TẰM CHẾT MỀM, XÁC HÔI: PHÂN BIỆT BỆNH MỦ, VIÊM RUỘT VÀ NGỘ ĐỘC

TẰM CHẾT MỀM, XÁC HÔI: PHÂN BIỆT BỆNH MỦ, VIÊM RUỘT VÀ NGỘ ĐỘC

 

Tằm chết mềm, xác có mùi hôi là dấu hiệu nguy hiểm trong nuôi tằm, nhất là ở giai đoạn tuổi 4 – tuổi 5. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào tằm mềm, chết hôi cũng giống nhau. Có thể đó là bệnh mủ/hoại huyết do vi khuẩn, viêm ruột nhiễm khuẩn, hoặc ngộ độc lá dâu – hóa chất. Nếu phân biệt sai, người nuôi rất dễ xử lý sai hướng: đáng ra phải thay lá và giải độc thì lại dùng kháng sinh, hoặc đáng ra phải xử lý vi khuẩn cấp thì lại chỉ dùng men vi sinh. Bài viết này giúp bà con nhận biết nhanh từng trường hợp và chọn hướng xử lý phù hợp.

 

 

TẰM CHẾT MỀM, XÁC HÔI LÀ DẤU HIỆU GÌ?

Trong nuôi tằm, tằm chết mềm và có mùi hôi thường liên quan đến quá trình phân hủy nhanh trong cơ thể tằm. Nguyên nhân có thể đến từ vi khuẩn xâm nhập vào ruột, huyết dịch, hoặc do tằm bị ngộ độc làm cơ thể suy sụp nhanh, sau đó vi khuẩn cơ hội phát triển khiến xác hôi.

Điểm quan trọng là không nên kết luận vội tất cả đều là “bệnh mủ”. Người nuôi cần xem tằm chết sau bữa lá nào, phân có ướt – hôi – dây không, thân tằm có chảy dịch không, chết rải rác hay chết hàng loạt, có xảy ra đột ngột sau khi thay nguồn lá hay không.

Nếu phân biệt đúng, hướng xử lý sẽ chính xác hơn. Nếu phân biệt sai, lứa tằm có thể hao hụt nhanh, tốn thuốc, mất công và giảm sản lượng kén.

 

1. BỆNH MỦ / HOẠI HUYẾT DO VI KHUẨN

Bệnh mủ, còn gọi là hoại huyết, là nhóm bệnh do vi khuẩn gây ra. Bệnh thường xuất hiện khi tằm yếu, nhà tằm nóng ẩm, giường tằm bẩn, lá dâu kém, mật độ nuôi dày hoặc khâu sát trùng không tốt.

Dấu hiệu thường gặp là tằm mềm thân, bò lung tung, bỏ ăn, chết rải rác rồi tăng dần. Khi tằm chết, thân mềm nhũn, có thể chảy dịch, xác nhanh hôi. Một số con có màu thân bất thường, huyết dịch loãng, dễ vỡ khi đụng vào. Nếu bệnh nặng, tốc độ lây lan nhanh và nhiều con chết trong thời gian ngắn.

Bệnh mủ khác với bệnh tằm khúc – tằm đốt do virus. Đây là điểm cần phân biệt rõ, vì bệnh mủ/hoại huyết là bệnh vi khuẩn, có thể dùng kháng sinh đúng hướng để hỗ trợ khống chế; còn bệnh do virus thì không có thuốc đặc trị theo kiểu kháng sinh.

Khi nghi bệnh mủ, cần loại bỏ tằm chết và tằm bệnh nặng, thay phân, giảm ẩm, mở thông gió, kiểm tra lại lá dâu và xử lý bằng kháng sinh phù hợp. Ở giai đoạn phòng sớm có thể tham khảo Streptomycin – kháng sinh phòng bệnh mủ, viêm ruột và tiêu chảy ở tằm. Khi bệnh đã cấp tính, lan nhanh, có thể tham khảo Enrofloxacin – kháng sinh đặc trị bệnh nhiễm khuẩn cấp tính cho tằm theo hướng dẫn kỹ thuật.

