SỰ QUAN TRỌNG CỦA VIỆC LỌC TẰM Ở GIAI ĐOẠN TẰM LỚN

Lọc tằm bằng lưới ở giai đoạn tằm lớn là thao tác rất quan trọng để loại bỏ tằm còi, tằm trốn ngủ, tằm yếu và tằm có dấu hiệu bệnh qua từng tuổi nuôi. Việc này giúp giữ lại đàn tằm khỏe, đồng đều, giảm hao phí lá dâu, giảm công nhặt tằm bệnh, hạn chế lây lan mầm bệnh và tăng tỷ lệ thành công của cả lứa tằm.

 

 

 

1. LỌC TẰM LÀ GÌ?

Lọc tằm là thao tác dùng lưới và lá dâu để tách đàn tằm khỏe ra khỏi phân cũ, lá thừa, tằm yếu, tằm còi, tằm trốn ngủ hoặc tằm có dấu hiệu bệnh. Trong thực tế nuôi tằm, lọc tằm thường đi kèm với thay phân, giãn mật độ và vệ sinh giường tằm.

Ở giai đoạn tằm lớn, đặc biệt từ tuổi 4 đến tuổi 5, lượng lá ăn vào tăng rất nhanh, phân thải ra nhiều, mật độ dễ dày, nhiệt và ẩm trong giường tằm tăng. Nếu không lọc và thay phân đúng lúc, giường tằm dễ bí, ẩm, bẩn, mầm bệnh tăng và đàn tằm dễ lệch.

Lọc tằm không chỉ là thao tác “lấy tằm lên lưới”, mà là một biện pháp quản lý đàn tằm. Mục tiêu chính là giữ lại nhóm tằm khỏe, đồng đều, loại bỏ nhóm tằm không theo kịp đàn, từ đó giúp cả lứa nuôi ổn định hơn.

 

2. VÌ SAO TẰM LỚN CẦN LỌC KỸ HƠN?

Tằm lớn cần lọc kỹ hơn vì đây là giai đoạn quyết định năng suất và chất lượng kén. Từ tuổi 4 trở đi, tằm ăn nhiều hơn, thải phân nhiều hơn, hô hấp mạnh hơn và cần diện tích rộng hơn. Nếu đàn tằm không đồng đều, những con yếu, còi, trốn ngủ hoặc bệnh sẽ trở thành điểm rủi ro trong cả giường tằm.

Trong một lứa tằm, dù chăm tốt vẫn luôn có một tỷ lệ tằm phát triển chậm, ngủ không đúng nhịp, dậy không đều, còi kẹ hoặc có dấu hiệu bệnh. Nếu giữ lại toàn bộ, người nuôi sẽ phải tốn thêm lá dâu và công chăm sóc cho những con khó đạt kén tốt, đồng thời tăng nguy cơ lây bệnh sang tằm khỏe.

Lọc tằm đúng lúc giúp đàn tằm còn lại khỏe hơn, ăn đều hơn, ngủ đều hơn, dậy đều hơn và chín đều hơn. Khi lên né, đàn tằm đồng đều sẽ dễ tạo kén tập trung, giảm tằm làm kén dưới giường, giảm kén xấu và giảm hao hụt cuối lứa.

 

3. TẰM CÒI, TẰM TRỐN NGỦ VÀ TẰM BỆNH LÀ GÌ?

Tằm còi là những con nhỏ hơn đàn, ăn kém, lớn chậm, thân không căng, thường nằm rải rác hoặc bò yếu. Những con này khó theo kịp đàn và thường cho kén nhỏ, kén nhẹ hoặc không lên né tốt.

Tằm trốn ngủ là những con chưa vào ngủ trong khi phần lớn đàn đã ngủ, hoặc vẫn bò – ăn – leo lên lưới khi đàn tằm bên dưới đã nằm ngủ đều. Đây là nhóm lệch tuổi, nếu giữ lại sẽ làm đàn tằm dậy không đều và kéo dài thời gian quản lý.

Tằm bệnh là những con có biểu hiện bất thường như thân mềm, bò yếu, phân xấu, nằm rũ, đổi màu, tiết dịch, có mùi lạ hoặc chết rải rác. Nhóm này cần loại bỏ càng sớm càng tốt để giảm nguy cơ lây lan mầm bệnh.

