TIÊU CHUẨN THU MUA KÉN TẰM – CÁCH KIỂM TRA CHẤT LƯỢNG KÉN KHI BÁN CHO ĐẠI LÝ

TIÊU CHUẨN THU MUA KÉN TẰM – CÁCH KIỂM TRA CHẤT LƯỢNG KÉN KHI BÁN CHO ĐẠI LÝ

Khi bán kén tằm, nhiều người nuôi thường chỉ quan tâm đến giá kén theo kg mà chưa hiểu rõ vì sao cùng một thời điểm, cùng một đại lý thu mua nhưng mỗi lô kén lại có thể được tính giá khác nhau. Thực tế, giá kén phụ thuộc rất lớn vào chất lượng kén, trọng lượng kén, tỷ lệ nhộng sống, mức độ hóa nhộng, tỷ lệ kén phế và cách trừ bì khi cân. Vì vậy, Tây Nguyên Silk đã tổng hợp từ các tiêu chuẩn của các nhà ươm tơ và đưa ra một số tiêu chuẩn tham khảo để bà con hiểu rõ hơn cách kiểm tra kén khi mang kén tới điểm thu mua, từ đó chủ động nâng cao chất lượng kén và bảo vệ giá trị thành quả của cả lứa tằm.

 

 

1. Vì sao người nuôi cần hiểu tiêu chuẩn thu mua kén?

Trong nghề nuôi tằm, kết quả cuối cùng của một lứa nuôi không chỉ nằm ở số kg kén thu được mà còn nằm ở chất lượng kén. Một lô kén đẹp, đều, chắc, nhộng sống tốt, ít kén phế và đạt đúng thời điểm thu mua thường sẽ được đánh giá cao hơn so với lô kén nhiều kén nhỏ, kén mỏng, kén móp, kén chết trong hoặc chưa hóa nhộng hoàn toàn.

Vì vậy, khi mang kén đến đại lý, người nuôi nên hiểu cơ bản cách điểm thu mua kiểm tra kén. Điều này giúp bà con biết vì sao kén được tính đầu giá, vì sao bị trừ giá, trừ phần nào và cần cải thiện kỹ thuật nuôi ở đâu trong các lứa sau.

Để có kén đạt chất lượng cao, người nuôi cần quản lý tốt từ giai đoạn trồng dâu, nuôi tằm, chăm sóc tuổi 4–5 đến khâu lên né. Tây Nguyên Silk đã phân tích thêm trong bài Cách trồng dâu, nuôi tằm năng suất cao để bà con có thể nhìn toàn bộ quy trình theo hướng đồng bộ hơn.

 

2. “Đầu giá” kén tằm là gì?

Trong thu mua kén, “đầu giá” có thể hiểu là mức giá tốt nhất được áp dụng cho lô kén đạt chất lượng cao nhất theo tiêu chuẩn của điểm thu mua tại thời điểm đó. Đây là mức giá tham chiếu ban đầu trước khi kiểm tra các yếu tố chất lượng.

Một lô kén muốn đạt đầu giá thường cần có các đặc điểm: kén đều, kén chắc, kích thước phù hợp, số kén/kg đạt chuẩn, nhộng sống tốt, tỷ lệ kén phế thấp, không quá nhiều kén móp, kén nhỏ, kén chai, kén chết trong, kén mỏng hoặc kén bị vấy bẩn.

Nếu lô kén không đạt một hoặc nhiều tiêu chí, đại lý có thể trừ giá theo tỷ lệ tùy mức độ. Vì vậy, người nuôi cần hiểu rằng giá kén không chỉ phụ thuộc vào thị trường, mà còn phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng lô kén khi bán.

 

