THỜI GIAN LÊN NÉ ẢNH HƯỞNG NHƯ THẾ NÀO TỚI SỨC KHỎE CỦA TẰM VÀ CHẤT LƯỢNG KÉN?

Thời gian lên né là một trong những khâu quyết định chất lượng kén ở cuối tuổi 5. Khi tằm đã chín, cơ thể chuyển từ trạng thái ăn lá sang trạng thái bò tìm nơi bám, nhả tơ và làm kén. Nếu đưa tằm lên né quá sớm, tằm chưa đủ chín sẽ bò lâu, không chịu làm kén và mất sức. Nếu đưa lên né quá muộn, tằm chín trước có thể nhả tơ dưới giường, hao tơ, yếu đi và làm kén xấu. Vì vậy, lên né đúng thời điểm, né sạch – khô – thoáng và mật độ phù hợp là điều kiện quan trọng để tằm làm kén nhanh, kén đều, sạch và đạt chất lượng cao.

 

 

1. LÊN NÉ LÀ GÌ?

Lên né là thao tác đưa tằm chín từ giường nuôi sang né để tằm bám vào vị trí thích hợp và nhả tơ làm kén. Đây là giai đoạn cuối cùng của quá trình nuôi tằm trước khi thu hoạch kén.

Ở thời điểm này, tằm không còn tập trung ăn lá dâu nữa. Cơ thể tằm đã tích lũy dinh dưỡng, tuyến tơ phát triển đầy, ruột rỗng dần và tằm bắt đầu có nhu cầu tìm nơi cố định để làm kén. Nếu người nuôi chuẩn bị né tốt và đưa tằm lên đúng lúc, tằm sẽ bám nhanh, nhả tơ ổn định và tạo kén đẹp hơn.

Ngược lại, nếu lên né sai thời điểm hoặc né không phù hợp, tằm sẽ bò lâu, mất sức, hao tơ, làm kén không đúng vị trí hoặc tạo kén kém chất lượng.

 

2. VÌ SAO THỜI GIAN LÊN NÉ RẤT QUAN TRỌNG?

Thời gian lên né quyết định tằm sử dụng năng lượng cuối cùng của tuổi 5 như thế nào. Khi tằm chín, phần lớn năng lượng không còn dùng cho ăn và lớn thân, mà chuyển sang bò tìm chỗ, bám né, nhả tơ và hoàn thành kén.

Nếu tằm tìm được vị trí nhanh, năng lượng và lượng tơ trong tuyến tơ được dùng chủ yếu cho việc tạo kén. Nếu tằm phải bò quá lâu, năng lượng bị tiêu hao vào vận động, tằm mất nước, giảm sức nhả tơ và có thể làm kén lỏng, mỏng hoặc không đều.

Nói cách khác, cùng một con tằm, nếu lên né đúng lúc và đúng né, nó có thể tạo kén tốt hơn. Nếu lên né trễ, né chật, né ẩm hoặc môi trường không phù hợp, chất lượng kén sẽ giảm dù trước đó tằm đã được nuôi khá tốt.

 

3. TẰM CHÍN CÓ DẤU HIỆU GÌ?

Tằm chín thường có các dấu hiệu rõ: giảm ăn hoặc ngừng ăn, ruột rỗng dần, thân sáng hơn, hơi trong, mềm hơn, đầu ngẩng, bò tìm nơi cao hoặc nơi có điểm bám, có xu hướng rời khỏi lớp lá và giường tằm.

Khi quan sát đàn tằm, nếu chỉ có vài con chín sớm thì chưa nên đưa cả đàn lên né. Nhưng khi tỷ lệ tằm chín tăng dần, cần chuẩn bị né ngay. Thông thường, khi khoảng 15–20% tằm bắt đầu chín, người nuôi phải chuẩn bị né, vệ sinh khu vực lên né và sẵn sàng phân đàn theo mức độ chín.

