà tằm nóng ẩm, thay phân chậm, ruột yếu, bệnh âm thầm hoặc xử lý tằm trốn ngủ chưa đúng.

 

 

TẰM KHÔNG ĐỀU CUỐI TUỔI 4 ĐẦU TUỔI 5 LÀ DẤU HIỆU GÌ?

Tằm không đều là tình trạng trong cùng một đàn nhưng có con lớn nhanh, con nhỏ, con ngủ trước, con dậy trước, con ăn mạnh, con nằm yếu hoặc có nhóm tằm chậm hơn hẳn so với phần còn lại. Giai đoạn cuối tuổi 4 đầu tuổi 5 là thời điểm dễ nhìn thấy sự không đồng đều nhất, vì lúc này tằm bắt đầu ăn mạnh, tăng trọng nhanh và chuẩn bị bước vào giai đoạn quyết định năng suất kén.

Nếu đàn tằm không đều nhẹ, người nuôi vẫn có thể điều chỉnh được bằng cách tách đàn, cho ăn hợp lý và chăm sóc kỹ hơn. Nhưng nếu không đều nặng, tằm còi nằm lẫn tằm khỏe, tằm ngủ – dậy lệch nhiều, thì nguy cơ hao hụt cuối tuổi 5 sẽ tăng rất cao. Đàn tằm không đều thường kéo theo ăn không đều, phân xấu, bệnh rải rác, chín không tập trung, lên né khó và kén không đồng loạt.

Người nuôi có thể tham khảo thêm bài Quy trình nuôi tằm kén tuổi 4–5 từ A–Z theo liệu trình Tây Nguyên Silk để rà soát lại quy trình chăm sóc tuổi lớn.

 

DO GIỐNG HAY DO CHĂM SÓC?

Câu trả lời đúng là: có thể do giống, nhưng không nên đổ hết cho giống. Giống kém, tằm nở không đều, tằm con yếu hoặc vận chuyển tằm con không tốt có thể làm đàn tằm không đồng đều ngay từ đầu. Tuy nhiên, nếu giống ban đầu tương đối ổn nhưng đến cuối tuổi 4 đầu tuổi 5 mới không đều rõ, thì nguyên nhân thường nằm nhiều ở chăm sóc, môi trường, lá dâu và quản lý tằm ngủ – dậy.

Một đàn tằm khỏe cần đồng đều từ nhỏ đến lớn. Nếu tuổi 3 ngủ không đều, tuổi 4 dậy không đều, bữa đầu cho ăn không đúng, lá dâu chỗ nhiều chỗ ít, giường tằm quá dày hoặc nhà tằm nóng bí, sự không đồng đều sẽ tích lũy dần. Đến đầu tuổi 5, sự lệch đàn mới bộc lộ rõ.

Vì vậy, khi thấy tằm không đều, việc đầu tiên không phải là kết luận do giống, mà cần hỏi lại: tằm nhận về có đồng đều không, lúc ngủ tuổi 3 có đều không, tuổi 4 cho ăn thế nào, lá dâu có đều không, nhà tằm có nóng – ẩm – bí không, có tằm trốn ngủ không và có bệnh rải rác trước đó không.

 

NGUYÊN NHÂN 1: TẰM NGỦ KHÔNG ĐỀU, DẬY KHÔNG ĐỀU

Đây là nguyên nhân rất phổ biến. Nếu cuối tuổi 3 hoặc cuối tuổi 4, đàn tằm ngủ không đều nhưng người nuôi vẫn xử lý như một đàn đồng đều, thì khi sang tuổi sau sẽ xuất hiện chênh lệch rõ. Con ngủ đủ sẽ dậy khỏe, ăn mạnh. Con trốn ngủ hoặc ngủ muộn sẽ yếu, nhỏ, ăn chậm và dễ bị lấn át.

Khi tằm chuẩn bị ngủ, nếu người nuôi cho ăn quá nhiều, lá dâu dư dày, giường ẩm hoặc không theo dõi tỷ lệ ngủ, tằm sẽ ngủ không đồng loạt. Ngược lại, nếu ngưng dâu quá sớm khi còn nhiều con chưa đủ ăn, nhóm tằm đó sẽ bị đói, ngủ yếu và sang tuổi sau phát triển chậm hơn.

Cách xử lý là phải theo dâu cho tằm ngủ đều. Khi khoảng 70–80% tằm đã ngủ mới giảm và ngưng dâu phù hợp. Nếu có nhóm tằm trốn ngủ, nên dùng lưới, băm dâu đặt lên trên để lọc tằm trốn ngủ. Những con quá nhỏ, quá yếu nên loại bỏ hoặc tách riêng, không nên để lẫn trong đàn khỏe.