Trong nuôi tằm, không nên tiếc vài con tằm yếu mà giữ lại cả đàn trong rủi ro. Loại bỏ đúng lúc là cách bảo vệ phần tằm khỏe còn lại.

 

4. LỌC TẰM GIÚP GIẢM HAO PHÍ LÁ DÂU

Lá dâu là chi phí lớn nhất trong nuôi tằm. Nếu không lọc bỏ tằm còi, tằm yếu và tằm lệch tuổi, người nuôi vẫn phải rải lá cho cả đàn, nhưng không phải con nào cũng có khả năng chuyển hóa tốt thành kén.

Tằm còi ăn ít nhưng kéo dài thời gian nuôi. Tằm bệnh có thể ăn kém, làm bẩn giường tằm và làm tăng công chăm sóc. Tằm trốn ngủ làm nhịp cho ăn bị lệch, khiến người nuôi khó quyết định khi nào dừng dâu, khi nào cho ăn lại, khi nào thay phân.

Lọc tằm giúp tập trung lá dâu cho nhóm tằm khỏe, có khả năng phát triển tốt và tạo kén tốt. Đây là nguyên tắc kinh tế rất quan trọng: không nuôi dàn trải những con không còn hiệu quả, mà giữ nguồn lực cho đàn tằm khỏe.

 

5. LỌC TẰM GIÚP HẠN CHẾ LÂY LAN BỆNH

Tằm bệnh thường là nguồn phát tán mầm bệnh trong giường tằm. Khi tằm bệnh nằm chung với tằm khỏe, mầm bệnh có thể lan qua phân, dịch cơ thể, lá dâu, nền nuôi, tay người chăm, dụng cụ và môi trường ẩm bẩn.

Ở giai đoạn tằm lớn, mật độ cao và lượng phân nhiều làm nguy cơ lây lan càng lớn. Nếu không lọc bỏ tằm bệnh sớm, một vài con bệnh có thể trở thành ổ bệnh nhỏ trong giường tằm. Khi gặp điều kiện nóng ẩm, bí khí, lá dâu kém hoặc vệ sinh kém, ổ bệnh có thể lan nhanh.

Lọc tằm bằng lưới, thay phân, rắc vôi đúng lúc và giãn mật độ là bộ thao tác giúp giảm áp lực mầm bệnh. Đây là biện pháp phòng bệnh chủ động, không đợi bệnh lan rộng mới xử lý.

 

6. LỌC TẰM KHI TẰM DẬY TUỔI 4

Khi nhận tằm ngủ 3 từ nhà giống, thông thường nhà giống đã lọc và giao tằm ngủ tương đối đều. Sau khi tằm dậy tuổi 4 đều, người nuôi nên cho ăn khoảng 2 nước dâu để đàn tằm hồi lại, ăn đều và bám lá tốt hơn. Sau đó có thể thả lưới để lọc tằm và thay phân.

Cách làm thực tế là rải lưới lên mặt giường tằm, cho 1–2 nước dâu trên lưới để tằm khỏe bò lên ăn. Những con tằm khỏe, đã dậy đều, ăn tốt sẽ leo lên lưới theo lá dâu. Phần nằm lại bên dưới thường gồm phân cũ, lá thừa, tằm yếu, tằm không theo đàn hoặc tằm có vấn đề.

Sau khi tằm đã lên lưới tương đối đều, người nuôi nhấc lưới chuyển đàn tằm khỏe sang giường sạch, đồng thời loại bỏ phần tằm yếu nằm dưới và thay phân. Đây là lần lọc rất quan trọng để bước vào tuổi 4 với đàn tằm sạch hơn, đều hơn và ít áp lực bệnh hơn.

 

7. LỌC TẰM KHI TẰM NGỦ TUỔI 4

Khi tằm ngủ tuổi 4, mục tiêu không phải là lấy tằm khỏe lên lưới, mà là loại bỏ nhóm tằm trốn ngủ, còi kẹ hoặc lệch tuổi. Đây là điểm người mới nuôi tằm rất dễ nhầm.

