THUỐC TRỪ SÂU SINH HỌC BACILLUS THURINGIENSIS (BT) CÓ AN TOÀN CHO TẰM KHÔNG?

Thuốc trừ sâu sinh học Bacillus thuringiensis, thường gọi là Bt, không nên xem là an toàn cho tằm dâu. Mặc dù Bt được xem là tương đối an toàn với người, gia súc và nhiều nhóm sinh vật không phải mục tiêu, nhưng tằm dâu là ấu trùng của côn trùng bộ Cánh vảy, cùng nhóm sinh học với nhiều loài sâu hại mà Bt được thiết kế để tiêu diệt. Vì vậy, nếu tằm ăn lá dâu có dính chế phẩm Bt, đặc biệt là các chủng Bt dùng để trừ sâu ăn lá, sâu tơ, sâu xanh, sâu khoang hoặc sâu đục thân, tằm có thể bị tổn thương ruột, bỏ ăn, chậm lớn, chết hoặc giảm năng suất kén.

 

 

 

1. BACILLUS THURINGIENSIS (BT) LÀ GÌ?

Bacillus thuringiensis là một loài vi khuẩn đất, được sử dụng phổ biến trong thuốc trừ sâu sinh học. Khi tạo bào tử, Bt có thể sinh ra các protein độc đối với côn trùng, đặc biệt là nhóm độc tố tinh thể Cry và một số protein khác như Cyt hoặc Vip, tùy chủng và tùy sản phẩm. Các protein này có tính chọn lọc sinh học, nghĩa là mỗi nhóm độc tố thường tác động mạnh lên một số nhóm côn trùng nhất định. (Wikipedia)

Trong nông nghiệp, Bt được dùng để kiểm soát nhiều loài sâu hại như sâu tơ, sâu xanh, sâu khoang, sâu cuốn lá, sâu đục thân và một số nhóm côn trùng khác. Do có nguồn gốc vi sinh, Bt thường được gọi là thuốc trừ sâu sinh học. Tuy nhiên, “sinh học” không đồng nghĩa với “an toàn cho tằm”.

Với nghề nuôi tằm, cần nhìn Bt theo góc độ khác: tằm cũng là ấu trùng côn trùng, ruột tằm rất nhạy cảm, và nhiều độc tố Bt vốn được thiết kế để làm hại ấu trùng bộ Cánh vảy.

 

2. VÌ SAO BT CÓ THỂ GÂY HẠI CHO TẰM?

Cơ chế chính của Bt là sau khi sâu ăn phải bào tử và độc tố Cry, các tinh thể protein được hòa tan trong ruột có tính kiềm, được enzyme ruột hoạt hóa, sau đó gắn vào tế bào biểu mô ruột giữa, tạo lỗ trên màng tế bào, làm ruột bị phá hủy, sâu ngừng ăn và chết. (Wikipedia)

Tằm dâu cũng có ruột giữa hoạt động mạnh và thuộc nhóm côn trùng bộ Cánh vảy. Vì vậy, những chế phẩm Bt có hoạt tính diệt sâu bộ Cánh vảy hoàn toàn có thể gây rủi ro cho tằm nếu tằm ăn phải lá dâu nhiễm Bt.

Điểm nguy hiểm là Bt không gây cháy lá rõ như một số hóa chất khác, nên người nuôi có thể khó phát hiện bằng mắt. Lá dâu nhìn vẫn xanh, sạch, nhưng nếu có tồn dư Bt trên bề mặt lá, tằm vẫn có thể ăn vào và bị ảnh hưởng.

 

3. BT CÓ PHẢI LÚC NÀO CŨNG NGUY HIỂM NHƯ NHAU KHÔNG?

Không phải mọi chủng Bt đều giống nhau. Mỗi chủng Bt có thể sinh ra nhóm độc tố khác nhau và nhắm vào nhóm côn trùng khác nhau. Có chủng được dùng để diệt sâu bộ Cánh vảy, có chủng dùng cho muỗi, có chủng dùng cho bọ cánh cứng. Tuy nhiên, với nuôi tằm, nguyên tắc an toàn là không dùng bất kỳ chế phẩm Bt nào trên lá dâu cho tằm ăn nếu chưa được kiểm nghiệm rõ ràng trên tằm.

