TỶ LỆ HAO HỤT TRUNG BÌNH TRONG NGHỀ NUÔI TẰM HIỆN NAY

TỶ LỆ HAO HỤT TRUNG BÌNH TRONG NGHỀ NUÔI TẰM HIỆN NAY

 

Trong nghề nuôi tằm, tỷ lệ hao hụt là một chỉ số rất quan trọng để đánh giá sức khỏe đàn tằm, chất lượng môi trường nhà nuôi và hiệu quả vận hành của cả lứa. Một lứa tằm có thể nhìn bên ngoài vẫn ổn, vẫn ăn lá và vẫn lên né, nhưng nếu tỷ lệ hao hụt cao thì lợi nhuận cuối cùng sẽ giảm rất mạnh. Vì vậy, người nuôi cần hiểu tỷ lệ hao hụt trung bình là bao nhiêu, mức nào còn chấp nhận được và mức nào cho thấy hệ thống nuôi đang có vấn đề.

 

 

TỶ LỆ HAO HỤT TRONG NUÔI TẰM LÀ GÌ?

Tỷ lệ hao hụt trong nuôi tằm là phần tằm bị mất đi trong suốt quá trình nuôi, bao gồm tằm chết, tằm còi không đủ sức phát triển, tằm bệnh phải loại bỏ, tằm không lên né, tằm rơi né, tằm không làm kén hoặc làm kén quá xấu không còn giá trị thương phẩm tốt.

Nhiều người chỉ tính hao hụt bằng số tằm chết nhìn thấy, nhưng trong thực tế hao hụt kinh tế còn rộng hơn. Một con tằm sống tới cuối tuổi 5 nhưng không làm kén tốt, tuyến tơ nhỏ, rơi né hoặc tạo kén lép thì vẫn là hao hụt vì nó đã tiêu tốn lá dâu, công chăm sóc và diện tích nuôi nhưng không tạo ra giá trị tương xứng.

 

TỶ LỆ HAO HỤT TRUNG BÌNH THƯỜNG Ở MỨC BAO NHIÊU?

Trong điều kiện nuôi ổn định, tỷ lệ hao hụt toàn lứa nên được giữ càng thấp càng tốt. Với mô hình nuôi tốt, hao hụt khoảng dưới 5% có thể xem là rất ổn. Mức 5–10% thường vẫn còn chấp nhận được nếu nguyên nhân được kiểm soát và năng suất kén vẫn đạt. Khi hao hụt vượt 10%, người nuôi cần xem lại hệ thống nuôi vì lúc này hiệu quả kinh tế đã bắt đầu bị ảnh hưởng rõ. Nếu hao hụt trên 15–20%, đây là mức rủi ro cao, thường cho thấy nhà tằm đang có vấn đề lớn về môi trường, lá dâu, bệnh, mật độ, biosecurity hoặc quy trình vận hành.

Nói đơn giản, dưới 5% là tốt, 5–10% là mức cần theo dõi, trên 10% là đáng lo và trên 15% là cần kiểm tra lại toàn bộ hệ thống nuôi. Với các lứa nuôi bị bệnh nặng, stress nhiệt, lá dâu nhiễm thuốc hoặc nhà tằm bí khí kéo dài, tỷ lệ hao hụt có thể tăng rất nhanh và làm mất phần lớn lợi nhuận của lứa nuôi.

 

HAO HỤT Ở TỪNG GIAI ĐOẠN CÓ Ý NGHĨA KHÁC NHAU

Không nên chỉ nhìn tổng hao hụt cuối lứa mà cần xem hao hụt xảy ra ở giai đoạn nào. Nếu tằm hao hụt nhiều ở tuổi nhỏ, nguyên nhân thường liên quan tới chất lượng tằm con, ấp nở, vận chuyển, lá dâu cho tằm nhỏ, độ ẩm, nhiệt độ hoặc vệ sinh ban đầu. Nếu hao hụt tăng mạnh ở cuối tuổi 4 và tuổi 5, nguyên nhân thường liên quan nhiều hơn tới môi trường nhà tằm, mật độ nuôi, khí độc, chất lượng lá dâu, stress, bệnh đường ruột, hoại huyết hoặc quá trình lên né.

Hao hụt cuối tuổi 4 – tuổi 5 thường gây thiệt hại kinh tế lớn hơn vì lúc này đàn tằm đã tiêu thụ rất nhiều lá dâu và công chăm sóc. Nếu chết hoặc suy yếu ở cuối lứa, người nuôi không chỉ mất con tằm mà còn mất toàn bộ chi phí đã đầu tư trước đó.

 

VÌ SAO TỶ LỆ HAO HỤT CÓ THỂ KHÁC NHAU GIỮA CÁC NHÀ TẰM?

Cùng một giống tằm, cùng một thời điểm nuôi nhưng tỷ lệ hao hụt giữa các hộ có thể rất khác nhau. Nguyên nhân nằm ở chất lượng lá dâu, nhiệt độ, độ ẩm, thông gió, mật độ nuôi, vệ sinh, microbiome nhà tằm và khả năng quan sát của người nuôi.

Một nhà tằm thông thoáng, nhiệt ẩm ổn định, lá dâu sạch, mật độ phù hợp và vận hành đúng quy trình thường có tỷ lệ hao hụt thấp hơn rõ rệt. Ngược lại, nhà tằm bí khí, độ ẩm cao, lá dâu thất thường, mật độ dày, rác thải tồn đọng hoặc sát trùng không đúng cách thường dễ làm tằm stress và phát sinh hao hụt kéo dài.

