VÌ SAO TẰM KHỎE MẠNH NHƯNG KHÔNG NHẢ TƠ KHI LÊN NÉ?

VÌ SAO TẰM KHỎE MẠNH NHƯNG KHÔNG NHẢ TƠ KHI LÊN NÉ?

Hiện tượng tằm nhìn bên ngoài vẫn khỏe, thân to, bụng chắc, ăn tốt nhưng khi đưa lên né lại không nhả tơ, không làm kén hoặc nằm im là một vấn đề rất đáng lo trong nuôi tằm. Đây không phải lúc nào cũng là bệnh rõ ràng, mà thường liên quan đến rối loạn sinh lý cuối tuổi 5, thời điểm lên né chưa đúng, tuyến tơ phát triển chưa đủ, môi trường phòng né không phù hợp, lá dâu có vấn đề hoặc né bị ẩm, bẩn, tồn dư hóa chất. Nếu không hiểu đúng nguyên nhân, người nuôi rất dễ xử lý sai và làm thiệt hại cả lứa kén.

 

1. Tằm khỏe nhưng không nhả tơ là hiện tượng gì?

Trong điều kiện bình thường, khi tằm chín sinh lý, cơ thể sẽ có biểu hiện chuyển sang giai đoạn làm kén. Tằm bắt đầu giảm ăn, thân trong hơn, tuyến tơ rõ, bò tìm vị trí thích hợp và nhả tơ để cố định mình trên né.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, tằm nhìn bên ngoài vẫn khá khỏe, thân to, bụng chắc, không có dấu hiệu bệnh rõ ràng, nhưng khi đưa lên né lại không kéo tơ. Có con bò vòng quanh né nhưng không làm tổ, có con nằm im, có con rơi xuống, có con làm kén rất mỏng hoặc nhả tơ yếu.

Đây là hiện tượng cần phân tích kỹ, vì nguyên nhân có thể không nằm ở một yếu tố duy nhất mà là tổ hợp giữa sinh lý tằm, chất lượng lá dâu, môi trường tuổi 5, thời điểm lên né và điều kiện của né.

 

2. Lên né quá sớm khi tằm chưa chín hoàn toàn

Đây là nguyên nhân rất phổ biến. Nhiều người thấy tằm to, bụng căng, giảm ăn một phần hoặc có vài con chín bói thì vội đưa cả đàn lên né. Nhưng thực tế, tằm to chưa chắc đã chín. Tằm đủ tuổi chưa chắc đã đủ tuyến tơ. Tằm nhìn khỏe chưa chắc đã sẵn sàng nhả tơ.

Nếu lên né quá sớm, tằm có thể:

• Bò nhiều trên né nhưng không làm kén

• Không nhả chân tơ

• Tụ lại một chỗ

• Rơi xuống né

• Phải hạ xuống nuôi tiếp

• Làm kén không đều sau đó

Muốn lên né đúng, cần quan sát tổng thể đàn tằm, không chỉ nhìn vài con chín trước. Tằm chín thật thường có thân trong hơn, bớt ăn rõ, bụng sạch dần, tuyến tơ trắng rõ và có xu hướng bò tìm chỗ làm kén.

 

3. Lên né quá muộn làm tằm mất sức

Ngược lại, nếu để tằm quá chín mới đưa lên né, tằm có thể đã tiêu hao một phần năng lượng, nhả tơ dưới nong hoặc bị suy sức trước khi có vị trí làm kén phù hợp.

Lên né quá muộn có thể làm:

• Tằm yếu chân

• Tằm bò kém

• Tơ nhả không đều

• Kén mỏng

• Kén méo

• Tằm rơi né

• Một số con không hoàn thành kén

Giai đoạn cuối tuổi 5 cần quan sát sát sao. Không nên để tằm chín rộ quá lâu trên nong, cũng không nên đưa lên né khi mới chỉ có một nhóm nhỏ chín bói.