Khi đàn chín tập trung khoảng 70–80%, tùy độ đồng đều, có thể đưa lên né theo từng đợt. Không nên chờ 100% tằm chín mới lên né, vì nhóm chín trước sẽ nhả tơ dưới giường, mất sức và làm giảm chất lượng kén.

 

4. LÊN NÉ QUÁ SỚM ẢNH HƯỞNG NHƯ THẾ NÀO?

Lên né quá sớm là khi tằm chưa thật sự chín, ruột chưa rỗng đủ, tuyến tơ chưa sẵn sàng hoàn toàn hoặc tằm vẫn còn nhu cầu ăn. Khi đưa lên né sớm, tằm thường bò nhiều, không chịu cố định vị trí, xuống né, bò lạc hoặc nằm lâu mà chưa nhả tơ.

Tằm chưa chín nếu bị đưa lên né sớm sẽ bị stress, mất sức và có thể chín không đồng loạt. Một số con phải bò lâu mới làm kén, một số con quay lại tìm lá, một số con làm kén lỏng hoặc kén xấu. Nếu người nuôi cố giữ trên né quá lâu, tằm có thể yếu đi trước khi nhả tơ.

Vì vậy, không nên thấy vài con bò là đưa toàn bộ đàn lên né. Cần phân biệt tằm bò do chín thật với tằm bò do nóng, đói, thiếu lá, ngộ độc nhẹ, giường ẩm hoặc môi trường bất lợi.

 

5. LÊN NÉ QUÁ MUỘN ẢNH HƯỞNG NHƯ THẾ NÀO?

Lên né quá muộn thường gây thiệt hại rõ hơn. Khi tằm đã chín nhưng chưa được đưa lên né, tằm sẽ bò tìm chỗ trong giường nuôi, nhả tơ lung tung, hao tơ trước khi làm kén chính thức. Một số con có thể kết tơ ở góc nong, dưới lớp lá, trong phân, trên lưới hoặc trên nền giường.

Tằm chín bị giữ dưới giường quá lâu sẽ mất sức, mất nước và giảm khả năng nhả tơ ổn định. Khi đưa lên né muộn, tằm có thể làm kén lỏng, kén mỏng, kén bẩn, kén méo hoặc không hoàn thành kén tốt.

Ngoài ra, tằm chín muộn lên né cũng làm tăng kén xấu vì tằm đã tiêu hao một phần tơ và năng lượng. Đây là lỗi rất thường gặp khi người nuôi chờ đàn chín “cho đều hết” mới lên né.

 

6. TẰM BÒ LÂU TRÊN NÉ SẼ BỊ GÌ?

Tằm bò lâu trên né là dấu hiệu không tốt. Nguyên nhân có thể do tằm chưa đủ chín, né quá chật, né không sạch, né có mùi lạ, độ ẩm – nhiệt độ không phù hợp, ánh sáng quá mạnh, gió mạnh, rung động hoặc mật độ lên né quá dày.

Khi bò lâu, tằm tiêu hao năng lượng dự trữ. Năng lượng này đáng lẽ cần dùng cho quá trình nhả tơ liên tục và tạo kén. Bò lâu cũng làm tằm mất nước, giảm sức bám và dễ nhả tơ rối trước khi cố định vị trí.

Kết quả là kén có thể không đều, vỏ kén mỏng hơn, kén lỏng hơn, tơ rối nhiều hơn hoặc tằm không hoàn thành kén. Với đàn tằm yếu, bò lâu có thể làm tăng tỷ lệ chết trên né.

 

7. ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE CỦA TẰM

Ở giai đoạn chín, tằm đã ngừng ăn và sống chủ yếu dựa vào năng lượng dự trữ trong cơ thể. Nếu phải bò lâu hoặc lên né sai thời điểm, tằm không thể bổ sung thêm năng lượng từ lá dâu. Mọi hoạt động đều làm hao nguồn dự trữ cuối cùng.