Bảng tóm tắt các bước kiểm tra chất lượng kén khi thu mua

Bước kiểm tra	Cách kiểm tra	Tiêu chuẩn tham khảo	Ý nghĩa khi đánh giá giá kén
1. Kiểm tra số kén/kg	Lấy mẫu 100 gram hoặc 200 gram kén rồi đếm số lượng kén	Khoảng 60 kén/100 gram, 120 kén/200 gram, tương đương khoảng 600 kén/kg	Nếu số kén nhiều hơn tiêu chuẩn, kén thường nhỏ, nhẹ, dễ bị trừ so với đầu giá
2. Kiểm tra nhộng sống	Lắc các kén trong mẫu đã đếm để nghe tiếng nhộng bên trong	Tỷ lệ nhộng chết thường cho phép khoảng 10%, tùy điểm thu mua	Kén không kêu có nguy cơ chết trong; tỷ lệ chết cao sẽ ảnh hưởng giá thu mua
3. Cắt kén kiểm tra hóa nhộng	Cắt một số kén đại diện để xem nhộng đã hóa hoàn toàn chưa	Kén nên qua tối thiểu khoảng 3–4 ngày đêm sau khi tằm làm kén	Nếu nhộng còn non, kén có thể bị tính hao hụt khoảng 3–4%/ngày đêm
4. Kiểm tra kén phế	Lấy mẫu khoảng 1 kg kén ở nhiều vị trí, lựa riêng kén phế rồi cân lại	Kén phế gồm kén móp, méo, vuông, nhỏ, chai, chết trong, mỏng, bẩn, dính đôi, ẩm mốc	Tỷ lệ kén phế càng cao thì lô kén càng dễ bị trừ trọng lượng hoặc trừ giá
5. Kiểm tra độ sạch và độ đồng đều	Quan sát màu sắc, kích thước, hình dạng, độ khô và độ sạch của kén	Kén đẹp cần đều, khô, sạch, chắc, ít bẩn, ít kén lỗi	Kén đồng đều, sạch và chắc sẽ dễ đạt giá tốt hơn
6. Trừ bì khi cân	Cân tổng kén cùng bao, sọt, rổ hoặc thùng rồi trừ phần bì	Chỉ tính trọng lượng kén thực tế sau khi trừ bì	Giúp việc thanh toán đúng theo trọng lượng kén thực bán
7. Tổng hợp để tính giá	Dựa trên đầu giá rồi điều chỉnh theo các lỗi phát hiện khi kiểm tra	Mỗi đại lý có thể có mức trừ khác nhau	Người nuôi nên hỏi rõ tiêu chuẩn trước khi bán để tránh hiểu nhầm

Ghi chú: Các tiêu chuẩn trên là thông tin tham khảo. Tùy từng đại lý, từng vùng và từng thời điểm thị trường, cách kiểm tra, tỷ lệ cho phép và mức trừ giá có thể khác nhau. Người nuôi nên hỏi rõ tiêu chuẩn thu mua trước khi giao kén để quá trình mua bán minh bạch hơn.

 

3. Tiêu chuẩn trọng lượng kén: số kén trên mỗi kg

Một trong những tiêu chuẩn quan trọng khi kiểm tra kén là số lượng kén trên mỗi kg. Theo tiêu chuẩn chung trong ngành của các nhà máy ươm tơ, lô kén tốt thường hướng đến khoảng 600 cái kén/kg.

Khi kiểm tra thực tế, đại lý có thể lấy mẫu 100 gram hoặc 200 gram kén để đếm số lượng kén. Nếu lấy 100 gram, tiêu chuẩn tương ứng khoảng 60 cái kén. Nếu lấy 200 gram, tiêu chuẩn tương ứng khoảng 120 cái kén.

Nếu số lượng kén trong 100 gram hoặc 200 gram cao hơn mức quy định, điều đó cho thấy kén nhỏ hơn, nhẹ hơn hoặc không đạt độ lớn mong muốn. Khi đó, giá kén có thể bị trừ theo tỷ lệ so với đầu giá.

Ví dụ, nếu cùng 1 kg nhưng số lượng kén quá nhiều, nghĩa là mỗi kén có trọng lượng thấp hơn. Điều này thường phản ánh tằm nhỏ, thiếu dinh dưỡng, thiếu lá cuối tuổi 5, tuyến tơ phát triển chưa tốt hoặc kén mỏng. Đây là lý do người nuôi cần chú ý chăm sóc tằm tuổi 5, vì đây là giai đoạn quyết định trọng lượng và chất lượng kén.

 

4. Kiểm tra tỷ lệ nhộng sống bằng cách lắc kén

Sau khi đếm số lượng kén trong mẫu, đại lý thường kiểm tra nhộng sống bằng cách lắc kén. Kén có nhộng sống bên trong thường phát ra tiếng động khi lắc, còn kén không kêu có thể là kén chết trong, nhộng chết hoặc kén có vấn đề.

Theo tiêu chuẩn tham khảo, tỷ lệ nhộng chết cho phép có thể khoảng 10%, tùy từng điểm thu mua và điều kiện thị trường. Nếu tỷ lệ kén chết trong cao hơn mức cho phép, lô kén có thể bị trừ giá.

Kén chết trong thường liên quan đến nhiều nguyên nhân như tằm yếu cuối tuổi 5, thường là do môi trường khi lên né hoặc tằm bị bệnh nấm, vi khuẩn gây hoại huyết, virus đa diện gây bệnh tằm khúc, hoặc bị ruồi đẻ trứng trước khi hóa nhộng. Trong các bài kỹ thuật, Tây Nguyên Silk đã nhiều lần nhấn mạnh vai trò của phòng bệnh trong quá trình nuôi tằm và môi trường lên né, nhất là các yếu tố như thông gió, độ ẩm, khói và khí độc trong nhà tằm.