 

NGUYÊN NHÂN 2: CHO ĂN KHÔNG ĐỀU, LÁ DÂU KHÔNG ĐỒNG NHẤT

Tằm tuổi 4–5 ăn mạnh, nếu rải lá không đều, chỗ dày chỗ mỏng, con ở vùng nhiều lá sẽ lớn nhanh hơn, con ở vùng ít lá sẽ chậm lại. Sau vài bữa, đàn tằm bắt đầu lệch rõ.

Lá dâu không đồng nhất cũng làm tằm không đều. Nếu trong cùng một bữa có lá quá non, quá già, lá héo nóng, lá ướt, lá dập hoặc lá từ nhiều nguồn khác nhau, tằm sẽ ăn và tiêu hóa không giống nhau. Nhóm ăn lá tốt sẽ lớn khỏe, nhóm ăn lá kém sẽ yếu ruột, phân xấu và phát triển chậm.

Nguyên tắc là lá dâu phải sạch, tươi, đúng tuổi lá, không héo nóng, không ướt mưa, không nhiễm thuốc. Khi cho ăn, cần rải đều mặt giường, không để chỗ quá dày gây nóng, chỗ quá thưa làm tằm thiếu ăn. Với tằm tuổi lớn, có thể cho ăn cành hoặc băm cành hợp lý để giường tằm thoáng hơn.

 

NGUYÊN NHÂN 3: MẬT ĐỘ NUÔI QUÁ DÀY, GIƯỜNG TẰM NÓNG VÀ ẨM

Mật độ quá dày làm tằm cạnh tranh thức ăn, thiếu oxy, giường nhanh nóng, phân và lá dư tích tụ nhiều. Những con khỏe sẽ bò lên trên ăn trước, những con yếu bị đè dưới, ăn kém, chậm lớn và dễ bệnh. Đây là nguyên nhân làm đàn tằm không đều rất rõ từ cuối tuổi 4 sang tuổi 5.

Khi giường tằm nóng ẩm, tằm dễ stress, giảm ăn, phân xấu và bệnh vi khuẩn dễ phát sinh. Nếu người nuôi không giãn tằm kịp thời, không thay phân đúng lúc, không thông gió tốt, đàn tằm sẽ càng ngày càng lệch.

Ở tuổi 5, cần đảm bảo diện tích nuôi đủ rộng, giường thông thoáng, không để phân và lá dư quá lâu. Nếu nuôi 1 hộp tằm đạt khoảng 50kg kén, diện tích tuổi 5 nên tính đủ theo điều kiện thực tế, tránh nuôi dồn quá mức chỉ để tiết kiệm diện tích.

Người nuôi nên đọc thêm bài Thiết kế nhà nuôi tằm theo từng vùng khí hậu Việt Nam và bài Vì sao nhà tôn không phù hợp cho nuôi tằm lâu dài và ổn định?.

 

NGUYÊN NHÂN 4: RUỘT YẾU, PHÂN XẤU, HẤP THU KÉM

Tằm không đều không chỉ do thiếu ăn, mà còn do hấp thu kém. Có những đàn tằm được cho ăn khá nhiều nhưng vẫn không đều vì đường ruột yếu. Biểu hiện thường là phân ướt, phân dây, phân sống, phân có mùi hôi, tằm ăn không hết lá, giường ẩm, con lớn con nhỏ rõ.

Khi ruột yếu, tằm không chuyển hóa tốt dinh dưỡng từ lá dâu. Nhóm tằm khỏe vẫn phát triển, nhóm ruột yếu sẽ chậm lớn, mềm thân, dễ bị bệnh và cuối tuổi 5 có thể chín không đều, không kéo tơ tốt.

Khi thấy phân xấu, cần giảm lượng lá trong vài bữa, dùng lá sạch, giữ giường khô, thay phân sớm và hỗ trợ bằng Erich Way USA – Men vi sinh tiêu hóa cho tằm. Có thể đọc thêm bài Ứng dụng men vi sinh trong nuôi tằm hiện đại và bài Tằm đi phân ướt, phân dây, phân có mùi hôi: nguyên nhân và cách xử lý.

 

NGUYÊN NHÂN 5: BỆNH MỦ, VIÊM RUỘT ÂM THẦM

Một số đàn tằm không đều vì bệnh đã xuất hiện âm thầm từ trước. Bệnh mủ/hoại huyết do vi khuẩn, viêm ruột nhiễm khuẩn hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài có thể làm một nhóm tằm yếu dần, phát triển chậm hơn nhóm còn lại. Ban đầu chỉ thấy chết rải rác, phân xấu nhẹ, vài con mềm thân; nhưng sang đầu tuổi 5, đàn bắt đầu lệch rõ.

