KÉN TỐT LÀ KÉN NHƯ THẾ NÀO? TIÊU CHUẨN NHÌN BẰNG MẮT THƯỜNG CHO NGƯỜI NUÔI TẰM

Kén tằm tốt không chỉ là kén to, vàng đẹp hay trắng đều, mà phải đạt nhiều tiêu chí cùng lúc: kén chắc, khô ráo, vỏ dày, hình dạng đồng đều, ít kén đôi, ít kén bẩn, ít kén mỏng, ít kén thủng, tằm không chết trong kén và khi cầm lên có cảm giác nặng tay. Với người nuôi tằm, biết đánh giá kén bằng mắt thường giúp phân loại chất lượng trước khi bán, hiểu nguyên nhân vì sao kén bị ép giá và điều chỉnh lại kỹ thuật nuôi, lá dâu, môi trường, lên né và phòng bệnh cho những lứa sau.

 

 

VÌ SAO NGƯỜI NUÔI TẰM CẦN BIẾT NHÌN KÉN?

Trong nghề nuôi tằm, kết quả cuối cùng không chỉ nằm ở số kg kén thu được, mà còn nằm ở chất lượng kén. Cùng một sản lượng, nhưng kén chắc, đều, sạch, vỏ dày, ít lỗi sẽ có giá trị cao hơn. Ngược lại, kén nhiều lỗi như kén mỏng, kén đôi, kén bẩn, kén thủng, kén ẩm, kén chết trong, kén nhẹ hoặc kén không đồng đều thường bị trừ giá hoặc khó bán.

Biết nhìn kén giúp người nuôi hiểu lại cả quá trình nuôi. Kén xấu thường không tự nhiên xuất hiện ở ngày cuối, mà là kết quả của nhiều yếu tố trước đó: chất lượng giống, lá dâu, cách cho ăn, bệnh đường ruột, nhiệt độ – độ ẩm, mật độ nuôi, thời điểm ngưng dâu, kỹ thuật lên né và điều kiện phòng né.

Người nuôi có thể tham khảo thêm bài Quy trình nuôi tằm kén tuổi 4–5 từ A–Z theo liệu trình Tây Nguyên Silk để kiểm soát tốt giai đoạn quyết định chất lượng kén.

 

KÉN TỐT LÀ KÉN NHƯ THẾ NÀO?

Kén tốt là kén có hình dáng cân đối, chắc, khô, sạch, màu sắc đồng đều theo giống, vỏ kén dày, ít kén lỗi và khi cầm có cảm giác nặng tay. Kén tốt thường có độ đồng đều cao trong cả lứa, tức là phần lớn kén có kích thước tương đối giống nhau, không quá nhiều kén nhỏ, kén lép, kén méo hoặc kén đôi.

Một lứa kén tốt nhìn bằng mắt thường sẽ có cảm giác “đều – sạch – chắc – khô – ít lỗi”. Đây là tiêu chí rất quan trọng khi thương lái hoặc đại lý thu mua đánh giá nhanh tại điểm cân.

 

1. KÉN PHẢI ĐỒNG ĐỀU VỀ KÍCH THƯỚC

Độ đồng đều là dấu hiệu đầu tiên của một lứa tằm được nuôi tốt. Nếu trong cùng một lứa có kén to, kén nhỏ, kén dài, kén méo, kén nhẹ lẫn lộn quá nhiều, điều đó cho thấy đàn tằm không đồng đều từ tuổi 4–5, chín không tập trung hoặc lên né không cùng thời điểm.

Kén đồng đều thường đến từ đàn tằm ăn đều, ngủ đều, dậy đều, không bị bệnh kéo dài và được lên né đúng lúc. Nếu kén không đồng đều, cần xem lại khâu tằm con, chất lượng lá, mật độ nuôi, cách cho ăn và xử lý nhóm tằm trốn ngủ.

Có thể đọc thêm bài Tằm không đều cuối tuổi 4 đầu tuổi 5: do giống hay do chăm sóc? và Tằm ngủ không đều, lột xác chậm: dấu hiệu cảnh báo điều gì?.

 

2. KÉN PHẢI CHẮC, CẦM NẶNG TAY

Kén tốt khi cầm lên có cảm giác chắc, nặng tay, không quá nhẹ, không ọp ẹp. Khi bóp nhẹ, kén có độ đàn hồi nhất định, không dễ bẹp. Kén chắc thường cho thấy tằm đã ăn đủ, tuyến tơ phát triển tốt, nhả tơ đủ và vỏ kén có độ dày tốt.