 

5. Cắt kén để kiểm tra mức độ hóa nhộng

Một tiêu chí khác là kiểm tra mức độ hóa nhộng. Nếu kén đã qua tối thiểu khoảng 3–4 ngày đêm sau khi tằm làm kén, thông thường tằm bên trong đã hoàn tất quá trình hóa nhộng tương đối ổn định. Khi đó, trọng lượng kén cũng ổn định hơn để đưa vào thu mua.

Nếu cắt kén thấy nhộng còn non, chưa hóa nhộng hoàn toàn, lô kén có thể bị tính hao hụt. Theo kinh nghiệm thu mua, nhộng non có thể làm hao hụt trọng lượng kén khoảng 3–4% mỗi ngày đêm, tùy mức độ non và điều kiện bảo quản.

Điều này rất quan trọng vì nếu người nuôi bán kén quá sớm, kén chưa ổn định, tỷ lệ hao hụt sau thu mua có thể cao. Đại lý sẽ phải tính rủi ro này vào giá. Vì vậy, thời điểm thu hoạch và bán kén cần được cân nhắc phù hợp, không nên quá sớm khi nhộng chưa ổn định.

 

6. Kiểm tra tỷ lệ kén phế

Tỷ lệ kén phế là yếu tố ảnh hưởng rất rõ đến giá thu mua. Cách kiểm tra thường là lấy mẫu khoảng 1 kg kén tại nhiều vị trí ngẫu nhiên trong lô kén, sau đó cân và lựa riêng phần kén phế.

Kén phế thường bao gồm:

Kén móp, kén méo, kén vuông, kén nhỏ, kén chai, kén chết trong, kén mỏng, kén thủng, kén bị vấy bẩn, kén dính đôi, kén bị ẩm mốc hoặc kén có hình dạng bất thường.

Sau khi phân loại, đại lý sẽ cân lượng kén phế và tính tỷ lệ phần trăm trên tổng trọng lượng mẫu. Tỷ lệ kén phế càng cao thì lô kén càng dễ bị trừ trong tổng trọng lượng.

Nguyên nhân tạo ra kén phế có thể đến từ nhiều khâu: tằm không đồng đều, thiếu lá cuối tuổi 5, tằm bệnh, lên né sai thời điểm, né không phù hợp, mật độ lên né quá dày, nhà tằm ẩm, khói, khí độc hoặc khu vực lên né không thông thoáng. Với lỗi kén vuông, người nuôi có thể xem thêm bài Kích thước né ảnh hưởng tới chất lượng kén thế nào? để hiểu rõ hơn vai trò của kích thước né, mật độ lên né và giống tằm lớn.

 

7. Trừ bì khi cân kén

Khi cân kén, cần trừ phần bì gồm bao, sọt, rổ, thùng hoặc vật chứa kén. Trọng lượng thực tế để tính tiền là trọng lượng kén sau khi đã trừ bì.

Ví dụ, nếu tổng cân cả sọt và kén là một mức nhất định, đại lý sẽ trừ trọng lượng sọt hoặc bao ra khỏi tổng cân. Đây là thao tác bình thường trong thu mua để đảm bảo chỉ tính trọng lượng kén thực tế.

Người bán nên kiểm tra rõ phần bì được trừ, loại vật chứa nào được tính, cách cân tổng và cách cân lại bao/sọt để tránh hiểu nhầm trong quá trình giao dịch.

 

8. Vì sao cùng một lô kén có thể bị trừ giá?

Một lô kén có thể bị trừ giá không phải chỉ vì một nguyên nhân. Thông thường, đại lý sẽ đánh giá tổng hợp nhiều yếu tố như số kén/kg, tỷ lệ nhộng sống, mức độ hóa nhộng, tỷ lệ kén phế, độ sạch của kén, độ đồng đều và tình trạng bảo quản.

Ví dụ, một lô kén có số kén/kg đạt chuẩn nhưng tỷ lệ kén chết trong cao thì vẫn có thể bị trừ. Ngược lại, nhộng sống tốt nhưng kén quá nhỏ, quá nhiều kén phế hoặc kén bị bẩn thì giá cũng khó đạt đầu giá.

Vì vậy, muốn bán được giá tốt, người nuôi cần làm tốt cả quy trình, không chỉ chăm giai đoạn cuối. Kén đẹp là kết quả của giống tốt, lá dâu tốt, nhà tằm tốt, tằm khỏe, lên né đúng và thu hoạch đúng thời điểm.

 

9. Người nuôi cần làm gì để kén đạt đầu giá?

Muốn kén đạt giá tốt, người nuôi cần bắt đầu từ vườn dâu. Lá dâu phải sạch, đủ chất, đúng tuổi lá và không tồn dư thuốc. Tằm tuổi 4–5 cần được cho ăn đủ lá dâu bánh tẻ, không héo nóng, không đọng nước và không bị nhiễm hóa chất.