Nhóm Bt đáng lo nhất đối với tằm là nhóm dùng để trừ sâu bộ Cánh vảy, thường gặp ở các sản phẩm chứa Bt kurstaki hoặc Bt aizawai. Đây là các nhóm thường được sử dụng để trừ sâu ăn lá, sâu tơ, sâu xanh, sâu khoang và nhiều ấu trùng bướm/ngài.

Ngay cả với các chủng Bt không nhắm trực tiếp vào bộ Cánh vảy, người nuôi vẫn không nên chủ quan, vì sản phẩm thương mại có thể chứa hỗn hợp chủng, độc tố, chất phụ gia, chất bám dính hoặc tạp chất khác. Với tằm, chỉ cần lá dâu không chắc chắn an toàn thì không nên dùng.

 

4. NHỮNG HOẠT CHẤT, ĐỘC TỐ BT NÀO CÓ NGUY CƠ CAO VỚI TẰM?

Nhóm cần đặc biệt thận trọng là các độc tố Cry thuộc nhóm tác động lên côn trùng bộ Cánh vảy. Trong thực tế kỹ thuật, các tên thường được nhắc đến gồm Cry1Aa, Cry1Ab, Cry1Ac, Cry1C, Cry1D, Cry1F, Cry2Aa, Cry2Ab và một số protein Vip như Vip3A. Các độc tố Cry1A và Cry2A được sử dụng rộng rãi trong kiểm soát sâu hại bộ Cánh vảy, vì vậy có nguy cơ cao với tằm nếu tằm ăn phải.

Các sản phẩm Bt kurstaki thường liên quan nhiều đến nhóm Cry1Aa, Cry1Ab, Cry1Ac, Cry2Aa. Các sản phẩm Bt aizawai thường được dùng trong kiểm soát một số sâu bộ Cánh vảy và có thể chứa các độc tố như Cry1C, Cry1D hoặc các tổ hợp độc tố khác tùy chủng. Do đó, các chế phẩm này không phù hợp để phun lên vườn dâu đang lấy lá nuôi tằm.

Cần lưu ý rằng người nuôi thường không thấy tên Cry trên nhãn sản phẩm, mà chỉ thấy tên Bacillus thuringiensis, Bt kurstaki, Bt aizawai hoặc nồng độ bào tử. Vì vậy, nếu nhãn ghi dùng để diệt sâu tơ, sâu xanh, sâu khoang, sâu cuốn lá, sâu ăn lá thì phải xem là có rủi ro đối với tằm.

 

5. BT KURSTAKI CÓ AN TOÀN CHO TẰM KHÔNG?

Không nên xem Bt kurstaki là an toàn cho tằm. Bt kurstaki là nhóm Bt thường được dùng để kiểm soát sâu non bộ Cánh vảy. Vì tằm dâu cũng là ấu trùng bộ Cánh vảy, lá dâu có dính Bt kurstaki có thể gây hại cho tằm.

Nếu vườn dâu đã phun Bt kurstaki, không nên hái lá cho tằm ăn trong thời gian gần sau phun. Thời gian cách ly cần thận trọng hơn cây rau thông thường, vì tằm nhạy hơn rất nhiều. Nếu không có dữ liệu an toàn riêng cho tằm, tốt nhất không dùng lá từ khu vực đã phun cho lứa tằm hiện tại.

Trong sản xuất tằm, nguyên tắc đúng là: Bt kurstaki có thể là thuốc sinh học với cây trồng, nhưng là rủi ro độc tố đường ruột đối với tằm.

 

6. BT AIZAWAI CÓ AN TOÀN CHO TẰM KHÔNG?

Bt aizawai cũng không nên xem là an toàn cho tằm. Nhóm này thường được dùng trong kiểm soát một số sâu hại bộ Cánh vảy, đặc biệt là sâu ăn lá. Vì vậy, nguy cơ với tằm vẫn rất cao nếu tằm ăn lá dâu có tồn dư.

Một số người cho rằng thuốc sinh học có thể phun gần ngày hái lá hơn thuốc hóa học. Cách hiểu này rất nguy hiểm trong nuôi tằm. Với tằm, thứ cần tránh không chỉ là thuốc hóa học, mà còn là mọi tác nhân có thể làm tổn thương ruột, làm tằm bỏ ăn, chết hoặc giảm kén.

Vì vậy, Bt aizawai không nên dùng trên vườn dâu đang khai thác lá cho tằm.

