VÌ SAO SINH TRƯỞNG CỦA TẰM PHỤ THUỘC NHIỀU VÀO ĐIỀU KIỆN KHÍ HẬU?

VÌ SAO SINH TRƯỞNG CỦA TẰM PHỤ THUỘC NHIỀU VÀO ĐIỀU KIỆN KHÍ HẬU?

Tằm là loài côn trùng biến nhiệt, nghĩa là nhiệt độ cơ thể và hoạt động sinh lý của tằm phụ thuộc rất lớn vào môi trường bên ngoài. Vì vậy, các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, không khí, ánh sáng và mùa vụ có ảnh hưởng trực tiếp đến sức ăn, tốc độ lớn, khả năng lột xác, sức đề kháng, sự phát triển tuyến tơ và chất lượng kén. Trong nuôi tằm, quản lý khí hậu nhà tằm không tốt có thể làm tằm chậm lớn, dễ bệnh, chín không đều, kéo tơ yếu và làm giảm hiệu quả kinh tế của cả lứa nuôi.

 

1. Tằm là côn trùng biến nhiệt nên rất phụ thuộc vào môi trường

Khác với động vật máu nóng, tằm không tự điều hòa thân nhiệt ổn định như gia súc, gia cầm hay con người. Tằm là loài côn trùng biến nhiệt, nên hoạt động ăn, tiêu hóa, lột xác, phát triển tuyến tơ và làm kén đều chịu ảnh hưởng rất lớn từ nhiệt độ, độ ẩm và điều kiện không khí xung quanh.

Khi môi trường phù hợp, tằm ăn khỏe, lớn đều, ngủ đúng tuổi, lột xác thuận lợi và phát triển tuyến tơ tốt. Ngược lại, khi môi trường quá nóng, quá lạnh, quá ẩm, quá khô hoặc bí khí, tằm rất dễ bị stress, giảm ăn, rối loạn tiêu hóa, yếu sức và phát sinh bệnh.

Vì vậy, nuôi tằm hiệu quả không chỉ là có giống tốt và lá dâu tốt, mà còn phải có một môi trường nuôi ổn định.

 

2. Nhiệt độ ảnh hưởng trực tiếp đến sức ăn và tốc độ lớn của tằm

Nhiệt độ là yếu tố khí hậu quan trọng nhất đối với sinh trưởng của tằm. Khi nhiệt độ phù hợp, các hoạt động sinh lý của tằm diễn ra ổn định. Tằm ăn tốt, tiêu hóa tốt, tăng trọng đều và chuyển tuổi thuận lợi.

Với tằm, khoảng nhiệt độ phù hợp thường dao động quanh mức 24–28°C tùy tuổi tằm và điều kiện nuôi. Tằm con thường cần môi trường ấm và ổn định hơn, còn tằm lớn cần thông thoáng hơn để tránh nóng, ẩm và khí độc.

Nếu nhiệt độ quá cao, đặc biệt vượt trên ngưỡng chịu đựng của tằm, tằm dễ bị stress nhiệt. Biểu hiện thường gặp là tằm giảm ăn, nằm lì, bò tản ra, phân xấu, chậm lớn, dễ bệnh và suy yếu ở cuối tuổi. Ở tuổi 4–5, nhiệt độ cao còn làm tằm chín không đều, kéo tơ yếu, kén mỏng hoặc tỷ lệ kén đẹp giảm.

Nếu nhiệt độ quá thấp, tằm ăn chậm, tiêu hóa kém, thời gian nuôi kéo dài, khả năng lột xác bị ảnh hưởng và sức đề kháng giảm. Tằm trong môi trường lạnh kéo dài thường phát triển không đều, dễ yếu và khó đạt năng suất kén tốt.

 

3. Nhiệt độ quá cao gây stress nhiệt cho tằm

Mùa nắng nóng là thời điểm rất dễ làm tằm bị stress nhiệt. Khi nhà tằm quá nóng, cơ thể tằm phải chịu áp lực lớn. Tằm có thể vẫn ăn, nhưng khả năng hấp thu và chuyển hóa dinh dưỡng không còn ổn định.

Stress nhiệt có thể gây ra:

• Tằm giảm ăn hoặc ăn không đều

• Tằm nằm lì, kém hoạt động

• Tằm phát triển không đồng đều

• Phân xấu, đường ruột yếu

• Tằm dễ nhiễm bệnh

• Tuyến tơ phát triển kém

• Kén nhỏ, kén mỏng, kén xấu

Nguy hiểm hơn, khi nhiệt độ cao kết hợp với nhà tằm bí khí, phân nhiều, độ ẩm cao và khí amoniac tăng, tằm sẽ suy rất nhanh. Đây là lý do tuổi 4–5 trong mùa nóng cần được quản lý đặc biệt chặt.