 

2. VIÊM RUỘT NHIỄM KHUẨN

Viêm ruột thường bắt đầu từ đường tiêu hóa. Tằm có biểu hiện ăn yếu, phân ướt, phân dây, phân nhớt, phân có mùi hôi, giường tằm nhanh ẩm. Nếu không xử lý sớm, bệnh có thể nặng lên, tằm mềm thân, chết rải rác, xác hôi và giảm sức ăn toàn đàn.

Nguyên nhân thường liên quan đến lá dâu quá non, lá ướt, lá héo nóng, lá bẩn, thay đổi nguồn lá đột ngột, nhà tằm ẩm bí, thay phân chậm hoặc mầm bệnh tồn dư trong nhà nuôi. Khi ruột tằm đã yếu, vi khuẩn có hại dễ phát triển mạnh hơn, làm phân thối và mùi hôi rõ hơn.

Điểm khác giữa viêm ruột và bệnh mủ là viêm ruột thường có dấu hiệu phân xấu xuất hiện trước. Người nuôi thấy phân ướt, phân dây, phân hôi, sau đó tằm mới mềm thân và chết. Còn bệnh mủ/hoại huyết có thể biểu hiện toàn thân nhanh hơn, thân mềm, chảy dịch, chết rải rác tăng nhanh.

Khi nghi viêm ruột nhẹ, cần giảm lượng lá trong vài bữa, thay bằng lá sạch, ráo, giữ giường khô, thay phân sớm và dùng Erich Way USA – Men vi sinh tiêu hóa cho tằm để hỗ trợ đường ruột. Nếu phân hôi nặng, tằm mềm thân, chết tăng dần thì cần xử lý theo hướng vi khuẩn, có thể dùng Enrofloxacin theo hướng dẫn, sau đó phục hồi bằng Giải Độc – Anti Stress cho tằm và men vi sinh.

Có thể đọc thêm bài Tằm đi phân ướt, phân dây, phân có mùi hôi: nguyên nhân và cách xử lý để nhận biết sớm trước khi bệnh nặng.

 

3. NGỘ ĐỘC LÁ DÂU HOẶC HÓA CHẤT

Ngộ độc thường xảy ra đột ngột hơn. Đàn tằm đang ăn bình thường, sau một bữa lá mới bắt đầu ăn yếu, nằm im, bò loạng choạng, co rút, mềm thân hoặc chết nhanh. Nếu ngộ độc nặng, tằm có thể chết hàng loạt trong thời gian ngắn, làm người nuôi dễ nhầm với bệnh cấp tính.

Nguyên nhân có thể do lá dâu nhiễm thuốc bảo vệ thực vật, lá bị dính hóa chất, nước bẩn, khói độc, thuốc sát trùng còn tồn mùi trong nhà tằm, hoặc dụng cụ chưa được xả sạch sau khi khử trùng.

Điểm khác biệt lớn là ngộ độc thường liên quan rõ đến một bữa lá hoặc một thay đổi môi trường vừa xảy ra. Nếu sau khi đổi nguồn lá, cắt lá khu mới, vận chuyển lá lạ hoặc vừa sát trùng nhà nuôi mà tằm chết nhanh, cần ưu tiên nghĩ đến ngộ độc trước khi dùng kháng sinh.

Khi nghi ngộ độc, việc đầu tiên là ngưng ngay nguồn lá nghi ngờ, mở thông gió, loại bỏ lá dư, thay bằng lá sạch nếu có, cho ăn ít từng bữa nhỏ và theo dõi phản ứng. Có thể dùng Giải Độc – Anti Stress cho tằm để hỗ trợ giải độc nhẹ, giảm stress và phục hồi sức khỏe. Sau khi đàn tằm ổn định hơn, nên dùng Erich Way USA – Men vi sinh tiêu hóa cho tằm để hỗ trợ đường ruột.

Không nên vội dùng kháng sinh ngay khi nguyên nhân chính là ngộ độc, vì kháng sinh không giải quyết được độc chất trong lá hoặc môi trường.