 

7. BT ISRAELENSIS, BT TENEBRIONIS CÓ GÂY HẠI CHO TẰM KHÔNG?

Bt israelensis thường được dùng cho ấu trùng muỗi và ruồi đen; Bt tenebrionis thường liên quan đến bọ cánh cứng. Về nguyên tắc mục tiêu sinh học, các nhóm này có thể ít nhắm trực tiếp vào tằm hơn so với Bt kurstaki hoặc Bt aizawai. Tuy nhiên, trong nuôi tằm vẫn không nên dùng trực tiếp hoặc để nhiễm lên lá dâu khi chưa có khảo nghiệm an toàn.

Lý do là sản phẩm thương mại không chỉ có một tên Bt đơn giản. Nó có thể có bào tử, protein độc tố, chất phụ gia, chất mang, chất bám dính hoặc phối hợp nhiều thành phần. Ngoài ra, tằm rất nhạy cảm với thay đổi trong lá dâu và môi trường.

Do đó, dù là loại Bt nào, nếu chưa chắc chắn an toàn cho tằm, không phun lên lá dâu dùng làm thức ăn.

 

8. DẤU HIỆU TẰM BỊ ẢNH HƯỞNG DO ĂN LÁ DÂU NHIỄM BT

Tằm ăn lá dâu nhiễm Bt có thể giảm ăn hoặc bỏ ăn. Đây là dấu hiệu sớm quan trọng vì Bt tác động chủ yếu qua đường ruột. Tằm có thể bò tản, nằm yếu, thân không căng, phân xấu, chậm lớn hoặc phát triển lệch.

Trong trường hợp nặng, tằm có thể mềm thân, tiêu hóa kém, phân bất thường, chết rải rác hoặc chết nhiều sau một thời gian ăn lá nhiễm. Một số trường hợp không chết ngay nhưng làm tằm yếu, tuổi 5 ăn rỗi kém, tuyến tơ phát triển kém và kén cuối lứa nhỏ, nhẹ, không đồng đều.

Nếu đàn tằm đang bình thường nhưng sau khi đổi nguồn lá hoặc dùng lá từ vườn vừa phun Bt thì xuất hiện bỏ ăn, bò tản, phân xấu, cần nghi ngờ ngay nguồn lá.

 

9. BT GÂY HẠI CHO TẰM THEO CƠ CHẾ NÀO?

Bt gây hại chủ yếu khi tằm ăn phải lá có bào tử hoặc độc tố. Trong ruột tằm, các protein độc tố có thể được hoạt hóa và tác động lên biểu mô ruột giữa. Khi ruột bị tổn thương, tằm ngừng ăn, hấp thu dinh dưỡng kém, mất cân bằng nước – ion và dễ chết hoặc suy yếu.

Ở mức nhẹ, ruột tổn thương làm tằm ăn kém, phân xấu và chậm lớn. Ở mức nặng, tằm bỏ ăn, yếu nhanh và chết. Với tằm tuổi 4–5, ngay cả tổn thương nhẹ cũng có thể làm giảm sức ăn rỗi, giảm phát triển tuyến tơ và làm giảm chất lượng kén.

Vì vậy, Bt không phải là “thuốc sinh học vô hại” đối với tằm. Nó là tác nhân có cơ chế diệt côn trùng qua đường ruột, đúng vào hệ cơ quan rất quan trọng của tằm.

 

10. CÓ THỂ DÙNG BT ĐỂ PHÒNG TRỪ SÂU TRÊN VƯỜN DÂU KHÔNG?

Nếu vườn dâu dùng để nuôi tằm, cần hết sức thận trọng với Bt. Về nguyên tắc, không nên phun Bt lên lứa dâu sắp hái cho tằm ăn. Nếu buộc phải quản lý sâu hại bằng Bt ở một khu dâu riêng, cần cách ly rõ ràng, ghi chép ngày phun, loại sản phẩm, liều dùng và không dùng lá đó cho tằm cho đến khi có thời gian an toàn được xác định bằng thực tế và khuyến cáo kỹ thuật đáng tin cậy.

Tốt nhất nên quy hoạch vườn dâu thành khu khai thác lá nuôi tằm và khu xử lý sâu bệnh riêng. Lá từ khu đã phun bất kỳ thuốc nào, kể cả thuốc sinh học, không nên đưa vào nhà tằm nếu không chắc chắn an toàn.