 

4. Tuyến tơ phát triển kém dù tằm nhìn vẫn to

Một con tằm thân to chưa chắc đã có tuyến tơ tốt. Có những lứa tằm ăn nhiều, thân lớn nhưng tuyến tơ lại phát triển kém do dinh dưỡng cuối tuổi 5 không ổn định, lá dâu kém chất lượng, stress nhiệt, bệnh âm thầm hoặc rối loạn tiêu hóa.

Khi tuyến tơ yếu, tằm có thể vẫn bò, vẫn lên né nhưng:

• Nhả tơ yếu

• Không cố định được thân

• Kén rất mỏng

• Kén không kín

• Tằm chết trong quá trình làm kén

• Tỷ lệ kén xấu cao

Tuyến tơ phát triển tốt cần cả quá trình, đặc biệt là giai đoạn tuổi 4–5. Nếu vài ngày cuối tằm bị thiếu lá, lá kém, nhà bí, nóng, khí độc cao hoặc ruột yếu thì tuyến tơ rất dễ bị ảnh hưởng.

 

5. Lá dâu có tồn dư thuốc hoặc hóa chất

Lá dâu có tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, thuốc cỏ, phân bón lá, chất kích thích hoặc hóa chất lạ có thể ảnh hưởng rất mạnh đến sinh lý tằm, đặc biệt là hệ thần kinh, đường ruột và tuyến tơ.

Không phải lúc nào tằm ăn phải lá có vấn đề cũng chết ngay. Có trường hợp tằm vẫn sống, vẫn lớn, nhưng đến cuối tuổi 5 lại biểu hiện bất thường:

• Chín không đều

• Không nhả tơ

• Nhả tơ yếu

• Bò loạn trên né

• Rơi né

• Kén mỏng hoặc kén lỗi

Đây là dạng rủi ro rất khó phát hiện nếu người nuôi chỉ nhìn ngoại hình tằm. Vì vậy, từ tuổi 4 trở đi, đặc biệt trước khi lên né, lá dâu phải được kiểm soát rất chặt, tuyệt đối tránh lá nghi ngờ có tồn dư thuốc, lá bị dính thuốc cỏ, lá phun phân bón lá quá sát ngày hoặc lá từ nguồn không rõ an toàn.

 

6. Dùng thuốc, kháng sinh, vitamin hoặc chất bổ sung quá sát ngày lên né

Trong giai đoạn cuối tuổi 5, tằm đang chuyển dần từ pha ăn mạnh sang pha chín và làm kén. Nếu người nuôi tiếp tục can thiệp quá nhiều bằng thuốc, kháng sinh, vitamin, khoáng hoặc các sản phẩm bổ sung sát ngày lên né, tằm có thể bị rối loạn tiêu hóa hoặc stress sinh lý.

Không phải sản phẩm nào cũng gây hại, nhưng nguyên tắc là không nên dùng tùy tiện, dùng quá liều hoặc phối nhiều loại cùng lúc ở giai đoạn sát lên né. Giai đoạn này cần ưu tiên ổn định, không gây xáo trộn.

Nếu cần sử dụng liệu trình hỗ trợ, nên có kế hoạch từ trước và dừng đúng thời điểm, tránh để tằm bước vào giai đoạn làm kén trong trạng thái đường ruột còn bị tác động mạnh bởi thuốc hoặc sản phẩm trộn lá.

 

7. Môi trường phòng né không phù hợp

Phòng né hoặc khu vực lên né có ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi nhả tơ của tằm. Nếu môi trường quá khô, quá ẩm, quá nóng, quá lạnh, bí khí hoặc có gió lùa mạnh, tằm có thể không nhả tơ bình thường.

Một số lỗi thường gặp:

• Phòng né quá khô làm sợi tơ tiết khó, tằm kéo tơ yếu

• Phòng né quá ẩm làm tằm khó làm kén, kén dễ xấu

• Nhiệt độ thay đổi đột ngột làm tằm stress

• Gió lùa trực tiếp làm tằm không ổn định vị trí

• Phòng né bí khí, thiếu oxy, có mùi lạ

• Ánh sáng quá mạnh làm tằm bò nhiều, không tập trung làm kén

Khu vực lên né tốt cần khô thoáng vừa phải, không có mùi hóa chất, không ẩm mốc, không nắng gắt, không gió lùa mạnh và có điều kiện ổn định để tằm yên tâm kéo tơ.