Khi đàn tằm ngủ tuổi 4 đã đạt khoảng 90–95%, có thể rắc vôi nhẹ phù hợp, sau đó thả lưới lên mặt giường. Lúc này băm dâu to hơn một chút để hạn chế lá lọt xuống dưới lưới. Những con tằm trốn ngủ, chưa ngủ, còn đói hoặc lệch tuổi sẽ bò lên lưới ăn dâu. Phần tằm ngủ đều nằm dưới lưới mới là nhóm chính cần giữ lại.

Sau đó, người nuôi bắt bỏ hoặc loại riêng nhóm tằm leo lên lưới, vì đây thường là tằm trốn ngủ, tằm còi hoặc tằm lệch nhịp sinh trưởng. Đàn tằm ngủ đều nằm dưới lưới được giữ lại để tiếp tục quản lý cho dậy tuổi 5 đồng loạt.

Thao tác này giúp tuổi 5 đồng đều hơn rất nhiều. Nếu không lọc tằm trốn ngủ ở cuối tuổi 4, khi đàn bước vào tuổi 5 sẽ có con dậy trước, con dậy sau, con ăn mạnh, con còn yếu, làm toàn bộ giai đoạn ăn rỗi khó quản lý.

 

8. LỌC TẰM VÀ THAY PHÂN KHI TẰM DẬY TUỔI 5

Tuổi 5 là giai đoạn ăn rỗi, phát triển tuyến tơ và quyết định trực tiếp năng suất kén. Khi tằm dậy tuổi 5 đều, nên cho ăn khoảng 2 nước dâu để tằm hồi sức, ăn đều và ổn định. Sau đó thả lưới để lọc lấy tằm khỏe và thay phân.

Ở lần lọc này, mục tiêu là đưa đàn tằm khỏe lên mặt giường sạch, loại bỏ phân cũ, lá thừa, tằm yếu, tằm chết, tằm bệnh và các chất bẩn còn lại sau giai đoạn ngủ. Một giường tằm sạch đầu tuổi 5 sẽ giúp đàn tằm ăn rỗi tốt hơn, giảm ẩm bẩn và giảm áp lực bệnh.

Sau khi lọc, cần giãn mật độ phù hợp. Tằm tuổi 5 lớn rất nhanh, ăn nhiều, sinh nhiệt nhiều và thải phân nhiều. Nếu mật độ dày, dù lá dâu tốt, đàn tằm vẫn dễ bị nóng ẩm, thiếu oxy cục bộ, phân bết và bệnh đường ruột.

 

9. TUỔI 5 CẦN THAY PHÂN, RẮC VÔI VÀ GIÃN MẬT ĐỘ NHƯ THẾ NÀO?

Ở tuổi 5, có thể thay phân 1–2 lần tùy mật độ nuôi, kiểu giường tằm, lượng lá cho ăn, độ ẩm môi trường và tình trạng phân. Không nên để phân, lá thừa và ẩm bẩn tích tụ quá lâu, vì đây là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn, nấm và mầm bệnh phát triển.

Rắc vôi hàng ngày có thể giúp giữ giường tằm khô hơn và giảm áp lực ẩm bẩn nếu dùng đúng cách. Tuy nhiên, không nên rắc quá dày, không làm bụi bay mạnh lên thân tằm và không rắc tùy tiện khi tằm đang yếu hoặc đang ngủ sâu. Vôi là công cụ hỗ trợ vệ sinh, không thay thế cho thay phân, thông gió và giãn mật độ.

Giãn mật độ là yêu cầu bắt buộc ở tuổi 5. Tằm tuổi 5 cần nhiều không gian để ăn, hô hấp và phát triển tuyến tơ. Nếu đàn tằm bị chật, nhiệt và ẩm trong lớp tằm tăng lên, phân bết, lá nhanh hư, tằm dễ giảm ăn và chín không đều.

 

10. LỌC TẰM ĐÚNG GIÚP TẰM CHÍN VÀ LÊN NÉ TỐT HƠN

Một trong những lợi ích lớn nhất của lọc tằm là giúp đàn tằm chín đều hơn. Khi đã loại bỏ tằm còi, trốn ngủ và bệnh ở tuổi 4, sau đó lọc lại khi dậy tuổi 5, đàn tằm còn lại sẽ có nhịp phát triển đồng đều hơn.