Tằm mất sức sẽ bám yếu, nhả tơ không đều, dễ rơi khỏi vị trí hoặc làm kén chậm. Nếu môi trường lên né nóng, khô, gió mạnh hoặc quá ẩm, tằm càng stress hơn. Những con yếu có thể chết trước khi hoàn thành kén.

Vì vậy, sức khỏe của tằm ở giai đoạn lên né không chỉ phụ thuộc vào tuổi 5 ăn rỗi, mà còn phụ thuộc vào việc người nuôi có đưa tằm lên né đúng thời điểm và tạo môi trường làm kén thuận lợi hay không.

 

8. ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG KÉN

Thời gian tìm vị trí càng kéo dài, chất lượng kén càng dễ giảm. Tằm mất sức có thể làm kén mỏng, kén lỏng, kén không đều hoặc kén nhỏ hơn. Nếu tằm nhả tơ trước dưới giường hoặc trên đường bò, lượng tơ dành cho kén chính thức giảm đi.

Né không phù hợp cũng làm tăng kén méo, kén đôi, kén dính, kén bẩn. Nếu mật độ trên né quá dày, tằm có thể làm kén chồng, kén dính nhau hoặc kén không đủ khoảng trống. Nếu né ẩm, kén dễ bẩn, mốc hoặc khó khô. Nếu né quá khô và gió mạnh, tằm mất nước và nhả tơ không ổn định.

Một kén tốt cần tằm khỏe, đủ chín, bám đúng vị trí, nhả tơ liên tục và môi trường lên né ổn định. Thời gian lên né là khâu nối giữa “nuôi tằm tốt” và “thu kén tốt”.

 

9. ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỘ ĐỒNG ĐỀU CỦA LỨA KÉN

Nếu đàn tằm chín không đều và lên né không đúng đợt, kén thu được cũng không đồng đều. Nhóm chín trước làm kén trước, nhóm chín sau làm kén sau, kén có độ khô và độ phát triển khác nhau.

Điều này gây khó cho thu hoạch, phân loại và bảo quản. Nếu thu sớm để kịp nhóm đầu, nhóm sau có thể chưa hoàn thiện. Nếu chờ nhóm sau, nhóm đầu có thể già kén hơn, nhộng phát triển sâu hơn hoặc gần thời điểm vũ hóa hơn.

Vì vậy, một đàn tằm muốn cho kén đẹp cần đồng đều từ trước: giống đều, lá tốt, môi trường ổn định, lọc tằm tốt, tuổi 5 ăn rỗi tốt và chín tập trung. Lên né chỉ là khâu cuối, nhưng nó phản ánh toàn bộ độ đồng đều của lứa tằm.

 

10. NÉ TẰM ẢNH HƯỞNG NHƯ THẾ NÀO ĐẾN THỜI GIAN TẰM TÌM CHỖ?

Né sạch, khô, thoáng, không mốc, không có mùi lạ và có cấu trúc phù hợp sẽ giúp tằm nhanh tìm vị trí. Ngược lại, né bẩn, né ẩm, né có tơ cũ, phân cũ, mùi hóa chất hoặc khoảng trống không phù hợp sẽ làm tằm bò lâu, không chịu bám hoặc làm kén xấu.

Mật độ tằm trên né cũng rất quan trọng. Nếu đưa quá nhiều tằm lên cùng một diện tích né, tằm chen nhau, bò chồng lên nhau, làm kén đôi, kén méo hoặc kén dính. Nếu mật độ quá thưa, tằm vẫn làm được kén nhưng hiệu quả sử dụng né thấp. Cần bố trí mật độ hợp lý theo loại né và giống tằm.

Loại né tốt là loại giúp tằm bám nhanh, phân bố đều, hạn chế kén đôi, kén bẩn, kén méo và thuận tiện thu hoạch.

 

11. MÔI TRƯỜNG LÊN NÉ CẦN NHƯ THẾ NÀO?

Môi trường lên né cần ổn định, khô thoáng vừa phải và ít xáo trộn. Nhiệt độ thường nên ở khoảng 26–28°C, độ ẩm khoảng 65–75%, thông gió nhẹ, ánh sáng dịu, không nắng trực tiếp và không gió mạnh.