Trong nghề nuôi tằm, an toàn lá dâu quan trọng hơn việc “cứu” một đợt lá bị sâu. Một lô lá nhiễm Bt có thể làm hỏng cả lứa tằm.

 

11. THỜI GIAN CÁCH LY BT TRÊN LÁ DÂU NÊN HIỂU NHƯ THẾ NÀO?

Thời gian cách ly ghi trên nhãn thuốc thường được thiết kế cho an toàn nông sản hoặc hiệu quả phòng trừ sâu hại cây trồng, không nhất thiết phù hợp với tằm. Tằm nhạy cảm hơn người và vật nuôi lớn rất nhiều, đồng thời ăn trực tiếp lá dâu với khối lượng lớn theo cơ thể.

Vì vậy, không nên chỉ dựa vào thời gian cách ly chung trên nhãn để quyết định cho tằm ăn lá dâu đã phun Bt. Cần có quy trình riêng cho vườn dâu nuôi tằm. Nếu chưa có dữ liệu an toàn rõ ràng, nên loại bỏ lá đã phun khỏi nguồn thức ăn cho tằm trong lứa đó.

Nguyên tắc thực tế: lá dâu cho tằm phải “chắc chắn sạch”, không chỉ là “có vẻ đã hết mùi” hoặc “thuốc sinh học nên chắc không sao”.

 

12. CÓ THỂ RỬA LÁ DÂU ĐÃ PHUN BT RỒI CHO TẰM ĂN KHÔNG?

Không nên. Rửa lá không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn bào tử, độc tố, chất bám dính hoặc phụ gia của sản phẩm Bt. Nếu rửa không kỹ, tằm vẫn có thể ăn phải tồn dư. Nếu rửa xong lá còn ướt, lá lại trở thành rủi ro khác vì lá ướt làm giường tằm ẩm, phân bết và tăng rối loạn tiêu hóa.

Trong nuôi tằm, khi đã nghi lá dâu nhiễm thuốc hoặc nhiễm Bt, biện pháp an toàn là không dùng lô lá đó. Không nên cố xử lý bằng rửa, phơi, hong hoặc trộn với lá sạch để “pha loãng”.

Tằm nhạy đến mức một sai lầm về lá có thể gây thiệt hại lớn hơn rất nhiều so với giá trị lô lá bị bỏ.

 

13. NẾU TẰM LỠ ĂN LÁ DÂU NGHI NHIỄM BT THÌ XỬ LÝ THẾ NÀO?

Việc đầu tiên là ngừng ngay lô lá nghi nhiễm Bt. Loại bỏ lá dư trên giường tằm, không tiếp tục cho ăn và không trộn với lá khác. Sau đó thay bằng lá dâu sạch, tươi, ráo bề mặt, lấy từ vườn chắc chắn không phun thuốc.

Nếu giường tằm có nhiều lá dư, phân xấu hoặc tằm yếu, cần thay phân, lọc tằm nếu phù hợp tuổi và chuyển nhóm tằm khỏe sang giường sạch. Loại bỏ tằm chết, tằm mềm, tằm yếu nặng để giảm ô nhiễm.

Có thể hỗ trợ bằng sản phẩm chống stress, vitamin hoặc men vi sinh sau khi đã cắt nguồn độc và tằm còn khả năng ăn. Tuy nhiên, không có “thuốc giải Bt” chắc chắn cho tằm. Khi ruột đã bị tổn thương nặng, khả năng cứu sẽ hạn chế.

 

14. CÓ NÊN DÙNG KHÁNG SINH KHI TẰM ĂN PHẢI BT?

Không nên dùng kháng sinh một cách máy móc khi tằm nghi nhiễm Bt. Bt gây vấn đề chính qua độc tố và tổn thương ruột, không phải lúc nào cũng là bệnh vi khuẩn cần kháng sinh. Dùng kháng sinh sai lúc có thể làm ruột tằm rối loạn thêm.

Kháng sinh chỉ nên dùng khi có dấu hiệu rõ của nhiễm khuẩn thứ phát hoặc có phác đồ kỹ thuật phù hợp. Trọng tâm xử lý ban đầu vẫn là ngừng lá nghi độc, thay lá sạch, vệ sinh giường, ổn định nhiệt độ – độ ẩm và giảm stress.

Nếu sau 24–48 giờ tằm vẫn phân xấu, chết tăng, thân mềm, có mùi hoặc nghi bệnh đường ruột thứ phát, cần đánh giá lại toàn bộ tình trạng trước khi quyết định dùng thuốc.

