VÌ SAO CÙNG LƯỢNG LÁ NHƯNG SẢN LƯỢNG KÉN KHÁC NHAU?

Trong nghề nuôi tằm, nhiều người nghĩ rằng chỉ cần cho cùng một lượng lá dâu thì sản lượng kén thu được cũng sẽ tương đương nhau. Tuy nhiên thực tế không đơn giản như vậy. Cùng 1.000kg lá dâu nhưng có hộ tạo ra nhiều kén, kén đều và đẹp, trong khi có hộ lại thu ít kén hơn, tằm hao hụt nhiều hoặc kén mỏng, kén xấu. Nguyên nhân nằm ở khả năng chuyển hóa lá thành kén, mà khả năng này phụ thuộc vào giống, sức khỏe đàn tằm, chất lượng lá, môi trường nhà tằm, mật độ nuôi, tỷ lệ bệnh và cách vận hành trong suốt cả lứa.

 

 

CÙNG LƯỢNG LÁ KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ CÙNG SẢN LƯỢNG KÉN

Trong nuôi tằm, lá dâu là nguồn dinh dưỡng chính để con tằm phát triển cơ thể, tích lũy năng lượng, hình thành tuyến tơ và tạo kén. Tuy nhiên, lượng lá chỉ là một phần của bài toán. Điều quan trọng hơn là đàn tằm có ăn được lượng lá đó hay không, có tiêu hóa tốt không, có chuyển hóa hiệu quả thành thân tằm và tuyến tơ không, hay một phần lá bị hao phí do héo, thừa, lên men, tằm ăn không hết hoặc tiêu hóa kém.

Vì vậy, cùng một lượng lá dâu nhưng sản lượng kén có thể khác nhau rất lớn giữa các hộ nuôi. Hộ nào giữ được đàn tằm khỏe, đồng đều, ít bệnh, môi trường ổn định và lá dâu chất lượng tốt thì khả năng chuyển hóa lá thành kén sẽ cao hơn. Ngược lại, nếu đàn tằm stress, bệnh, tiêu hóa yếu hoặc hao hụt nhiều thì lượng lá tiêu thụ có thể lớn nhưng sản lượng kén vẫn thấp.

 

CHẤT LƯỢNG LÁ DÂU QUAN TRỌNG HƠN CHỈ SỐ KG LÁ

Không phải 1kg lá dâu nào cũng có giá trị dinh dưỡng giống nhau. Lá dâu non, lá dâu vừa tuổi, lá già, lá thiếu nước, lá dư nước, lá bị hấp hơi hoặc lá có tồn dư thuốc bảo vệ thực vật sẽ cho hiệu quả nuôi hoàn toàn khác nhau. Nếu lá dâu có chất lượng tốt, phù hợp với tuổi tằm, sạch, tươi, không nóng hơi và không nhiễm độc, tằm sẽ ăn tốt hơn, tiêu hóa ổn định hơn và lớn đồng đều hơn.

Ngược lại, nếu lá dâu nhìn vẫn xanh nhưng đã bị hấp hơi, lên men nhẹ, quá ướt hoặc thay đổi chất lượng thất thường giữa các bữa ăn, hệ tiêu hóa của tằm rất dễ bị stress. Khi đó, dù tổng lượng lá đưa vào nhà tằm không hề ít, nhưng hiệu quả chuyển hóa thành kén vẫn thấp vì cơ thể tằm không hấp thu và sử dụng dinh dưỡng tốt.

 

TỶ LỆ SỐNG QUYẾT ĐỊNH RẤT LỚN TỚI SẢN LƯỢNG KÉN

Cùng một lượng lá nhưng nếu một đàn tằm giữ được tỷ lệ sống cao thì số con có khả năng lên né và làm kén sẽ nhiều hơn. Ngược lại, nếu hao hụt xảy ra từ tuổi nhỏ hoặc tăng mạnh ở tuổi 4–5 thì một phần lớn lá dâu đã được tiêu thụ trước đó nhưng không tạo ra kén thương phẩm ở cuối lứa.