Bệnh mủ/hoại huyết là bệnh do vi khuẩn, không nên nhầm với bệnh tằm khúc – tằm đốt do virus. Nếu nghi bệnh vi khuẩn, cần xử lý đúng hướng: loại tằm bệnh nặng, thay phân, giảm ẩm, mở thông gió, kiểm tra lại lá và dùng kháng sinh phù hợp khi cần.

Ở giai đoạn phòng sớm, người nuôi có thể tham khảo Streptomycin – kháng sinh phòng bệnh mủ, viêm ruột và tiêu chảy ở tằm. Khi bệnh đã rõ, có dấu hiệu nhiễm khuẩn cấp, có thể tham khảo Enrofloxacin – kháng sinh đặc trị bệnh nhiễm khuẩn cấp tính cho tằm theo hướng dẫn kỹ thuật.

 

NGUYÊN NHÂN 6: STRESS DO THỜI TIẾT, VẬN CHUYỂN, THAY ĐỔI LÁ

Tằm có thể bị stress khi thời tiết thay đổi đột ngột, nhà tằm nóng ban ngày lạnh ban đêm, vận chuyển xa, đổi nguồn lá, đổi người chăm hoặc thay đổi môi trường nuôi. Nhóm tằm khỏe vượt qua được, nhóm tằm yếu sẽ ăn kém, chậm lớn và làm đàn không đều.

Trong các giai đoạn stress, có thể dùng Giải Độc – Anti Stress cho tằm để hỗ trợ hồi phục sức khỏe, giảm stress sinh lý và hỗ trợ giải độc nhẹ. Sau đó có thể dùng men vi sinh để ổn định đường ruột.

Điểm quan trọng là không nên để tằm trải qua nhiều stress liên tiếp: lá xấu, nhà nóng, giường ẩm, thay phân chậm và dùng thuốc sai cùng lúc. Những yếu tố này cộng dồn sẽ làm đàn tằm lệch nhanh.

 

BẢNG PHÂN BIỆT NHANH: DO GIỐNG HAY DO CHĂM SÓC?

Dấu hiệu quan sát	Nghiêng về giống	Nghiêng về chăm sóc
Tằm không đều ngay từ khi nhận về	Có	Có thể do vận chuyển, nhận tằm sai thời điểm
Tằm ban đầu đều, cuối tuổi 4 mới lệch rõ	Ít hơn	Rất thường gặp
Ngủ tuổi 3, tuổi 4 không đều	Có thể	Rất thường gặp
Lá dâu chỗ non chỗ già, rải không đều	Không	Rất rõ
Giường tằm nóng, ẩm, mật độ dày	Không	Rất rõ
Phân ướt, phân dây, ăn yếu	Không phải nguyên nhân chính	Thường do ruột yếu, lá, môi trường
Có chết mềm, bệnh rải rác	Có thể giống yếu hơn	Thường liên quan bệnh và chăm sóc
Nhiều lứa cùng một nhà đều bị không đều	Ít khi chỉ do giống	Cần xem lại nhà tằm, sát trùng, quy trình

 

CÁCH XỬ LÝ KHI TẰM KHÔNG ĐỀU CUỐI TUỔI 4 ĐẦU TUỔI 5

Khi thấy tằm không đều, việc đầu tiên là tách nhóm nếu có thể. Nhóm tằm khỏe, lớn đều nên nuôi riêng để giữ nhịp phát triển. Nhóm tằm nhỏ, yếu, trốn ngủ hoặc dậy muộn cần tách riêng, cho ăn nhẹ hơn, lá sạch hơn và theo dõi kỹ. Không nên để tằm còi nằm lẫn trong đàn khỏe, vì chúng dễ thành nguồn bệnh và làm khó quản lý bữa ăn.

Cần kiểm tra lại giường tằm. Nếu giường nóng, ẩm, nhiều phân, nhiều lá dư thì phải thay phân, rắc vôi mỏng khi phù hợp, mở thông gió và giãn tằm. Nếu phân xấu, nên hỗ trợ tiêu hóa bằng men vi sinh. Nếu nghi stress, dùng Anti Stress. Nếu có dấu hiệu bệnh vi khuẩn, xử lý theo hướng Streptomycin hoặc Enrofloxacin đúng mục tiêu, không phối thuốc tùy tiện.