 

BẢNG PHÂN BIỆT NHANH BỆNH MỦ, VIÊM RUỘT VÀ NGỘ ĐỘC

Tiêu chí	Bệnh mủ / hoại huyết	Viêm ruột nhiễm khuẩn	Ngộ độc lá dâu / hóa chất
Nguyên nhân chính	Vi khuẩn vào huyết dịch, nhiễm trùng toàn thân	Vi khuẩn và rối loạn đường ruột	Lá nhiễm thuốc, hóa chất, khí độc, tồn dư sát trùng
Tốc độ xuất hiện	Tăng dần, có thể lan nhanh	Thường bắt đầu từ phân xấu rồi nặng lên	Rất đột ngột sau bữa lá hoặc sự cố môi trường
Phân tằm	Có thể xấu, nhưng không phải lúc nào cũng rõ từ đầu	Phân ướt, phân dây, phân hôi rất rõ	Có thể rối loạn, nhưng dấu hiệu chính là chết nhanh sau nguồn lá nghi ngờ
Thân tằm	Mềm, yếu, dễ chảy dịch, xác hôi	Mềm dần khi bệnh nặng, ruột xấu	Mềm nhanh, co rút, bò yếu, chết đột ngột
Mức độ chết	Rải rác rồi tăng	Rải rác, tăng nếu không xử lý	Có thể chết nhanh, nhiều con cùng lúc
Hướng xử lý chính	Kháng sinh đúng hướng, giảm ẩm, loại con bệnh	Điều chỉnh lá, giữ giường khô, men vi sinh; nặng thì dùng kháng sinh	Ngưng lá nghi ngờ, thông gió, Anti Stress, thay lá sạch
Sản phẩm tham khảo	Streptomycin, Enrofloxacin	Enrofloxacin, Erich Way USA	Giải Độc – Anti Stress, Erich Way USA

 

CÁCH XỬ LÝ THỰC TẾ KHI TẰM CHẾT MỀM, XÁC HÔI

Khi phát hiện tằm chết mềm, xác hôi, người nuôi không nên chỉ phun thuốc ngay. Cần xử lý theo thứ tự: nhặt bỏ tằm chết và tằm bệnh nặng, gom lá dư, kiểm tra phân, thay phân nếu giường ẩm, mở thông gió, kiểm tra lại nguồn lá vừa cho ăn và đánh giá tốc độ lây lan.

Nếu bệnh xuất hiện đột ngột sau bữa lá mới, ưu tiên xử lý theo hướng ngộ độc: ngưng lá nghi ngờ, thay lá sạch, dùng Anti Stress, cho ăn ít và theo dõi. Nếu phân hôi, phân dây, tằm mềm dần, ưu tiên xử lý đường ruột, dùng men vi sinh khi nhẹ và kháng sinh khi có dấu hiệu nhiễm khuẩn rõ. Nếu tằm chết mềm, chảy dịch, xác hôi, bệnh tăng nhanh, cần xử lý theo hướng bệnh mủ/hoại huyết do vi khuẩn.

Sau khi dùng kháng sinh, không nên bỏ qua bước phục hồi. Cần dùng Anti Stress và men vi sinh để hỗ trợ tằm ăn lại, ổn định đường ruột và giảm hao hụt sau xử lý.

 

NHỮNG SAI LẦM CẦN TRÁNH

Không nên thấy tằm chết mềm là dùng nhiều loại thuốc cùng lúc. Việc phối trộn tùy tiện kháng sinh, men vi sinh, thuốc sát trùng hoặc sản phẩm hỗ trợ có thể làm tằm sốc thêm, rối loạn tiêu hóa nặng hơn và khó xác định nguyên nhân.

Không nên tiếp tục cho ăn nguồn lá nghi ngờ. Nếu lá đã gây sự cố, càng cho ăn thêm thì bệnh càng nặng.

Không nên chỉ dùng thuốc mà bỏ qua môi trường. Nhà tằm nóng, ẩm, bí, giường phân hôi, lá dư nhiều thì dù dùng thuốc cũng khó giữ đàn tằm ổn định.