Nếu nhiệt độ quá cao, tằm dễ stress, bò lâu và mất nước. Nếu nhiệt độ quá thấp, tằm làm kén chậm. Nếu độ ẩm quá cao, kén dễ bẩn, tơ khó khô và né dễ mốc. Nếu độ ẩm quá thấp hoặc gió mạnh, tằm mất nước và nhả tơ không ổn định.

Trong thời gian tằm đang làm kén, cần hạn chế rung động, không di chuyển né nhiều, không phun xịt hóa chất, không tạo mùi lạ và không làm thay đổi môi trường đột ngột.

 

12. CÁCH ĐƯA TẰM LÊN NÉ ĐÚNG KỸ THUẬT

Người nuôi nên chuẩn bị né trước khi tằm chín rộ. Khi thấy 15–20% tằm chín, cần kiểm tra né, vệ sinh khu vực lên né và chuẩn bị nhân công. Khi đàn chín đạt tỷ lệ phù hợp, đưa tằm lên né theo từng đợt, ưu tiên nhóm đã chín rõ trước.

Không nên đưa cả đàn lên né nếu còn nhiều tằm chưa chín. Cũng không nên để tằm chín nằm dưới giường quá lâu. Nếu đàn không đồng đều, cần phân loại tương đối: nhóm chín lên trước, nhóm chưa chín tiếp tục quản lý thêm lá và theo dõi.

Khi đưa lên né, thao tác phải nhẹ, tránh làm tằm rơi, dập hoặc stress. Sau khi lên né, cần quan sát trong thời gian đầu để xem tằm có bám tốt không, có bò xuống không, có chen quá dày không và môi trường có phù hợp không.

 

13. DẤU HIỆU LÊN NÉ ĐÚNG THỜI ĐIỂM

Lên né đúng thời điểm thường có các dấu hiệu: tằm bám nhanh, bò tìm vị trí trong thời gian ngắn, ít bò xuống, ít nhả tơ dưới giường, phân bố tương đối đều trên né, bắt đầu kéo tơ ổn định và ít tằm chết trên né.

Sau một thời gian ngắn, người nuôi thấy tằm bắt đầu tạo khung tơ ban đầu, sau đó dần tạo kén. Nếu môi trường ổn định, kén sẽ hình thành tương đối đều, ít kén dính, ít kén méo.

Ngược lại, nếu tằm bò loạn, bò lâu, rơi xuống, tụ lại một góc, không chịu kéo tơ hoặc chết rải rác trên né, cần kiểm tra ngay thời điểm lên né, độ chín của tằm, chất lượng né, mật độ, nhiệt độ, độ ẩm, gió và ánh sáng.

 

14. NHỮNG SAI LẦM THƯỜNG GẶP KHI LÊN NÉ

Sai lầm thứ nhất là lên né quá sớm khi tằm chưa chín đều. Tằm bò lâu, không chịu làm kén và mất sức.

Sai lầm thứ hai là lên né quá muộn, để tằm nhả tơ dưới giường, hao tơ và yếu trước khi làm kén.

Sai lầm thứ ba là dùng né bẩn, ẩm, mốc hoặc còn tơ gốc – phân cũ. Né không sạch làm tăng kén bẩn và nguy cơ bệnh.

Sai lầm thứ tư là mật độ trên né quá dày. Tằm chen nhau, làm kén dính, kén đôi, kén méo và kén không đều.

Sai lầm thứ năm là môi trường lên né không ổn định: quá nóng, quá ẩm, quá khô, gió mạnh, ánh sáng gắt hoặc có mùi hóa chất.

Sai lầm thứ sáu là di chuyển né, rung né hoặc phun xịt trong khi tằm đang nhả tơ. Giai đoạn này cần yên tĩnh và ổn định.