Đàn tằm đồng đều sẽ ăn rỗi đều, ruột rỗng dần tương đối đồng loạt, tuyến tơ phát triển tập trung và chín gần nhau. Khi đưa lên né, người nuôi dễ quản lý hơn, giảm tằm chín sớm – chín muộn lẫn lộn, giảm tằm nhả tơ dưới giường và giảm kén xấu.

Ngược lại, nếu không lọc, đàn tằm tuổi 5 thường có nhiều nhóm khác nhau: nhóm khỏe ăn mạnh, nhóm còi ăn chậm, nhóm lệch tuổi, nhóm bệnh nhẹ và nhóm trốn ngủ từ tuổi trước. Khi lên né, đàn này dễ rối, chín không đều và chất lượng kén không đồng nhất.

 

11. NHỮNG SAI LẦM THƯỜNG GẶP KHI LỌC TẰM

Sai lầm thứ nhất là lọc quá sớm khi tằm chưa dậy đều. Nếu thả lưới quá sớm, chỉ một phần tằm khỏe bò lên, phần còn lại chưa ổn định sẽ bị bỏ sót hoặc bị làm động không cần thiết.

Sai lầm thứ hai là lọc khi tằm đang ngủ chưa đạt tỷ lệ cao. Khi tằm ngủ tuổi 4 mới ngủ lác đác, thả lưới và rải dâu có thể làm đàn tằm xáo trộn, khiến tằm ngủ không đều hơn.

Sai lầm thứ ba là băm dâu quá nhỏ khi lọc tằm ngủ tuổi 4. Dâu nhỏ dễ lọt xuống lưới, làm nhóm tằm nằm dưới vẫn ăn được, khiến mục tiêu bắt tằm trốn ngủ leo lên lưới bị giảm hiệu quả.

Sai lầm thứ tư là tiếc tằm còi, tằm yếu, tằm bệnh. Những con này thường không tạo hiệu quả kinh tế tương xứng, nhưng lại làm tăng rủi ro bệnh và hao công chăm sóc.

Sai lầm thứ năm là lọc xong nhưng không giãn mật độ. Nếu chỉ thay phân mà vẫn để mật độ quá dày, giường tằm vẫn nhanh nóng ẩm và áp lực bệnh vẫn cao.

 

12. NGƯỜI MỚI NUÔI TẰM CẦN NHỚ ĐIỀU GÌ?

Người mới nuôi tằm cần nhớ rằng trong một lứa tằm, không bao giờ có 100% con phát triển hoàn toàn giống nhau. Luôn có tằm yếu, tằm còi, tằm trốn ngủ hoặc tằm có vấn đề. Kỹ thuật tốt không phải là giữ lại tất cả, mà là biết lọc đúng lúc để bảo vệ đàn chính.

Lọc tằm bằng lưới là thao tác đơn giản nhưng có giá trị lớn. Nó giúp thay phân sạch hơn, giảm mầm bệnh, giảm hao lá, giữ đàn tằm đồng đều và tạo nền cho tuổi 5 ăn rỗi tốt hơn.

Với bà con đã nuôi lâu năm, kỹ thuật này có thể rất quen thuộc. Nhưng với người mới bước vào nghề, đây là một trong những thao tác cần học sớm, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ thành công của lứa tằm.

 

13. QUY TRÌNH GỢI Ý LỌC TẰM Ở GIAI ĐOẠN TẰM LỚN

Có thể tóm tắt quy trình thực hành như sau:

Lần 1 – Khi tằm dậy tuổi 4: chờ tằm dậy đều, cho ăn khoảng 2 nước dâu, sau đó thả lưới, cho 1–2 nước dâu trên lưới để lấy tằm khỏe lên lưới, loại bỏ tằm yếu nằm dưới và thay phân.

Lần 2 – Khi tằm ngủ tuổi 4: khi đàn ngủ đạt khoảng 90–95%, rắc vôi nhẹ, thả lưới, rải dâu băm to hơn để bắt nhóm tằm còi, trốn ngủ leo lên lưới; giữ lại đàn tằm ngủ đều bên dưới.