Không nên để xác tằm bệnh trong giường nuôi. Xác tằm chết mềm, hôi là nguồn lây và làm môi trường ô nhiễm rất nhanh.

 

PHÒNG TỪ ĐẦU NHƯ THẾ NÀO?

Muốn hạn chế tằm chết mềm, xác hôi, cần phòng từ gốc. Lá dâu phải sạch, không nhiễm thuốc, không héo nóng, không ướt mưa, không lấy từ vùng nghi có phun hóa chất. Nhà tằm phải khô thoáng, dễ vệ sinh, không nuôi quá dày, thay phân đúng lúc và sát trùng kỹ sau mỗi lứa.

Ở tuổi 4–5, nên có quy trình phòng bệnh rõ ràng. Người nuôi có thể tham khảo Tổng hợp thuốc phòng bệnh và dinh dưỡng bổ sung cho tằm của Tây Nguyên Silk và Quy trình sử dụng thuốc và dinh dưỡng trong nuôi tằm kén tuổi 4 và tuổi 5.

Nếu nhà tằm thường xuyên lặp lại tình trạng bệnh qua nhiều lứa, cần xem lại khâu sát trùng và mầm bệnh tồn dư. Bài Nhiễm khuẩn trong nhà tằm: kẻ thù giấu mặt khiến các lứa tằm càng nuôi càng thất bại là nội dung nên đọc thêm.

 

SẢN PHẨM VÀ BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Người nuôi có thể tham khảo nhóm Tây Nguyên Silk Nuôi Tằm, gồm các sản phẩm hỗ trợ phòng bệnh, xử lý nhiễm khuẩn, chống stress, men vi sinh, phòng nấm và bổ sung dinh dưỡng.

Một số bài viết liên quan nên đọc thêm:

Quy trình nuôi tằm kén tuổi 4–5 từ A–Z theo liệu trình Tây Nguyên Silk

Hiểu về kháng sinh Streptomycin và Enrofloxacin – tác dụng lên vi khuẩn gây bệnh trên tằm

Tằm ăn yếu, nằm im, thân mềm là bị gì?

Tằm đi phân ướt, phân dây, phân có mùi hôi: nguyên nhân và cách xử lý

Nuôi tằm lớn thu kén: giảm hao hụt là mục tiêu cốt lõi, không phải 100% không có bệnh

 

TỔNG KẾT

Tằm chết mềm, xác hôi có thể do bệnh mủ/hoại huyết, viêm ruột nhiễm khuẩn hoặc ngộ độc lá dâu – hóa chất. Ba trường hợp này có biểu hiện gần giống nhau nhưng cách xử lý không hoàn toàn giống nhau. Bệnh mủ và viêm ruột nặng cần xử lý theo hướng vi khuẩn bằng kháng sinh phù hợp; rối loạn tiêu hóa nhẹ cần điều chỉnh lá, môi trường và men vi sinh; ngộ độc cần ngưng ngay nguồn lá nghi ngờ, thông gió, giải độc và phục hồi sức khỏe.

Với Tây Nguyên Silk, nguyên tắc quan trọng là không xử lý theo cảm tính. Phải nhìn tổng thể: lá dâu, phân tằm, tốc độ chết, mùi xác, môi trường nhà tằm và lịch sử chăm sóc trước đó. Khi xác định đúng nguyên nhân, xử lý sớm và phục hồi đúng cách, người nuôi có thể giảm hao hụt, giữ đàn tằm khỏe hơn và bảo vệ sản lượng kén tốt hơn.

 

THÔNG TIN LIÊN LẠC

Nếu bạn đang nuôi tằm và cần tư vấn kỹ thuật về bệnh mủ, viêm ruột, ngộ độc, tằm chết mềm, xác hôi, thuốc phòng bệnh, men vi sinh hoặc quy trình nuôi tằm tuổi 4–5, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948

Email: taynguyensilk.vn@gmail.com

Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk

YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk

Website: https://taynguyensilk.vn/