Kén nhẹ, kén xốp, kén mỏng thường liên quan đến tằm ăn yếu, thiếu lá, lá kém dinh dưỡng, bệnh đường ruột, tằm chín nhưng không đủ sức làm kén hoặc điều kiện lên né không phù hợp. Nếu lứa kén nhìn nhiều nhưng cân lên nhẹ, người nuôi cần xem lại chất lượng lá và kỹ thuật nuôi tuổi 5.

Khi lá dâu kém dinh dưỡng, đàn tằm nhỏ, không đều hoặc cần hỗ trợ phát triển tuyến tơ, có thể tham khảo Dinh dưỡng bổ sung cho tằm – hỗ trợ phát triển tuyến tơ và tăng trọng lượng kén.

 

3. VỎ KÉN PHẢI DÀY, KHÔNG MỎNG, KHÔNG LỘ NHỘNG

Kén tốt có vỏ dày, sợi tơ bám đều, không nhìn thấy rõ nhộng bên trong. Nếu đưa kén ra ánh sáng mà thấy kén quá mỏng, trong, dễ lộ bóng nhộng hoặc bóp nhẹ dễ bẹp thì đó là kén chất lượng thấp.

Kén mỏng thường xảy ra khi tằm tuổi 5 ăn không đủ, lá dâu thiếu chất, tằm bị tiêu chảy, bệnh mủ, viêm ruột, ngộ độc nhẹ, stress nhiệt hoặc lên né quá sớm khi tằm chưa chín thật. Kén mỏng làm tỷ lệ tơ thấp, chất lượng ươm kém và dễ bị trừ giá.

Người nuôi nên xem thêm Tằm tuổi 5 chín nhưng không làm kén: nguyên nhân thật sự và Vì sao lá dâu to nhưng tằm ăn vẫn yếu?.

 

4. HÌNH DÁNG KÉN PHẢI CÂN ĐỐI, ÍT MÉO

Kén tốt thường có hình dáng cân đối, tròn dài hoặc bầu đều tùy giống, hai đầu tương đối gọn, không bị méo, móp, dẹt hoặc biến dạng nhiều. Kén méo thường do tằm lên né quá dày, né không phù hợp, tằm chen chúc, không đủ ô làm kén hoặc môi trường lên né quá nóng, quá ẩm, bí khí.

Nếu nhiều kén méo, cần kiểm tra lại thời điểm lên né, mật độ tằm trên né, loại né sử dụng, độ khô thoáng của phòng né và thao tác bắt tằm chín. Tằm chín không đồng đều cũng làm kén không đều và dễ phát sinh kén lỗi.

 

5. KÉN PHẢI KHÔ RÁO, KHÔNG ẨM, KHÔNG MỐC

Kén tốt khi thu phải khô ráo, không ẩm, không có mùi chua, không mùi mốc và không bị dính nước. Kén ẩm dễ giảm chất lượng, dễ nóng, dễ mốc, dễ chết nhộng bất thường và giảm giá trị khi vận chuyển xa.

Trong mùa mưa, khâu lên né và bảo quản kén sau thu rất quan trọng. Nếu phòng né ẩm, thông gió kém, kén lâu khô hoặc thu kén khi còn ẩm, chất lượng kén sẽ giảm. Kén ẩm còn làm tăng rủi ro trong quá trình thu gom, vận chuyển và chờ bán.

 

6. MÀU SẮC KÉN PHẢI ĐỒNG ĐỀU THEO GIỐNG

Màu kén có thể trắng, vàng hoặc màu đặc trưng tùy giống tằm. Kén tốt không nhất thiết phải cùng một màu với mọi giống, nhưng trong cùng một lứa, màu sắc nên tương đối đồng đều, không loang lổ, không xỉn màu bất thường, không dính bẩn và không có mảng mốc.

Kén đổi màu bất thường có thể liên quan đến ẩm, bẩn, chết trong kén, bệnh, môi trường lên né xấu hoặc bảo quản không đúng. Kén sạch, màu đều sẽ tạo cảm quan tốt hơn khi thu mua.

 

7. ÍT KÉN ĐÔI

Kén đôi là kén do hai con tằm cùng làm chung một kén hoặc làm quá sát nhau. Đây là loại kén thường bị đánh giá thấp vì khó ươm tơ, sợi dễ rối, tỷ lệ tơ thu hồi kém. Một lứa kén tốt phải có tỷ lệ kén đôi thấp.

Nguyên nhân kén đôi thường do lên né quá dày, né thiếu chỗ, tằm chín đồng loạt nhưng không đủ diện tích, hoặc người nuôi đưa tằm lên né chậm khiến tằm chen nhau. Để giảm kén đôi, cần lên né đúng thời điểm, đủ né, mật độ hợp lý và không để tằm chín bò quá lâu trên giường.