 

15. BT CÓ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KÉN VÀ TƠ KHÔNG?

Có thể có. Nếu tằm ăn phải Bt nhưng không chết ngay, ruột vẫn có thể bị tổn thương, sức ăn giảm và khả năng hấp thu dinh dưỡng kém. Đặc biệt ở tuổi 4–5, điều này ảnh hưởng đến phát triển tuyến tơ.

Tằm tuổi 5 ăn rỗi kém sẽ tạo kén nhẹ hơn, vỏ kén mỏng hơn, kén không đồng đều hơn. Nếu tằm yếu khi lên né, tằm có thể bò lâu, làm kén lỏng, kén méo hoặc chết trong kén. Như vậy, Bt không chỉ gây nguy cơ chết tằm mà còn có thể làm giảm năng suất và chất lượng kén ở mức dưới chết.

Vì vậy, không nên đánh giá an toàn của Bt chỉ bằng câu hỏi “tằm có chết ngay không”. Cần xem cả sức ăn, độ đồng đều, tỷ lệ kén tốt và trọng lượng kén cuối lứa.

 

16. CÁCH PHÒNG NGỪA RỦI RO BT TRONG VƯỜN DÂU NUÔI TẰM

Phòng ngừa rủi ro Bt cần bắt đầu từ quản lý vườn dâu. Cần ghi chép đầy đủ khu nào đã phun, phun ngày nào, sản phẩm gì, liều lượng bao nhiêu, mục đích gì và khu đó có được hái lá cho tằm hay không. Người hái lá phải biết rõ khu dâu nào an toàn.

Không để thuốc Bt bay dạt từ ruộng rau, vườn cây hoặc khu trồng khác sang vườn dâu. Nếu khu vực xung quanh có phun Bt hoặc thuốc sâu, cần tránh hái lá ở rìa vườn, hướng gió phun hoặc khu có nguy cơ nhiễm.

Vườn dâu chuyên nuôi tằm nên có nguyên tắc riêng: hạn chế tối đa thuốc trên lá, ưu tiên quản lý sâu bằng biện pháp canh tác, cắt tỉa, vệ sinh vườn, bẫy, bắt sâu thủ công hoặc xử lý khu riêng không dùng lá cho tằm.

 

17. CÓ THỂ DÙNG BIỆN PHÁP SINH HỌC NÀO AN TOÀN HƠN BT CHO VƯỜN DÂU?

Không có biện pháp nào được xem là an toàn tuyệt đối nếu phun trực tiếp lên lá dâu rồi cho tằm ăn ngay. Với vườn dâu nuôi tằm, nguyên tắc là mọi chế phẩm phun lên lá đều phải được đánh giá về độ an toàn với tằm trước khi dùng.

Các biện pháp an toàn hơn thường là biện pháp không để tồn dư trên lá: quản lý cành tán, thu gom lá sâu bệnh, cắt bỏ ổ sâu, dùng bẫy đèn/bẫy sinh học ở khoảng cách phù hợp, vệ sinh vườn, quản lý cỏ, bón phân cân đối để cây khỏe và quy hoạch khu dâu luân phiên.

Nếu cần dùng bất kỳ chế phẩm nào, phải tách khu, cách ly lá và thử nghiệm nhỏ trước. Không nên đưa thẳng lá đã xử lý vào lứa tằm thương phẩm.

 

18. KẾT LUẬN KỸ THUẬT: BT KHÔNG PHÙ HỢP VỚI LÁ DÂU ĐANG NUÔI TẰM

Với người trồng rau, Bt có thể là thuốc sinh học tương đối an toàn và hữu ích. Nhưng với người nuôi tằm, Bt là một rủi ro nghiêm trọng nếu tồn dư trên lá dâu. Sự khác biệt nằm ở đối tượng: tằm chính là ấu trùng côn trùng bộ Cánh vảy, còn nhiều chế phẩm Bt được thiết kế để diệt ấu trùng bộ Cánh vảy.

Do đó, không nên phun Bt lên vườn dâu đang lấy lá nuôi tằm. Không dùng lá dâu nghi nhiễm Bt. Không rửa lá đã phun Bt rồi cho tằm ăn. Không xem thuốc sinh học là chắc chắn an toàn với tằm.