Trong nhà tằm, cần giữ môi trường sạch, khô, thoáng, dọn phân đúng thời điểm, lọc bỏ tằm còi – tằm bệnh, giãn mật độ và hạn chế stress cho tằm. Khi tằm có nguy cơ bệnh mủ, viêm ruột hoặc tiêu chảy ở tuổi 4–5, người nuôi có thể tham khảo Streptomycin – Kháng sinh phòng bệnh mủ, viêm ruột và tiêu chảy ở tằm theo đúng hướng dẫn kỹ thuật.

Sau khi tằm bị stress, yếu đường ruột hoặc sau giai đoạn dùng kháng sinh, có thể cần phục hồi sức ăn và hệ tiêu hóa. Khi đó, ERICH WAY USA – Men vi sinh tiêu hoá cho tằm là một trong những giải pháp Tây Nguyên Silk giới thiệu để hỗ trợ tiêu hóa, ổn định đường ruột và phục hồi sức ăn cho tằm, nhưng cần dùng đúng thời điểm và không dùng cùng lúc với kháng sinh.

 

10. Lên né đúng kỹ thuật để giảm kén phế

Giai đoạn lên né quyết định rất lớn đến tỷ lệ kén đẹp. Tằm phải chín đúng, không quá non, không quá già. Né phải sạch, khô, thoáng, không mốc, không mùi hóa chất và có kích thước phù hợp với giống tằm.

Nếu tằm lên né trong môi trường quá ẩm, quá nóng, có khói, có khí độc hoặc mật độ quá dày, tỷ lệ kén phế sẽ tăng. Các lỗi thường gặp là kén méo, kén vuông, kén mỏng, kén chết trong, kén bẩn hoặc tằm không làm kén.

Vì vậy, trước khi lên né cần kiểm tra kỹ khu vực làm kén. Nhà tằm phải thông thoáng, không hôi, không khói, không khí độc và không có mùi sát trùng tồn dư. Nội dung Những loại khí độc nào tồn tại trong nhà tằm? là vấn đề người nuôi nên đặc biệt chú ý nếu muốn giảm kén chết trong và kén lỗi.

 

11. Tiêu chuẩn thu mua chỉ là tham khảo, mỗi đại lý có thể khác nhau

Các tiêu chuẩn trên là tiêu chuẩn tham khảo do Tây Nguyên Silk tổng hợp để bà con hiểu cách đánh giá chất lượng kén. Trên thực tế, mỗi đại lý, mỗi vùng, mỗi thời điểm thị trường có thể có cách tính, mức cho phép và tỷ lệ trừ khác nhau.

Vì vậy, khi bán kén, người nuôi nên hỏi rõ trước về tiêu chuẩn thu mua của đại lý: đầu giá là bao nhiêu, tiêu chuẩn số kén/kg thế nào, tỷ lệ nhộng chết cho phép bao nhiêu, cách tính kén phế ra sao, cách trừ bì như thế nào và mức trừ giá được áp dụng theo tỷ lệ nào.

Khi người nuôi hiểu rõ tiêu chuẩn, quá trình giao dịch sẽ minh bạch hơn, hạn chế tranh cãi và giúp bà con biết cần cải thiện kỹ thuật ở khâu nào để lứa sau bán được giá tốt hơn.

 

Lời kết

Tiêu chuẩn thu mua kén tằm không chỉ là câu chuyện của đại lý, mà là kiến thức người nuôi cần nắm để chủ động nâng cao giá trị lứa kén. Các tiêu chí quan trọng gồm số kén/kg, tỷ lệ nhộng sống, mức độ hóa nhộng, tỷ lệ kén phế và trừ bì khi cân.

Một lô kén muốn đạt đầu giá cần có kén đều, chắc, kích thước phù hợp, nhộng sống tốt, ít kén phế, ít kén chết trong và được thu hoạch đúng thời điểm. Muốn làm được điều đó, người nuôi phải quản lý tốt toàn bộ quy trình từ lá dâu, nhà tằm, tuổi 4–5, phòng bệnh, lên né đến thu hoạch.

Tây Nguyên Silk đưa ra các tiêu chuẩn này để bà con tham khảo, hiểu rõ hơn cách kiểm tra kén khi bán cho đại lý, đồng thời có thêm cơ sở để cải thiện kỹ thuật nuôi tằm trong các lứa sau. Khi người nuôi hiểu chất lượng kén được đánh giá như thế nào, việc nâng cao năng suất, giảm kén phế và bán được giá tốt sẽ trở nên chủ động hơn.

 

THÔNG TIN LIÊN LẠC

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam, cần tư vấn kiến thức, kỹ thuật, quy trình chăm sóc cây dâu, nuôi tằm và phát triển mô hình dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Thành công khởi đầu từ tri thức

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/