Đây là lý do tỷ lệ sống là KPI cực kỳ quan trọng. Một lứa tằm ăn nhiều nhưng chết rải rác, còi nhiều hoặc suy yếu cuối tuổi 5 sẽ làm hệ số lá dâu trên mỗi kilogram kén tăng lên. Nói đơn giản, càng nhiều con tằm không đi tới được giai đoạn làm kén thì càng nhiều lá dâu bị “mất hiệu quả kinh tế”.

 

ĐỘ ĐỒNG ĐỀU CỦA ĐÀN TẰM ẢNH HƯỞNG TỚI HIỆU QUẢ CHUYỂN HÓA

Một đàn tằm đồng đều thường ăn đều, lớn đều, ngủ đều, chín đều và lên né thuận lợi hơn. Khi đàn tằm đồng đều, người nuôi dễ điều chỉnh lượng lá, dễ quản lý mật độ, dễ vệ sinh và dễ đưa tằm lên né đúng thời điểm. Điều này giúp giảm hao phí lá dâu và nâng cao sản lượng kén.

Ngược lại, đàn tằm không đều sẽ tạo ra nhiều vấn đề. Con lớn ăn mạnh, con nhỏ ăn yếu, có con chín trước, có con chín sau, có con chưa đủ sức lên né. Khi đó người nuôi buộc phải kéo dài chăm sóc, cho ăn thêm hoặc xử lý nhiều nhóm tằm khác nhau trong cùng một lứa. Sự lệch tuổi này làm tăng hao phí lá dâu và làm sản lượng kén cuối cùng không tương xứng với lượng lá đã sử dụng.

 

MÔI TRƯỜNG NHÀ TẰM ẢNH HƯỞNG TRỰC TIẾP TỚI TIÊU HÓA VÀ TẠO KÉN

Nhiệt độ, độ ẩm, oxy, CO₂, ammonia, độ thông thoáng và mật độ nuôi đều ảnh hưởng tới khả năng ăn, tiêu hóa và chuyển hóa dinh dưỡng của tằm. Nếu nhà tằm ổn định, thông thoáng, ít khí độc và nhiệt ẩm phù hợp, đàn tằm sẽ ăn khỏe, tiêu hóa tốt và sử dụng lá dâu hiệu quả hơn.

Nếu nhà tằm bí khí, độ ẩm cao, nóng lạnh thất thường hoặc khí độc tích tụ, tằm sẽ bị stress sinh lý. Khi stress kéo dài, tằm có thể vẫn ăn nhưng chuyển hóa kém, lớn chậm, tuyến tơ phát triển không tốt và cuối cùng kén nhỏ, kén mỏng hoặc tỷ lệ lên né thấp. Đây là nguyên nhân khiến cùng lượng lá nhưng sản lượng kén khác nhau rất rõ giữa các nhà tằm.

 

BỆNH ÂM THẦM LÀM LÁ DÂU BỊ TIÊU TỐN NHƯNG KHÔNG RA KÉN

Không phải bệnh tằm lúc nào cũng gây chết hàng loạt ngay từ đầu. Nhiều trường hợp đàn tằm bị nhiễm khuẩn nhẹ, đường ruột yếu, mủ âm thầm, rối loạn tiêu hóa hoặc stress kéo dài nhưng vẫn tiếp tục ăn. Vấn đề là lượng lá ăn vào không được chuyển hóa tốt thành cơ thể khỏe và tuyến tơ tốt.

Đến cuối tuổi 5, những con tằm này có thể giảm ăn, thân mềm, tuyến tơ nhỏ, chín không đều, lên né kém hoặc không làm kén tốt. Khi đó, người nuôi đã tốn rất nhiều lá dâu trong suốt quá trình nuôi nhưng sản lượng kén thu lại thấp. Đây là dạng hao hụt kinh tế rất lớn nhưng thường khó nhận ra nếu chỉ nhìn lượng lá đã cho ăn.

 

MẬT ĐỘ NUÔI QUÁ DÀY LÀM GIẢM HIỆU QUẢ LÁ DÂU

Nuôi quá dày có thể làm người nuôi nghĩ rằng tận dụng được diện tích và lá dâu tốt hơn, nhưng nếu mật độ vượt khả năng thông gió và quản lý môi trường thì hiệu quả chuyển hóa thường giảm. Khi tằm quá dày, đàn tằm cạnh tranh không gian, oxy và thức ăn, những con khỏe ăn nhiều hơn còn những con yếu tụt lại phía sau.