 

8. ÍT KÉN BẨN, KÉN DÍNH PHÂN, KÉN DÍNH LÁ

Kén tốt phải sạch, không dính phân, lá mục, bụi bẩn, vôi, đất hoặc xác tằm bệnh. Kén bẩn làm giảm cảm quan, khó phân loại và thường bị trừ giá. Kén bẩn thường xuất hiện khi tằm lên né trong điều kiện giường bẩn, tằm còn phân nhiều, tằm chưa được làm sạch trước lên né hoặc phòng né không vệ sinh.

Trước khi lên né, người nuôi cần kiểm soát tốt thời điểm ngưng dâu, thay phân, chọn tằm chín và vệ sinh né. Không nên đưa tằm còn non, còn ăn nhiều hoặc còn phân nhiều lên né quá sớm.

 

9. ÍT KÉN THỦNG, KÉN RÁCH, KÉN BỊ CHUỘT – KIẾN – CÔN TRÙNG GÂY HẠI

Kén thủng, kén rách, kén bị cắn phá làm giảm giá trị rõ rệt. Nguyên nhân có thể do, ấu trùng ruồi, chuột, kiến, gián, côn trùng, thao tác thu kén mạnh tay, né sắc cạnh hoặc bảo quản kén không tốt.

Nhà né cần sạch, khô, có biện pháp chống kiến, chuột và côn trùng. Dụng cụ thu kén cần nhẹ tay, tránh làm rách kén. Khi bảo quản, không đổ kén thành đống quá dày gây nóng và làm kén bị hư.

 

10. ÍT TẰM CHẾT TRONG KÉN

Tằm chết trong kén là lỗi làm giảm chất lượng nặng. Khi lắc nhẹ, một số kén có thể có cảm giác bất thường, nhộng chết khô hoặc có mùi. Kén chết trong thường liên quan đến ruồi đẻ trứng tạo ấu trùng ruồi hoặc tằm yếu trước khi lên né, bệnh đường ruột, bệnh mủ, ngộ độc, nấm, lên né trong điều kiện nóng ẩm, thiếu thông gió hoặc thu – bảo quản không đúng.

Nếu lứa kén có tỷ lệ chết trong cao, người nuôi cần rà soát lại toàn bộ giai đoạn tuổi 5, đặc biệt là sức khỏe đường ruột, chất lượng lá, bệnh mủ/viêm ruột, điều kiện phòng né và độ thông thoáng khi tằm làm kén.

 

BẢNG PHÂN BIỆT NHANH KÉN TỐT VÀ KÉN LỖI

Tiêu chí	Kén tốt	Kén lỗi thường gặp
Kích thước	Đồng đều	To nhỏ lẫn lộn, kén lép
Cảm giác cầm	Chắc, nặng tay	Nhẹ, xốp, dễ bẹp
Vỏ kén	Dày, kín, đều sợi	Mỏng, trong, lộ nhộng
Hình dáng	Cân đối, ít méo	Méo, dẹt, móp
Độ sạch	Sạch, khô	Bẩn, dính phân, dính lá
Độ ẩm	Khô ráo	Ẩm, mốc, có mùi
Kén đôi	Ít	Nhiều kén đôi, kén ba
Kén thủng	Ít hoặc không có	Thủng, rách, bị côn trùng cắn
Chết trong kén	Thấp	Nhộng chết, mùi hôi, kén xấu

 

NGUYÊN NHÂN KHIẾN KÉN BỊ GIẢM CHẤT LƯỢNG

Kén xấu thường bắt đầu từ trước khi tằm lên né. Lá dâu không phù hợp, lá quá non nhiều nước, lá già xơ, lá héo nóng hoặc lá nhiễm thuốc nhẹ đều có thể làm tằm ăn yếu, ruột kém và tuyến tơ phát triển không tốt hoặc do ruồi đẻ trứng trên thân tằm trong giai đoạn tuổi 5. Người nuôi có thể đọc thêm Lá dâu già, lá dâu non, lá bánh tẻ: dùng cho tuổi tằm nào? và SOP xử lý ngộ độc thuốc BVTV nhẹ ở tằm.

Bệnh đường ruột, bệnh mủ, viêm ruột, nấm, stress nhiệt, nhà tằm ẩm, mật độ dày và chăm sóc sai tuổi 5 cũng làm kén mỏng, nhẹ, chết trong hoặc không đồng đều. Với bệnh mủ/hoại huyết cần hiểu đúng là bệnh do vi khuẩn; còn bệnh tằm khúc/tằm đốt liên quan đến virus và không xử lý theo hướng giống bệnh vi khuẩn.