 

TÓM TẮT BÀI VIẾT

Thời gian lên né ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của tằm và chất lượng kén. Nếu lên né quá sớm, tằm chưa chín sẽ bò lâu, mất sức, không chịu làm kén hoặc làm kén xấu. Nếu lên né quá muộn, tằm chín trước có thể nhả tơ dưới giường, hao tơ, yếu đi và giảm chất lượng kén.

Tằm bò lâu trên né sẽ tiêu hao năng lượng, mất nước, giảm sức bám và nhả tơ không ổn định. Hậu quả có thể là kén lỏng, kén mỏng, kén méo, kén bẩn, kén dính hoặc không đồng đều. Né sạch, khô, thoáng, mật độ phù hợp và môi trường ổn định giúp tằm bám nhanh, nhả tơ đều và tạo kén tốt hơn.

Người nuôi nên chuẩn bị né khi khoảng 15–20% tằm bắt đầu chín và đưa lên né theo đợt khi đàn chín tập trung khoảng 70–80%, tùy độ đồng đều. Môi trường lên né nên giữ khoảng 26–28°C, độ ẩm 65–75%, thông gió nhẹ, ánh sáng dịu, không gió mạnh, không rung động và không mùi hóa chất.

 

BÀI VIẾT VÀ SẢN PHẨM LIÊN QUAN

Người đọc có thể tham khảo thêm các bài viết liên quan trên website Tây Nguyên Silk:

Cách nhận biết tằm chín

Cách nuôi tằm để đạt kén tốt, chất lượng cao

Những lưu ý cơ bản khi nuôi tằm lớn

Sự quan trọng của việc lọc tằm ở tằm lớn

Nhiệt độ và độ ẩm theo tuổi tằm

Hệ tuyến tơ và sinh học protein tơ ở tằm dâu

Những yếu tố ảnh hưởng tới sự thành công của một lứa tằm và tỉ trọng từng khâu

Sản phẩm và nhóm giải pháp kỹ thuật liên quan:

Dinh dưỡng bổ sung cho tằm tuổi 4–5 Grown Super: hỗ trợ dinh dưỡng, thể trạng, sức đề kháng và quá trình phát triển tuyến tơ trong giai đoạn tằm lớn, đặc biệt khi lá dâu kém dinh dưỡng hoặc đàn tằm phát triển chậm.

Nano Silver 500ppm – dung dịch sát trùng khi đang nuôi tằm: hỗ trợ giảm áp lực vi khuẩn, nấm và mầm bệnh trong nhà tằm khi sử dụng đúng hướng dẫn, không phun lên lá dâu cho tằm ăn, không làm giường tằm ẩm kéo dài.

Tây Nguyên Silk Nuôi Tằm: nhóm sản phẩm, dụng cụ, vật tư và giải pháp kỹ thuật phục vụ nuôi tằm hiện đại.

 

TÂY NGUYÊN SILK – ĐỒNG HÀNH CÙNG NGƯỜI NUÔI TẰM

Tây Nguyên Silk xây dựng hệ thống kiến thức nuôi tằm dựa trên thực tế sản xuất và nền tảng sinh học của con tằm. Giai đoạn lên né là khâu cuối nhưng có ảnh hưởng rất lớn đến tỷ lệ kén tốt. Một đàn tằm được nuôi tốt cần được đưa lên né đúng thời điểm, đúng mật độ và trong môi trường ổn định để chuyển hóa tối đa tuyến tơ thành kén chất lượng.

Nuôi tằm hiệu quả là không để tằm chín mất sức dưới giường, không để tằm bò lâu trên né và không để những sai sót cuối lứa làm giảm giá trị của cả quá trình chăm sóc trước đó.

 

THÔNG TIN KẾT NỐI – CHUYỂN GIAO KỸ THUẬT

Nếu bạn đang nuôi tằm, hoặc muốn tìm hiểu sâu và chuẩn hóa kiến thức – kỹ thuật – quy trình ngành dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại – miễn phí
Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/