Nguyên tắc an toàn nhất là: lá dâu cho tằm phải không nhiễm thuốc trừ sâu, kể cả thuốc trừ sâu sinh học Bt.

 

TÓM TẮT BÀI VIẾT

Bacillus thuringiensis, hay Bt, là thuốc trừ sâu sinh học có khả năng tạo độc tố Cry, Cyt hoặc Vip tùy chủng. Nhiều chế phẩm Bt được dùng để diệt sâu non bộ Cánh vảy. Tằm dâu cũng là ấu trùng bộ Cánh vảy nên có nguy cơ bị ảnh hưởng nếu ăn lá dâu nhiễm Bt.

Các nhóm có nguy cơ cao với tằm gồm Bt kurstaki, Bt aizawai và các độc tố hướng đến sâu bộ Cánh vảy như Cry1Aa, Cry1Ab, Cry1Ac, Cry1C, Cry1D, Cry1F, Cry2Aa, Cry2Ab, Vip3A. Trong thực tế, nếu nhãn sản phẩm ghi trừ sâu tơ, sâu xanh, sâu khoang, sâu cuốn lá, sâu ăn lá, thì không nên dùng trên vườn dâu đang lấy lá nuôi tằm.

Khi nghi tằm ăn lá nhiễm Bt, cần ngừng ngay lô lá đó, loại bỏ lá dư, thay bằng lá dâu sạch, vệ sinh giường tằm, lọc tằm nếu phù hợp, loại bỏ tằm yếu nặng và theo dõi 24–48 giờ. Không có thuốc giải Bt chắc chắn cho tằm; phòng ngừa bằng quản lý nguồn lá là biện pháp quan trọng nhất.

 

BÀI VIẾT VÀ SẢN PHẨM LIÊN QUAN

Người đọc có thể tham khảo thêm các bài viết liên quan trên website Tây Nguyên Silk:

Các dấu hiệu của tằm bị ngộ độc và biện pháp xử lý

Tằm bị ngộ độc phân bón – nguyên nhân, biểu hiện và cách xử lý

Tằm sợ những hóa chất nào?

Hệ tiêu hóa của tằm dâu

Hệ vi sinh đường ruột của tằm dâu

Cách nuôi tằm lớn: kỹ thuật nuôi tằm kén để đạt năng suất cao

Những lưu ý cơ bản khi nuôi tằm lớn

Sản phẩm và nhóm giải pháp kỹ thuật liên quan:

Dinh dưỡng bổ sung cho tằm tuổi 4–5 Grown Super: hỗ trợ dinh dưỡng, thể trạng, sức đề kháng và quá trình phát triển tuyến tơ trong giai đoạn tằm lớn.

Men vi sinh tiêu hóa Erich Way USA – hỗ trợ hệ ruột cho tằm: hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột, dùng sau stress hoặc sau kháng sinh theo hướng dẫn kỹ thuật.

Nano Silver 500ppm – dung dịch sát trùng khi đang nuôi tằm: hỗ trợ giảm áp lực vi khuẩn, nấm và mầm bệnh trong nhà tằm khi sử dụng đúng hướng dẫn, không phun lên lá dâu cho tằm ăn.

Tây Nguyên Silk Nuôi Tằm: nhóm sản phẩm, dụng cụ, vật tư và giải pháp kỹ thuật phục vụ nuôi tằm hiện đại.

 

TÂY NGUYÊN SILK – ĐỒNG HÀNH CÙNG NGƯỜI NUÔI TẰM

Tây Nguyên Silk xây dựng hệ thống kiến thức nuôi tằm dựa trên thực tế sản xuất và nền tảng sinh học của con tằm. Với nghề nuôi tằm, an toàn lá dâu là nguyên tắc sống còn. Một sản phẩm có thể là thuốc sinh học tốt cho cây trồng nhưng vẫn có thể là độc tố nguy hiểm đối với tằm nếu tằm ăn phải.

Nuôi tằm hiệu quả là kiểm soát nguồn lá ngay từ vườn dâu: không thuốc sâu, không Bt, không hóa chất tồn dư, không lá nghi nhiễm và không đưa rủi ro từ vườn vào nhà tằm.

 

THÔNG TIN KẾT NỐI – CHUYỂN GIAO KỸ THUẬT

Nếu bạn đang nuôi tằm, hoặc muốn tìm hiểu sâu và chuẩn hóa kiến thức – kỹ thuật – quy trình ngành dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại – miễn phí
Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/