 

4. Nhiệt độ quá thấp làm tằm chậm lớn và khó lột xác

Khi trời lạnh, hoạt động sinh lý của tằm chậm lại. Tằm ăn ít hơn, tiêu hóa chậm hơn, thời gian ngủ – thức giữa các tuổi có thể kéo dài và đàn tằm dễ không đồng đều.

Tằm trong điều kiện lạnh dễ gặp:

• Ăn kém

• Chậm lớn

• Ngủ không đều

• Lột xác khó

• Sức đề kháng giảm

• Dễ phát sinh bệnh khi môi trường ẩm

Ở những vùng có mùa lạnh, nhà tằm cần được che chắn gió, giữ ấm vừa phải nhưng vẫn phải đảm bảo thông gió. Không nên bịt kín hoàn toàn vì dễ làm tăng ẩm, bí khí và tích tụ mầm bệnh.

 

5. Độ ẩm ảnh hưởng lớn đến da, tiêu hóa và bệnh tằm

Độ ẩm trong nhà tằm ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lột xác, sức ăn, môi trường phân, lá dâu và sự phát triển của vi khuẩn – nấm. Đây là yếu tố rất dễ bị người nuôi hiểu sai.

Tằm cần độ ẩm phù hợp, nhưng không chịu được môi trường ẩm bẩn, bí khí. Tằm con thường cần độ ẩm cao hơn để tránh khô da và hỗ trợ lột xác. Tằm lớn, đặc biệt tuổi 4–5, lại cần môi trường thông thoáng hơn vì lượng phân và lá thừa rất nhiều.

Nếu độ ẩm quá cao, phân tằm lâu khô, lá dâu thừa dễ thối, vi khuẩn – nấm phát triển mạnh, nhà tằm có mùi hôi và khí độc tăng. Khi đó, tằm dễ bị bệnh đường ruột, bệnh mủ, nấm trắng, nấm xanh và các bệnh cơ hội khác.

Nếu độ ẩm quá thấp, tằm dễ mất nước, da khô, khó lột xác, ăn kém và phát triển chậm. Lá dâu cũng nhanh héo hơn, làm giảm sức ăn của tằm.

 

6. Mùa mưa làm tăng nguy cơ ẩm, nấm và bệnh đường ruột

Mùa mưa thường là giai đoạn rủi ro cao trong nuôi tằm. Không khí ẩm, lá dâu dễ ướt, nhà tằm dễ bí, phân lâu khô và mầm bệnh phát triển nhanh hơn.

Khi độ ẩm quá cao, nhà tằm dễ xuất hiện:

• Mùi hôi, mùi khai

• Lá thừa lên men

• Phân lâu khô

• Nấm mốc

• Vi khuẩn đường ruột

• Ruồi, nhặng và côn trùng

Tằm ăn lá dâu ướt hoặc sống trong môi trường ẩm kéo dài dễ bị phân lỏng, giảm ăn, yếu ruột và phát bệnh. Vì vậy, mùa mưa cần đặc biệt chú ý để lá dâu ráo nước trước khi cho ăn, tăng thông gió, dọn phân kịp thời và giữ khu vực lên né khô thoáng.

 

7. Mùa khô làm tăng nguy cơ nóng, khô và thiếu nước trong lá dâu

Mùa khô lại có những rủi ro khác. Nếu thiếu nước tưới, cây dâu dễ bị stress, lá nhanh già, cứng, héo nhanh sau thu hoạch và giảm độ ngon miệng đối với tằm. Nhà tằm cũng có thể quá nóng, quá khô, làm tằm mất nước và khó lột xác.

Trong mùa khô, người nuôi cần chú ý:

• Tưới nước đầy đủ cho vườn dâu

• Hái lá vào sáng sớm hoặc chiều mát

• Không để lá dâu héo nóng

• Giữ độ ẩm nhà tằm ở mức phù hợp

• Làm mát nhà tằm khi nhiệt độ tăng cao

• Không phun nước trực tiếp lên tằm

Mùa khô nếu quản lý tốt vẫn có thể nuôi ổn định, nhưng nếu nóng kéo dài và thiếu nước, tằm rất dễ stress nhiệt, giảm ăn và cho kén kém.

 

8. Không khí và thông gió quyết định chất lượng môi trường nhà tằm

Ngoài nhiệt độ và độ ẩm, chất lượng không khí là yếu tố cực kỳ quan trọng. Tằm cần không khí sạch, đủ oxy và không bị tích tụ khí độc.