Khâu lên né cũng rất quan trọng. Lên né quá sớm, quá muộn, thiếu né, né bẩn, phòng né nóng ẩm hoặc thông gió kém đều làm tăng kén đôi, kén méo, kén bẩn và kén chết trong.

 

CÁCH CẢI THIỆN CHẤT LƯỢNG KÉN TỪ LỨA SAU

Muốn có kén tốt, cần quản lý từ đầu chứ không chờ đến lúc tằm chín mới xử lý. Trước hết, phải có lá dâu tốt: sạch, ráo, đúng tuổi lá, không nhiễm thuốc, không héo nóng và đủ dinh dưỡng. Người trồng nên chăm vườn dâu cân đối, phục hồi sau cắt, tưới nước mùa khô, quản lý cỏ an toàn và cải tạo đất khi cần. Có thể tham khảo Tây Nguyên Silk Cây Dâu, Phân Mùn Bò Sữa Ủ Hoai Cho Cây Dâu Tằm và Phân bón lá Tây Nguyên Silk chuyên dùng cho cây dâu tằm.

Thứ hai, cần giữ đàn tằm khỏe ở tuổi 4–5. Khi tằm stress, ăn yếu hoặc đường ruột kém, có thể tham khảo Giải Độc – Anti Stress cho tằm và Erich Way USA – Men vi sinh tiêu hóa cho tằm. Khi có dấu hiệu bệnh mủ, viêm ruột do vi khuẩn, cần xử lý đúng mục tiêu bằng Streptomycin hoặc Enrofloxacin theo hướng dẫn kỹ thuật.

Thứ ba, cần lên né đúng thời điểm. Khi khoảng 15–20% tằm bắt đầu chín, cần theo dõi sát, giảm dâu phù hợp, chuẩn bị né sạch, khô, đủ diện tích và đưa tằm chín lên né kịp thời. Phòng né cần thoáng, khô, nhiệt độ – độ ẩm phù hợp, tránh nóng bí và tránh ẩm kéo dài.

 

BÀI VIẾT VÀ SẢN PHẨM LIÊN QUAN

Người nuôi có thể tham khảo thêm Quy trình nuôi tằm kén tuổi 4–5 từ A–Z theo liệu trình Tây Nguyên Silk, Tổng hợp thuốc phòng bệnh và dinh dưỡng bổ sung cho tằm của Tây Nguyên Silk, Tằm tuổi 5 chín nhưng không làm kén: nguyên nhân thật sự, Tằm chết mềm, xác hôi: phân biệt bệnh mủ, viêm ruột và ngộ độc, SOP cho tằm ăn theo từng tuổi, Lá dâu già, lá dâu non, lá bánh tẻ: dùng cho tuổi tằm nào? và SOP phòng nấm – nấm vôi trong mùa mưa.

Nhóm sản phẩm liên quan gồm Tây Nguyên Silk Nuôi Tằm, Dinh dưỡng bổ sung cho tằm, Giải Độc – Anti Stress cho tằm, Erich Way USA – Men vi sinh tiêu hóa cho tằm, Streptomycin, Enrofloxacin, SK Mineral 99% và Nano Silver 500ppm.

 

TỔNG KẾT BÀI VIẾT

Kén tốt nhìn bằng mắt thường phải đạt các tiêu chí: đồng đều, chắc, nặng tay, vỏ dày, hình dáng cân đối, khô ráo, sạch, màu sắc đồng đều, ít kén đôi, ít kén bẩn, ít kén thủng và tỷ lệ chết trong kén thấp. Kén xấu không chỉ làm giảm giá bán mà còn phản ánh các vấn đề trong cả quy trình nuôi: lá dâu, sức khỏe tằm, bệnh đường ruột, môi trường nhà tằm, mật độ nuôi và kỹ thuật lên né.

Với Tây Nguyên Silk, muốn có kén tốt phải bắt đầu từ vườn dâu tốt, lá tốt, tằm khỏe, nhà tằm sạch, phòng bệnh chủ động và lên né đúng thời điểm. Người nuôi biết nhìn kén sẽ biết cách đọc lại lứa tằm của mình, từ đó điều chỉnh kỹ thuật để lứa sau ít hao hụt hơn, kén chắc hơn, đồng đều hơn và bán được giá tốt hơn.

 

THÔNG TIN LIÊN LẠC

Nếu bạn đang nuôi tằm và cần tư vấn kỹ thuật về chất lượng kén, lên né, tằm tuổi 5, bệnh đường ruột, bệnh mủ, nấm vôi, dinh dưỡng bổ sung hoặc quy trình nuôi tằm tuổi 4–5, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948

Email: taynguyensilk.vn@gmail.com

Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk

YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk

Website: https://taynguyensilk.vn/