 

NHỮNG NGUYÊN NHÂN LÀM HAO HỤT TĂNG CAO

Các nguyên nhân làm hao hụt tăng thường không đứng riêng lẻ mà cộng dồn với nhau. Lá dâu kém chất lượng làm tằm tiêu hóa yếu; nhà tằm bí khí làm tằm stress; độ ẩm cao làm nấm và vi khuẩn phát triển; mật độ dày làm tăng nhiệt, hơi ẩm và cạnh tranh thức ăn; quy trình chăm sóc không ổn định làm đàn tằm lệch tuổi; bệnh âm thầm khiến tằm vẫn sống nhưng yếu dần tới cuối lứa.

Đặc biệt, nhiều trường hợp hao hụt không bùng phát ngay từ đầu mà tích lũy âm thầm. Đến cuối tuổi 4 hoặc tuổi 5, khi nhu cầu dinh dưỡng, oxy và khả năng tạo tơ tăng mạnh, những con tằm yếu mới bắt đầu chết, còi, bỏ ăn, rơi né hoặc không làm kén tốt.

 

HAO HỤT KHÔNG CHỈ LÀ MẤT TẰM MÀ CÒN LÀ MẤT LỢI NHUẬN

Một tỷ lệ hao hụt nhỏ cũng có thể ảnh hưởng lớn tới lợi nhuận nếu xảy ra ở giai đoạn cuối. Ví dụ một hộp tằm mục tiêu 50kg kén, nếu hao hụt cao làm sản lượng giảm còn 40–42kg thì người nuôi không chỉ mất 8–10kg kén mà còn phải chịu gần như toàn bộ chi phí lá dâu, công lao động, giống, thuốc hỗ trợ và điện nước đã bỏ ra.

Vì vậy, trong quản lý kinh tế nghề tằm, tỷ lệ hao hụt là KPI quan trọng không kém năng suất kén. Một mô hình có tỷ lệ hao hụt thấp và ổn định thường bền vững hơn mô hình thỉnh thoảng được năng suất cao nhưng hao hụt thất thường.

 

MỨC TARGET NÊN HƯỚNG TỚI TRONG NHÀ TẰM HIỆN ĐẠI

Với nhà tằm vận hành theo hướng hiện đại, mục tiêu nên là giữ tỷ lệ sống trên 90–95%, tỷ lệ hao hụt toàn lứa dưới 5–10%, hạn chế hao hụt mạnh ở cuối tuổi 4 – tuổi 5 và giảm tối đa tình trạng tằm rơi né, không làm kén hoặc tạo kén xấu. Nếu mô hình thường xuyên vượt mức hao hụt 10%, người nuôi không nên xem đó là chuyện bình thường mà cần kiểm tra lại môi trường, lá dâu, thông gió, mật độ, vệ sinh, biosecurity và quy trình chăm sóc.

Target tốt nhất không phải là không có con tằm nào chết, vì trong thực tế luôn có hao hụt tự nhiên nhất định. Mục tiêu quan trọng hơn là giữ hao hụt ở mức thấp, ổn định qua nhiều lứa và không để hao hụt tăng đột ngột vào giai đoạn cuối lứa.

 

LÀM SAO ĐỂ GIẢM TỶ LỆ HAO HỤT?

Muốn giảm hao hụt, người nuôi cần quản lý đồng bộ từ đầu lứa chứ không đợi tới khi tằm bệnh mới xử lý. Lá dâu phải sạch, ổn định và phù hợp theo tuổi; nhà tằm cần giữ nhiệt độ, độ ẩm và thông gió ổn định; mật độ nuôi phải được giãn đúng lúc; rác thải và lá thừa cần được xử lý kịp thời; dụng cụ, người ra vào và luồng sạch – bẩn cần được kiểm soát tốt.

Ngoài ra, người nuôi nên ghi chép tỷ lệ hao hụt theo từng tuổi, không chỉ ghi tổng cuối lứa. Khi biết hao hụt xuất hiện ở tuổi nào, thời điểm nào và sau biến động môi trường nào, việc tìm nguyên nhân sẽ chính xác hơn rất nhiều.

 

LỜI KẾT

Tỷ lệ hao hụt trung bình trong nghề nuôi tằm hiện nay có thể khác nhau giữa từng hộ, từng vùng và từng mùa vụ, nhưng về quản lý thực tế, dưới 5% là mức tốt, 5–10% là mức cần theo dõi, trên 10% là dấu hiệu đáng lo và trên 15–20% là mức rủi ro cao cần kiểm tra lại toàn bộ hệ thống nuôi.

Trong nghề nuôi tằm hiện đại, giảm hao hụt không chỉ là giảm số tằm chết mà là nâng tỷ lệ sống, giữ đàn tằm đồng đều, giảm bệnh, giảm rơi né, tăng tỷ lệ làm kén và nâng hiệu quả kinh tế của mỗi kilogram lá dâu. Nhà tằm nào kiểm soát được tỷ lệ hao hụt ổn định qua nhiều lứa sẽ có nền tảng tốt hơn để phát triển bền vững.

 

THÔNG TIN LIÊN LẠC

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam, cần tư vấn kỹ thuật nuôi tằm, trồng dâu, quy trình vận hành hoặc định hướng phát triển mô hình dâu tằm tơ:

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948

Email: taynguyensilk.vn@gmail.com

Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk

YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk

Website: https://taynguyensilk.vn/