Mật độ cao cũng làm nhiệt, hơi ẩm, CO₂, ammonia và khí sinh học tăng nhanh hơn. Kết quả là một phần lá dâu bị tiêu thụ trong môi trường stress, một phần bị thừa, hấp hơi hoặc biến chất nhanh hơn, còn đàn tằm thì không đạt độ đồng đều cần thiết để tạo kén tốt. Vì vậy, mật độ phù hợp thường cho hiệu quả kinh tế tốt hơn mật độ quá tải.

 

THỜI ĐIỂM CHO ĂN VÀ CÁCH PHÂN BỐ LÁ CŨNG RẤT QUAN TRỌNG

Cùng một lượng lá nhưng cách cho ăn khác nhau sẽ tạo ra kết quả khác nhau. Nếu lá được phân bố đều, cho ăn đúng thời điểm, đúng tuổi, đúng sức ăn của đàn tằm thì khả năng sử dụng lá sẽ cao hơn. Nếu cho quá nhiều một lúc, để lá tồn lâu trên nong, lá bị nóng hơi hoặc những vùng tằm yếu không tiếp cận được lá tốt, hiệu quả sử dụng lá sẽ giảm.

Quản lý sức ăn không chỉ là “đổ đủ lá” mà là quan sát tằm ăn nhanh hay chậm, lá thừa nhiều hay ít, phân có ổn định không, đàn tằm có đều không và môi trường sau mỗi bữa ăn có bị ẩm hay bí không. Đây là điểm khác biệt rất lớn giữa nuôi theo thói quen và nuôi theo hướng quản lý hiện đại.

 

HỆ SỐ LÁ DÂU/KG KÉN LÀ CHỈ SỐ NÊN THEO DÕI

Trong thực tế, nhiều mô hình thường lấy mốc tham khảo khoảng 13kg lá dâu tươi để tạo ra 1kg kén, nhưng con số này có thể thay đổi tùy giống, chất lượng lá, môi trường, tỷ lệ sống, kỹ thuật nuôi và chất lượng kén. Nếu cùng điều kiện nhưng hệ số lá/kg kén tăng lên, nghĩa là người nuôi đang tốn nhiều lá hơn để tạo ra cùng một lượng kén.

Khi hệ số này xấu đi, cần kiểm tra lại tỷ lệ hao hụt, độ đồng đều, chất lượng lá, mật độ nuôi, thông gió, bệnh âm thầm và quá trình lên né. Đây là chỉ số rất hữu ích vì nó giúp người nuôi nhìn thấy hiệu quả thật sự của việc sử dụng lá dâu, thay vì chỉ nhìn tổng sản lượng kén cuối cùng.

 

LỜI KẾT

Cùng lượng lá nhưng sản lượng kén khác nhau vì hiệu quả không nằm ở số kg lá đưa vào nhà tằm mà nằm ở khả năng chuyển hóa lá thành kén. Khả năng này phụ thuộc vào chất lượng lá dâu, tỷ lệ sống, độ đồng đều đàn tằm, môi trường nhà tằm, mật độ nuôi, sức khỏe đường ruột, bệnh âm thầm và cách vận hành trong suốt lứa nuôi.

Trong nghề nuôi tằm hiện đại, người nuôi không nên chỉ hỏi “đã cho bao nhiêu lá” mà cần hỏi sâu hơn: đàn tằm có ăn và tiêu hóa tốt không, lá có bị hao phí không, tỷ lệ sống có cao không, tằm có đồng đều không, môi trường có ổn định không và cuối cùng 1kg kén đang tiêu tốn bao nhiêu kg lá. Khi trả lời được những câu hỏi này, việc quản lý năng suất và lợi nhuận sẽ chính xác hơn rất nhiều.

 

THÔNG TIN LIÊN LẠC

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam, cần tư vấn kỹ thuật nuôi tằm, trồng dâu, quy trình vận hành hoặc định hướng phát triển mô hình dâu tằm tơ:

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948

Email: taynguyensilk.vn@gmail.com

Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk

YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk

Website: https://taynguyensilk.vn/