Trong 1–2 ngày đầu tuổi 5, không nên ép đàn tằm yếu ăn quá mạnh. Cho ăn theo sức ăn thực tế, rải đều, chia bữa hợp lý. Mục tiêu là làm đàn ổn định lại, chứ không phải cho ăn thật nhiều để “đuổi kịp” đàn khỏe.

 

CÁCH PHÒNG TẰM KHÔNG ĐỀU TỪ ĐẦU

Muốn tằm đều cuối tuổi 4 đầu tuổi 5, phải làm đúng từ lúc nhận tằm và trước đó. Nên nhận tằm khi còn đủ thời gian thích nghi, không nhận quá sát lúc ngủ. Khi tằm chuẩn bị ngủ, phải theo dõi tỷ lệ ngủ, không ngưng dâu quá sớm, không cho ăn dư quá nhiều và xử lý tằm trốn ngủ đúng cách.

Lá dâu phải đồng đều, sạch, không héo nóng, không ướt mưa, không nhiễm thuốc. Nhà tằm phải thông thoáng, mật độ hợp lý, thay phân đúng lúc. Quy trình phòng bệnh cần thực hiện từ đầu tuổi 4 và đầu tuổi 5, không chờ đến khi đàn lệch, phân xấu, thân mềm mới xử lý.

Người nuôi có thể tham khảo Tổng hợp thuốc phòng bệnh và dinh dưỡng bổ sung cho tằm của Tây Nguyên Silk để hiểu cách kết hợp Streptomycin, Enrofloxacin, Anti Stress, men vi sinh, SK Mineral 99% và dinh dưỡng bổ sung trong quy trình nuôi.

 

SẢN PHẨM VÀ BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Người nuôi có thể tham khảo nhóm Tây Nguyên Silk Nuôi Tằm, gồm các sản phẩm hỗ trợ phòng bệnh, điều trị nhiễm khuẩn, chống stress, men vi sinh, phòng nấm và bổ sung dinh dưỡng.

Một số bài viết liên quan nên đọc thêm:

Quy trình nuôi tằm kén tuổi 4–5 từ A–Z theo liệu trình Tây Nguyên Silk

Quy trình sử dụng thuốc và dinh dưỡng trong nuôi tằm kén tuổi 4 và tuổi 5

Tằm ăn yếu, nằm im, thân mềm là bị gì?

Tằm đi phân ướt, phân dây, phân có mùi hôi: nguyên nhân và cách xử lý

Tằm tuổi 5 chín nhưng không làm kén: nguyên nhân thật sự

Nuôi tằm lớn thu kén: giảm hao hụt là mục tiêu cốt lõi, không phải 100% không có bệnh

 

TỔNG KẾT

Tằm không đều cuối tuổi 4 đầu tuổi 5 có thể liên quan đến giống, nhưng phần lớn trường hợp không nên đổ hết cho giống. Nếu đàn tằm ban đầu tương đối đều nhưng về sau mới lệch, nguyên nhân thường nằm ở chăm sóc: ngủ không đều, dậy không đều, cho ăn không đều, lá dâu không đồng nhất, mật độ dày, nhà tằm nóng ẩm, ruột yếu, bệnh âm thầm hoặc xử lý tằm trốn ngủ chưa đúng.

Khi tằm đã không đều, người nuôi cần tách nhóm, giữ giường khô, điều chỉnh bữa ăn, hỗ trợ tiêu hóa, giảm stress và xử lý bệnh nếu có dấu hiệu nhiễm khuẩn. Về lâu dài, muốn đàn tằm đều thì phải quản lý tốt từ tuổi trước: lá sạch, nhà thoáng, mật độ hợp lý, tằm ngủ đều, dậy đều và phòng bệnh chủ động.

Với Tây Nguyên Silk, đàn tằm không đều là tín hiệu cảnh báo quy trình đang có điểm lệch. Xử lý đúng không phải là chỉ đổi giống, mà là rà soát lại toàn bộ hệ thống: giống – lá – nhà tằm – môi trường – bữa ăn – giấc ngủ – đường ruột – phòng bệnh.

 

THÔNG TIN LIÊN LẠC

Nếu bạn đang nuôi tằm và cần tư vấn kỹ thuật về tằm không đều, tằm trốn ngủ, tằm tuổi 4–5, bệnh mủ, viêm ruột, men vi sinh, dinh dưỡng bổ sung hoặc quy trình nuôi tằm hiện đại, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948

Email: taynguyensilk.vn@gmail.com

Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk

YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk

Website: https://taynguyensilk.vn/