 

8. Né bẩn, ẩm mốc hoặc tồn dư hóa chất

Né là nơi tằm trực tiếp làm kén. Nếu né không sạch, còn tơ cũ, bụi bẩn, nấm mốc, xác nhộng, mùi hôi hoặc tồn dư hóa chất sát trùng, tằm có thể không thích bám né, không nhả tơ hoặc bò ra khỏi vị trí.

Né bẩn có thể gây:

• Tằm không bám được

• Tằm bò nhiều

• Kén méo

• Kén đôi

• Kén mỏng

• Nhiễm nấm, nhiễm khuẩn

• Tằm rơi né

Nếu né mới sát trùng nhưng chưa phơi khô, còn mùi hóa chất, tằm cũng có thể bị kích ứng. Vì vậy, né cần được vệ sinh sau mỗi lứa, phơi khô, khử mùi và chuẩn bị trước khi đưa tằm lên.

 

9. Tằm bị stress ở cuối tuổi 5

Stress cuối tuổi 5 là nguyên nhân rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua. Tằm có thể bị stress bởi nhiều yếu tố:

• Nóng

• Bí khí

• NH₃ cao

• Thiếu oxy

• Lá dâu kém

• Lá dâu ướt

• Mật độ quá dày

• Tiếng động mạnh

• Ánh sáng gắt

• Thay đổi môi trường đột ngột

Khi bị stress, tằm có thể vẫn chưa chết, vẫn nhìn như khỏe, nhưng hoạt động sinh lý bị rối loạn. Đến khi lên né, tằm không còn đủ trạng thái tốt để kéo tơ, cố định vị trí và làm kén hoàn chỉnh.

Trong nuôi tằm, ổn định môi trường cuối tuổi 5 quan trọng không kém việc cho ăn đủ lá.

 

10. Bệnh âm thầm hoặc suy kiệt sinh lý

Có những trường hợp tằm nhìn bên ngoài khỏe nhưng bên trong đã có vấn đề như đường ruột yếu, nhiễm khuẩn âm thầm, bệnh mủ nhẹ, tuyến tơ kém phát triển hoặc huyết dịch loãng. Khi bước vào giai đoạn lên né, các vấn đề này mới lộ rõ.

Dấu hiệu cần chú ý:

• Tằm giảm ăn bất thường trước khi chín

• Thân mềm hơn bình thường

• Bụng trong nhưng yếu

• Tuyến tơ nhỏ khi kiểm tra

• Tằm chín nhưng không nhả chân tơ

• Rơi né, chết mềm

• Kén rất mỏng hoặc không thành kén

Trường hợp này thường không phải “giống trong” đơn giản, mà là hậu quả của nhiều yếu tố cộng lại trong cả lứa nuôi.

 

11. Cách xử lý khi tằm đã lên né nhưng không nhả tơ

Khi thấy tằm lên né nhưng không nhả tơ, cần bình tĩnh kiểm tra nguyên nhân trước khi xử lý.

Trước tiên cần kiểm tra:

• Tằm đã chín thật chưa

• Né có sạch, khô, không mùi không

• Phòng né có quá khô, quá ẩm, quá nóng không

• Có ánh sáng mạnh hoặc gió lùa không

• Tằm có dấu hiệu ngộ độc, stress hoặc bệnh không

Nếu nghi tằm lên né quá sớm, có thể hạ nhóm tằm chưa chín xuống nuôi tiếp thêm 12–24 giờ, cho ăn lá phù hợp và theo dõi lại dấu hiệu chín.

Nếu phòng né quá khô, có thể tăng ẩm nhẹ cho không gian, nhưng không phun nước trực tiếp lên tằm hoặc làm né ướt. Nếu phòng quá ẩm, cần tăng thông gió, giảm ẩm và giữ né khô.

Nếu né có mùi hóa chất hoặc ẩm mốc, cần thay né sạch hơn ngay.

