VI KHUẨN GRAM ÂM VÀ GRAM DƯƠNG LÀ GÌ TRONG NUÔI TẰM ?

Trong bệnh học tằm dâu, vi khuẩn Gram âm và vi khuẩn Gram dương là cách phân loại vi khuẩn dựa trên cấu tạo vách tế bào và phản ứng khi nhuộm Gram trong phòng thí nghiệm. Cách phân loại này rất quan trọng vì nó giúp hiểu vì sao có loại vi khuẩn gây bệnh đường ruột, có loại gây hoại huyết, có loại làm tằm mềm nhũn, chết hôi, phân dây, phân ướt, bệnh mủ hoặc chết đen.

Nói đơn giản, vi khuẩn Gram dương có lớp vách tế bào dày, khi nhuộm Gram thường bắt màu tím. Vi khuẩn Gram âm có lớp vách mỏng hơn nhưng có thêm màng ngoài, khi nhuộm Gram thường bắt màu hồng/đỏ. Sự khác nhau này làm cho chúng có mức độ nhạy cảm khác nhau với thuốc sát trùng, kháng sinh và điều kiện môi trường.

Trong nuôi tằm, người nuôi không nhất thiết phải tự phân biệt bằng mắt thường Gram âm hay Gram dương. Điều quan trọng là hiểu: bệnh do vi khuẩn trên tằm không chỉ có một loại, và mỗi nhóm vi khuẩn có thể gây ra biểu hiện khác nhau trên đường ruột, máu, thân tằm và quá trình làm kén.

 

 

1. VI KHUẨN GRAM ÂM TRÊN TẰM LÀ NHỮNG LOẠI NÀO?

Một số vi khuẩn Gram âm thường được nhắc đến trong bệnh học tằm gồm:

Nhóm vi khuẩn Gram âm	Vai trò gây bệnh thường gặp trên tằm
Serratia marcescens	Có thể liên quan đến bệnh hoại huyết, nhiễm khuẩn máu, tằm mềm nhũn, chết hôi
Pseudomonas spp.	Gây nhiễm khuẩn cơ hội, bệnh đường ruột, hoại huyết khi tằm yếu
Proteus spp.	Có thể liên quan đến thối rữa, nhiễm khuẩn đường ruột và xác tằm có mùi hôi
Enterobacter/Klebsiella spp.	Vi khuẩn cơ hội trong đường ruột, dễ bùng lên khi môi trường ẩm, lá dâu xấu, tằm stress
Escherichia coli	Có thể hiện diện trong môi trường bẩn, phân, nước nhiễm bẩn; gây rối loạn tiêu hóa khi điều kiện thuận lợi

Nhóm Gram âm thường liên quan nhiều đến bệnh đường ruột, tiêu chảy, phân dây, phân hôi, hoại huyết, bệnh mủ, tằm mềm thân, chết nhanh và thối rữa. Khi nhà tằm ẩm, lá dâu ướt, thay phân chậm, mật độ dày hoặc tằm bị stress, vi khuẩn Gram âm dễ phát triển mạnh và gây bệnh.

 

2. VI KHUẨN GRAM DƯƠNG TRÊN TẰM LÀ NHỮNG LOẠI NÀO?

Một số vi khuẩn Gram dương có thể gặp trong bệnh học tằm gồm:

Nhóm vi khuẩn Gram dương	Vai trò gây bệnh thường gặp trên tằm
Bacillus spp.	Có thể gây bệnh đường ruột, mềm nhũn, nhiễm khuẩn cơ hội
Bacillus thuringiensis	Đặc biệt nguy hiểm với tằm vì độc tố Bt có thể làm tằm ngừng ăn, liệt ruột, chết; không nên để lá dâu nhiễm chế phẩm Bt
Streptococcus spp.	Có thể liên quan đến nhiễm khuẩn đường ruột, nhiễm khuẩn máu, tằm yếu, mềm thân
Staphylococcus spp.	Vi khuẩn cơ hội, có thể xuất hiện khi môi trường nuôi bẩn, tằm bị tổn thương hoặc sức đề kháng yếu
Enterococcus spp.	Có thể tham gia vào rối loạn hệ vi sinh đường ruột khi điều kiện nuôi bất lợi

Nhóm Gram dương cũng có thể gây viêm ruột, mềm thân, bệnh Flacherie dạng vi khuẩn, nhiễm trùng thứ phát và làm tằm yếu dần. Riêng Bacillus thuringiensis cần đặc biệt lưu ý vì đây là vi khuẩn dùng trong thuốc trừ sâu sinh học Bt, có thể gây hại rất mạnh cho tằm nếu lá dâu bị nhiễm.

 

3. VI KHUẨN GÂY BỆNH GÌ ĐỐI VỚI TẰM?

Trong thực tế nuôi tằm, bệnh do vi khuẩn thường biểu hiện dưới vài nhóm chính:

Bệnh viêm ruột, tiêu chảy, phân dây

Đây là nhóm bệnh rất phổ biến ở tằm tuổi 4–5. Tằm có thể đi phân ướt, phân dây, phân hôi, ăn chậm, thân mềm, phát triển không đều. Nguyên nhân thường liên quan đến lá dâu ướt, lá héo nóng, nhà tằm ẩm, giường tằm bẩn, thay phân chậm hoặc vi khuẩn đường ruột phát triển quá mức.