Trong quá trình nuôi, đặc biệt từ tuổi 4–5, tằm thải nhiều phân, lá dâu thừa phân hủy và môi trường có thể sinh ra khí amoniac (NH₃), CO₂ và các mùi hữu cơ. Nếu nhà tằm không thông gió, các khí này tích tụ làm tằm khó chịu, giảm ăn và yếu sức.

Thông gió tốt giúp:

• Cung cấp oxy

• Đẩy khí nóng ra ngoài

• Giảm NH₃ và CO₂

• Giúp phân nhanh khô

• Giảm nấm khuẩn

• Giúp tằm ăn khỏe và lớn đều hơn

Tuy nhiên, thông gió phải đúng cách. Gió lùa trực tiếp quá mạnh có thể làm tằm mất nước, lạnh cục bộ hoặc stress. Nhà tằm cần luồng không khí lưu thông nhẹ, đều và ổn định.

 

9. Ánh sáng ảnh hưởng đến hành vi và sự ổn định của tằm

Tằm không cần ánh sáng quá mạnh. Môi trường phù hợp là ánh sáng nhẹ, khuếch tán, đủ để người nuôi quan sát và chăm sóc. Ánh nắng trực tiếp hoặc ánh sáng quá gắt có thể làm tằm stress, bò tản, giảm ăn hoặc làm môi trường nóng lên.

Ở giai đoạn lên né, ánh sáng quá mạnh cũng có thể làm tằm bò nhiều, không ổn định vị trí làm kén, ảnh hưởng đến hình dạng và chất lượng kén.

Ngược lại, nhà quá tối, ẩm và bí cũng không tốt vì dễ tạo điều kiện cho nấm khuẩn phát triển và khiến người nuôi khó quan sát tình trạng đàn tằm.

Vì vậy, nhà tằm nên có ánh sáng vừa phải, không nắng gắt, không tối ẩm và dễ kiểm soát.

 

10. Mỗi tuổi tằm cần điều kiện môi trường khác nhau

Một điểm rất quan trọng là không nên áp dụng một điều kiện nhiệt độ – độ ẩm cố định cho tất cả các tuổi tằm.

Tằm con cần môi trường ấm, ẩm và ổn định hơn vì cơ thể nhỏ, da mỏng, khả năng chống chịu yếu. Nếu quá khô, tằm con dễ mất nước, khó lột xác và phát triển kém.

Tằm lớn cần nhiều không khí và thông thoáng hơn vì ăn mạnh, thải phân nhiều và sinh nhiệt lớn. Nếu vẫn giữ ẩm cao và nhà quá kín như giai đoạn tằm con, tuổi 4–5 rất dễ bùng phát bệnh.

Do đó, người nuôi cần điều chỉnh môi trường theo từng tuổi tằm, đặc biệt chuyển từ giai đoạn tằm con sang tằm lớn phải chú ý tăng thông gió và quản lý phân tốt hơn.

 

11. Khí hậu ảnh hưởng đến chất lượng lá dâu

Sinh trưởng của tằm không chỉ bị ảnh hưởng trực tiếp bởi khí hậu trong nhà tằm, mà còn bị ảnh hưởng gián tiếp thông qua chất lượng lá dâu.

Mùa khô, lá dâu có thể bị héo nhanh, già cứng, thiếu nước nếu vườn dâu không được tưới tốt. Mùa mưa, lá dâu có thể mềm, nhiều nước, dễ đọng nước, dễ dập, dễ nhiễm nấm khuẩn và khó bảo quản.

Khi chất lượng lá thay đổi, tằm sẽ phản ứng ngay qua:

• Sức ăn

• Phân

• Tốc độ lớn

• Mức độ đồng đều

• Đường ruột

• Chất lượng tuyến tơ

Vì vậy, quản lý khí hậu phải đi kèm quản lý lá dâu. Không thể có lứa tằm tốt nếu nhà tằm ổn nhưng lá dâu không an toàn, cũng không thể có kết quả tốt nếu lá dâu tốt nhưng nhà tằm quá nóng, ẩm hoặc bí khí.

 

12. Khí hậu ảnh hưởng đến mùa vụ nuôi tằm

Ở từng vùng, thời điểm nuôi thuận lợi và khó khăn sẽ khác nhau. Vùng mát, có nhiệt độ ổn định và độ ẩm phù hợp thường dễ nuôi hơn. Vùng quá nóng, quá lạnh, nồm ẩm hoặc mưa kéo dài sẽ cần nhiều biện pháp kiểm soát môi trường hơn.

Ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, người nuôi cần chú ý giai đoạn nồm ẩm, mùa hè nóng và mùa đông lạnh. Ở Tây Nguyên, cần chú ý sự chênh lệch ngày đêm, mùa mưa ẩm và các đợt lạnh. Ở Nam Bộ, có thể nuôi quanh năm ở nhiều khu vực, nhưng mùa mưa cần kiểm soát độ ẩm, lá dâu ướt và bệnh đường ruột.

Vì vậy, không nên sao chép nguyên xi quy trình của vùng này sang vùng khác. Kỹ thuật nuôi phải được điều chỉnh theo khí hậu địa phương.

 

13. Những dấu hiệu cho thấy môi trường khí hậu đang không phù hợp

Người nuôi cần quan sát đàn tằm mỗi ngày. Một số dấu hiệu cảnh báo môi trường không phù hợp gồm:

• Tằm giảm ăn

• Tằm bò tản ra hoặc tụ lại bất thường

• Tằm nằm lì, kém hoạt động

• Phân lỏng hoặc phân xấu

• Tằm ngủ không đều

• Lột xác khó

• Thân tằm mềm, kém bóng

• Tằm chậm lớn, không đồng đều

• Có mùi khai trong nhà tằm

• Phân lâu khô

• Kén nhỏ, kén mỏng, chín không đều

Khi thấy các dấu hiệu này, không nên chỉ nghĩ đến bệnh hoặc thuốc. Việc đầu tiên cần làm là kiểm tra lại nhiệt độ, độ ẩm, thông gió, khí độc, mật độ nuôi, chất lượng lá dâu và vệ sinh nhà tằm.

 

14. Giải pháp quản lý khí hậu nhà tằm hiệu quả

Để giảm rủi ro do khí hậu, người nuôi cần xây dựng hệ thống quản lý môi trường chủ động:

• Trang bị nhiệt ẩm kế trong nhà tằm

• Che nắng, cách nhiệt mái vào mùa nóng

• Tăng thông gió nhưng tránh gió lùa trực tiếp

• Dọn phân kịp thời để giảm NH₃

• Kiểm soát độ ẩm trong mùa mưa

• Giữ ấm vừa phải trong mùa lạnh

• Không phun nước trực tiếp lên tằm

• Không để lá dâu ướt, nóng hoặc lên men

• Giãn mật độ khi thời tiết bất lợi

• Chuẩn bị khu lên né khô, sạch, thoáng

Trong nuôi tằm hiện đại, nhiệt ẩm kế là dụng cụ rất cần thiết. Nếu không đo nhiệt độ và độ ẩm, người nuôi rất dễ đánh giá môi trường bằng cảm giác, trong khi cảm giác của con người không phản ánh chính xác phản ứng sinh lý của tằm.

 

Lời kết

Sinh trưởng của tằm phụ thuộc nhiều vào điều kiện khí hậu vì tằm là loài côn trùng biến nhiệt, rất nhạy với nhiệt độ, độ ẩm, không khí, ánh sáng và sự thay đổi mùa vụ. Khi môi trường phù hợp, tằm ăn khỏe, lớn đều, ít bệnh, lột xác tốt, tuyến tơ phát triển ổn định và cho kén chất lượng hơn.

Ngược lại, nếu nhà tằm quá nóng, quá lạnh, quá ẩm, quá khô, bí khí hoặc có khí độc, tằm sẽ bị stress, giảm ăn, dễ bệnh, chín không đều, kéo tơ yếu và giảm năng suất kén.

Muốn nuôi tằm hiệu quả, người nuôi cần xem quản lý khí hậu nhà tằm là kỹ thuật cốt lõi. Giống tốt và lá dâu tốt chỉ phát huy hiệu quả khi môi trường nuôi được kiểm soát đúng. Trong nghề nuôi tằm, kiểm soát tốt nhiệt độ, độ ẩm, thông gió và ánh sáng chính là nền tảng để tạo ra một lứa tằm khỏe và ổn định.

 

Sản phẩm tham khảo

Người nuôi nên trang bị thiết bị đo nhiệt độ – độ ẩm để theo dõi môi trường nhà tằm hằng ngày:

Máy đo nhiệt độ, độ ẩm điện tử HTC-1
https://taynguyensilk.vn/san-pham/may-do-nhiet-do-do-am-dien-tu-htc-1-867.html

 

Thông tin liên lạc

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam, cần tư vấn kiến thức, kỹ thuật, quy trình chăm sóc cây dâu, nuôi tằm và phát triển mô hình dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Thành công khởi đầu từ tri thức

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/