 

12. Không nên xử lý sai bằng cách phun nước hoặc dùng thuốc tùy tiện

Khi thấy tằm không nhả tơ, nhiều người có thể vội phun nước, phun thuốc, trộn thêm nhiều sản phẩm hoặc làm ẩm mạnh. Cách này có thể làm tình trạng xấu hơn.

Không nên:

• Phun nước trực tiếp lên tằm

• Làm né ướt

• Dùng thuốc mạnh khi chưa rõ nguyên nhân

• Tăng ẩm quá mức trong phòng né

• Dùng mùi tinh dầu, hóa chất hoặc khói để kích thích tằm

• Di chuyển tằm nhiều lần gây stress thêm

Ở giai đoạn lên né, điều quan trọng là giữ môi trường ổn định, sạch, thoáng và giảm tác động mạnh lên tằm.

 

13. Cách phòng ngừa từ đầu

Muốn hạn chế hiện tượng tằm không nhả tơ, cần quản lý tốt từ trước khi lên né, đặc biệt ở tuổi 4–5.

Cần chú ý:

• Lá dâu phải sạch, không tồn dư thuốc

• Không dùng lá dâu nghi ngờ, lá nóng, lá lên men

• Quản lý môi trường tuổi 5 thật tốt

• Giữ nhà tằm thông thoáng, không bí khí

• Dọn phân đúng thời điểm, giảm NH₃

• Không để tằm bị nóng, ẩm, stress kéo dài

• Không dùng thuốc, kháng sinh hoặc chất bổ sung tùy tiện sát ngày lên né

• Quan sát đúng dấu hiệu tằm chín

• Chuẩn bị né sạch, khô, không mùi, không ẩm mốc

• Khu vực lên né phải yên tĩnh, thoáng và ổn định

Phòng ngừa luôn hiệu quả hơn xử lý khi tằm đã lên né mà không làm kén.

 

14. Dấu hiệu tằm chín nên đưa lên né

Tằm chín phù hợp để lên né thường có các đặc điểm:

• Giảm ăn rõ

• Thân trong hơn

• Bụng sạch dần

• Tuyến tơ trắng rõ

• Tằm có xu hướng bò tìm chỗ

• Phân ít dần

• Cơ thể không quá mềm yếu

• Không có dấu hiệu bệnh hoặc ngộ độc

Không nên chỉ dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ. Cần quan sát cả đàn và phân nhóm nếu tằm chín không đều. Những con chín trước có thể đưa lên trước, nhóm còn lại tiếp tục chăm cho đủ chín rồi mới lên sau.

 

Lời kết

Tằm khỏe mạnh nhưng không nhả tơ khi lên né là hiện tượng phức tạp, thường liên quan đến nhiều nguyên nhân như lên né sai thời điểm, tuyến tơ phát triển kém, lá dâu có tồn dư hóa chất, stress cuối tuổi 5, môi trường phòng né không phù hợp hoặc né bẩn, ẩm mốc, còn mùi sát trùng.

Muốn hạn chế thiệt hại, người nuôi không nên chỉ nhìn tằm to hay khỏe bên ngoài mà cần quản lý toàn bộ quy trình từ lá dâu, môi trường, dinh dưỡng, thuốc sử dụng, thời điểm chín và chất lượng né. Đặc biệt, giai đoạn cuối tuổi 5 cần được giữ ổn định, sạch, thoáng, ít stress và không can thiệp tùy tiện.

Trong nuôi tằm, kén đẹp không bắt đầu từ lúc lên né, mà bắt đầu từ cả quá trình chăm tằm trước đó. Khi tằm khỏe thật sự, tuyến tơ phát triển tốt, môi trường ổn định và lên né đúng thời điểm, tỷ lệ nhả tơ, làm kén và cho kén đẹp sẽ cao hơn rất nhiều.

 

Thông tin liên lạc

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam, cần tư vấn kiến thức, kỹ thuật, quy trình chăm sóc cây dâu, nuôi tằm và phát triển mô hình dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Thành công khởi đầu từ tri thức

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/