Lần 3 – Khi tằm dậy tuổi 5: chờ tằm dậy đều, cho ăn khoảng 2 nước dâu, thả lưới lấy tằm khỏe, thay phân sạch, sau đó giãn mật độ để bước vào giai đoạn ăn rỗi.

Ở tuổi 5, tùy tình hình có thể thay phân thêm 1–2 lần, rắc vôi đúng cách, giữ giường tằm khô thoáng, cho ăn đủ lá dâu sạch – ngon – phù hợp, chuẩn bị cho tằm chín và lên né.

 

TÓM TẮT BÀI VIẾT

Lọc tằm bằng lưới ở giai đoạn tằm lớn là thao tác rất quan trọng để loại bỏ tằm còi, tằm trốn ngủ, tằm yếu và tằm bệnh. Việc này giúp giữ lại đàn tằm khỏe, đồng đều, giảm hao phí lá dâu, giảm công chăm sóc, hạn chế lây lan bệnh và tăng tỷ lệ thành công của lứa nuôi.

Ở giai đoạn tằm lớn, nên chú ý ba thời điểm lọc chính: khi tằm dậy tuổi 4, khi tằm ngủ tuổi 4 và khi tằm dậy tuổi 5. Mỗi thời điểm có mục tiêu khác nhau: lấy tằm khỏe, loại tằm trốn ngủ hoặc thay phân sạch để bước vào tuổi mới.

Tuổi 5 là giai đoạn ăn rỗi và quyết định kén, nên cần kết hợp lọc tằm, thay phân, rắc vôi đúng cách, giãn mật độ, thông gió tốt và cho ăn đủ lá dâu sạch. Đàn tằm càng đồng đều, càng khỏe và càng ít bệnh thì khả năng chín đều, lên né tốt và tạo kén chất lượng càng cao.

 

BÀI VIẾT VÀ SẢN PHẨM LIÊN QUAN

Người đọc có thể tham khảo thêm các bài viết liên quan trên website Tây Nguyên Silk:

Cách nhận biết tằm chín

Tằm lột xác khi nào trong giai đoạn ngủ?

Nhiệt độ và độ ẩm theo tuổi tằm

Hệ tiêu hóa của tằm dâu

Hệ hô hấp của tằm dâu

Hệ vi sinh đường ruột của tằm dâu

Vòng đời của con tằm

Sản phẩm và nhóm giải pháp kỹ thuật liên quan:

Dinh dưỡng bổ sung cho tằm tuổi 4–5 Grown Super: hỗ trợ dinh dưỡng, thể trạng, sức đề kháng và quá trình phát triển tuyến tơ trong giai đoạn tằm lớn, đặc biệt khi lá dâu kém dinh dưỡng hoặc đàn tằm phát triển chậm.

Nano Silver 500ppm – dung dịch sát trùng khi đang nuôi tằm: hỗ trợ giảm áp lực vi khuẩn, nấm và mầm bệnh trong nhà tằm khi sử dụng đúng hướng dẫn, không phun lên lá dâu cho tằm ăn, không làm giường tằm ẩm kéo dài.

Tây Nguyên Silk Nuôi Tằm: nhóm sản phẩm, dụng cụ, vật tư và giải pháp kỹ thuật phục vụ nuôi tằm hiện đại.

 

TÂY NGUYÊN SILK – ĐỒNG HÀNH CÙNG NGƯỜI NUÔI TẰM

Tây Nguyên Silk xây dựng hệ thống kiến thức nuôi tằm dựa trên thực tế sản xuất và nền tảng sinh học của con tằm. Những thao tác như lọc tằm, thay phân, rắc vôi, giãn mật độ và kiểm soát môi trường tuy đơn giản nhưng quyết định rất lớn đến sức khỏe đàn tằm và chất lượng kén cuối lứa.

Nuôi tằm hiệu quả không chỉ là cho ăn nhiều lá dâu, mà là giữ đàn tằm khỏe, đều, sạch, thoáng và ít mầm bệnh từ đầu đến cuối lứa.

 

THÔNG TIN KẾT NỐI – CHUYỂN GIAO KỸ THUẬT

Nếu bạn đang nuôi tằm, hoặc muốn tìm hiểu sâu và chuẩn hóa kiến thức – kỹ thuật – quy trình ngành dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại – miễn phí
Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/