Bệnh mủ, hoại huyết, nhiễm khuẩn máu

Khi vi khuẩn vượt khỏi đường ruột và xâm nhập vào dịch thể của tằm, tằm có thể mềm nhũn, thân đổi màu, chết nhanh, có mùi hôi, dịch cơ thể đục hoặc thối rữa. Đây là nhóm bệnh nguy hiểm, thường lan nhanh nếu nhà tằm ẩm bẩn và không loại bỏ tằm bệnh kịp thời.

Bệnh Flacherie do vi khuẩn hoặc hỗn hợp virus – vi khuẩn

Flacherie là nhóm bệnh phức tạp, có thể do vi khuẩn, virus hoặc sự kết hợp nhiều yếu tố. Tằm thường mềm nhũn, tiêu chảy, bỏ ăn, phân hôi, chết rải rác hoặc chết hàng loạt. Không nên hiểu Flacherie chỉ là một loại bệnh đơn giản do một tác nhân duy nhất.

Nhiễm khuẩn thứ phát

Nhiều trường hợp tằm bị yếu trước do lá xấu, nhiệt độ – độ ẩm bất lợi, ngộ độc nhẹ, virus hoặc nấm; sau đó vi khuẩn mới bùng lên làm bệnh nặng hơn. Vì vậy, thấy vi khuẩn không có nghĩa vi khuẩn luôn là nguyên nhân đầu tiên.

 

4. PHÂN BIỆT NHANH TRONG THỰC TẾ NUÔI TẰM

Người nuôi có thể nhận diện theo hướng thực tế như sau:

Dấu hiệu trên tằm	Nguyên nhân nghi ngờ
Phân ướt, phân dây, phân hôi	Rối loạn tiêu hóa, viêm ruột, vi khuẩn đường ruột
Tằm mềm thân, bỏ ăn, chết có mùi hôi	Vi khuẩn, hoại huyết, Flacherie
Tằm chết thối, dịch cơ thể đục	Nhiễm khuẩn nặng
Tằm sưng phồng, trắng đục, dễ vỡ	Nghi virus Grasserie, không phải bệnh vi khuẩn đơn thuần
Tằm chết cứng, phủ mốc trắng/xanh	Bệnh nấm Muscardine, không phải vi khuẩn
Tằm co giật, bò tản, nôn dịch sau bữa lá mới	Nghi ngộ độc thuốc, không nên vội kết luận vi khuẩn

 

5. LIÊN QUAN ĐẾN THUỐC PHÒNG VÀ TRỊ BỆNH TRÊN TẰM

Trong quy trình của Tây Nguyên Silk, cần hiểu đúng vai trò của từng nhóm:

Streptomycin thường được dùng theo hướng phòng sớm nhóm bệnh vi khuẩn, đặc biệt là vi khuẩn Gram âm đường ruột và nguy cơ bệnh mủ, viêm ruột.

Oxytetracycline/Tetracycline cũng là nhóm kháng sinh phòng bệnh nhưng có tác dụng phổ rộng hơn, có thể tác động trên cả một số vi khuẩn Gram âm và Gram dương, nhưng vẫn phải dùng đúng liều, đúng thời điểm và không phối trộn tùy tiện.

Enrofloxacin thường phù hợp hơn khi có dấu hiệu nhiễm khuẩn cấp tính, bệnh lan nhanh, phân hôi, mềm thân, nghi hoại huyết hoặc viêm ruột nặng. Không nên lạm dụng kéo dài.

Men vi sinh không phải kháng sinh. Men vi sinh dùng để hỗ trợ ổn định đường ruột, nhất là sau stress hoặc sau khi dùng kháng sinh. Không nên pha men vi sinh chung với kháng sinh trong cùng một bữa.

Quan trọng nhất: kháng sinh chỉ có tác dụng với bệnh do vi khuẩn, không trị được bệnh virus, bệnh nấm, Pebrine hay ngộ độc thuốc trừ sâu.

 

6. CẦN HIỂU ĐÚNG ĐỂ KHÔNG DÙNG THUỐC SAI

Không phải cứ tằm chết là dùng kháng sinh. Nếu tằm bị virus, nấm, Pebrine hoặc ngộ độc, dùng kháng sinh không giải quyết được nguyên nhân chính. Ngược lại, dùng sai có thể làm tằm yếu hơn, rối loạn đường ruột hơn và tăng chi phí không cần thiết.

Muốn phòng bệnh vi khuẩn tốt, nền tảng vẫn là: lá dâu sạch, ráo nước, không nhiễm thuốc; nhà tằm khô thoáng; mật độ nuôi vừa phải; thay phân đúng lúc; vệ sinh – sát trùng sau mỗi lứa; loại bỏ tằm bệnh sớm; và dùng thuốc đúng mục tiêu khi cần.

Tóm lại, Gram âm và Gram dương là hai nhóm vi khuẩn khác nhau về cấu tạo vách tế bào, nhưng trong nuôi tằm cả hai đều có thể gây bệnh khi điều kiện nuôi bất lợi. Người nuôi không cần nhớ quá nhiều tên vi khuẩn, nhưng cần nhớ đúng bản chất: bệnh vi khuẩn thường liên quan mạnh đến đường ruột, phân hôi, mềm thân, hoại huyết và môi trường nuôi ẩm bẩn. Muốn giảm bệnh, phải kết hợp kỹ thuật nuôi, vệ sinh, kiểm soát môi trường và sử dụng thuốc đúng mục tiêu.

 

THÔNG TIN LIÊN HỆ TÂY NGUYÊN SILK

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại – miễn phí
Hotline/Zalo: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/