SỬ DỤNG HORMONE SINH TRƯỞNG (ECDYSONE - THUỐC CHÍN) TRONG NUÔI TẰM TUỔI 5 – NGƯỜI NUÔI CẦN HIỂU RÕ TRƯỚC KHI DÙNG

SỬ DỤNG HORMONE SINH TRƯỞNG (ECDYSONE - THUỐC CHÍN) TRONG NUÔI TẰM TUỔI 5 – NGƯỜI NUÔI CẦN HIỂU RÕ TRƯỚC KHI DÙNG

 

Trong giai đoạn cuối tuổi 5 – khi bắt đầu xuất hiện những con tằm chín bói – nhiều người nuôi lựa chọn sử dụng thuốc chín chứa các hoạt chất như Ecdysone hoặc 20-Hydroxyecdysone (20E) để giúp đàn tằm chín đồng loạt, lên né nhanh và dễ thu hoạch. Đây là thực tế khá phổ biến, nhất là khi gặp điều kiện thời tiết bất lợi, đàn tằm phát triển không đều hoặc cần rút ngắn thời gian nuôi để chuẩn bị cho lứa mới.

Tuy nhiên, để sử dụng hiệu quả và hạn chế ảnh hưởng đến năng suất – chất lượng kén, người nuôi cần hiểu rõ cơ chế tác động của ecdysone, cũng như các giới hạn và khuyến cáo kỹ thuật từ những nghiên cứu trong và ngoài nước.

 

1. Ecdysone – Hormone tự nhiên do chính cơ thể tằm tiết ra

Ecdysone là một loại hormone sinh trưởng nội sinh được cơ thể tằm tiết ra từ tuyến nội tiết. Nó đóng vai trò điều khiển các quá trình quan trọng như lột xác, trưởng thành, và đặc biệt là giai đoạn chín – lên né – nhả tơ.

Khi tằm được chăm sóc tốt, ăn đầy đủ và tuyến tơ phát triển hoàn chỉnh, cơ thể tằm sẽ tự tiết ecdysone để chuyển sang giai đoạn chín một cách tự nhiên. Trong một số trường hợp đặc biệt (thời tiết xấu, đàn không đều…), người nuôi có thể sử dụng ecdysone ngoại sinh để hỗ trợ tằm chín đồng loạt. Quan trọng nhất là phải dùng đúng thời điểm, đúng liều và khi đàn đã sẵn sàng về mặt sinh lý.

 

2. Ghi nhận khoa học về việc sử dụng ecdysone trong nuôi tằm

Nhiều nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra rằng việc dùng ecdysone vào cuối tuổi 5 có thể hỗ trợ bò né đồng loạt, nhưng cũng có nguy cơ làm giảm chất lượng kén:

• Viện Khoa học Dâu tằm Nam Kinh – Trung Quốc (2017): Sử dụng ecdysone vào ngày ăn rỗi thứ 5 giúp đàn bò né đều hơn nhưng giảm trung bình 11,3% trọng lượng kén, chiều dài tuyến tơ giảm 10–12%.

• Viện Tằm tơ Trung ương Ấn Độ (CSRTI, 2020): Nếu dùng ecdysone khi đàn chưa đạt ngưỡng sinh lý chín, tỷ lệ kén lỗi tăng mạnh, chiều dài tuyến tơ giảm 8–12%.

• Tạp chí Sericologia (Ấn Độ, 2020): So sánh nhóm tằm chín tự nhiên và nhóm dùng ecdysone vào ngày ăn rỗi cho thấy: nhóm dùng hormone giảm năng suất kén tới 15%, tỷ lệ kén không nhả tơ cũng tăng.

• Khuyến cáo từ Trung tâm Khuyến nông Nhật Bản: Chỉ nên dùng hormone khi đàn chín tự nhiên đạt trên 80%, và mỗi con tằm đã chín tối thiểu 70% toàn thân. Nếu dùng sớm hơn có thể gây chín ép, kén nhẹ, tằm yếu.

Những dữ liệu này không phủ nhận việc dùng ecdysone, nhưng cho thấy rằng phải dùng đúng kỹ thuật và thời điểm thích hợp, nếu không sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất.

 

3. Lưu ý quan trọng trước khi dùng ecdysone để ép tằm chín

• Không nên vội dùng khi mới thấy vài con tằm chín bói, vì đa phần còn lại có thể chưa đủ điều kiện sinh lý.

• Chỉ nên sử dụng liều nhẹ nếu đàn đã đạt trên 80% bụng trong, ngưng ăn, có tuyến tơ rõ, nhằm hỗ trợ phần còn lại chín đồng đều hơn.

• Trong trường hợp đàn phát triển không đều hoặc yếu, ép chín bằng ecdysone dễ dẫn đến tằm quấn kén sớm, kén không chắc, tơ kém chất lượng.

 

4. Biện pháp thay thế ecdysone an toàn hơn

Để hỗ trợ đàn tằm chín đồng đều mà không cần dùng hormone ngoại sinh, người nuôi có thể áp dụng các giải pháp sau:

• Điều chỉnh môi trường nuôi hợp lý: Giảm ánh sáng, tắt đèn, giữ yên tĩnh, hạ độ ẩm 70–75%, tăng nhẹ nhiệt độ (26–28°C).

• Ngưng cho ăn dâu mới khi thấy 15–20% tằm đã bụng trong, ngưng ăn hoặc nhả tơ gốc, để thúc các cá thể còn lại bước vào giai đoạn chín.

• Bổ sung sinh học: Vitamin nhóm B, vitamin E, axit amin (lysine, methionine), khoáng vi lượng (Zn, Mg, Fe…) để hỗ trợ tuyến nội tiết.

• Sử dụng men vi sinh kết hợp vitamin, phun lên lá dâu vào cuối tuổi 5 giúp tăng hấp thu, giảm stress, tăng miễn dịch.

• Trong tương lai, có thể sử dụng phytoecdysteroids – ecdysone từ thực vật như rau chân vịt (spinach), quinoa… để hỗ trợ tằm chín tự nhiên, an toàn hơn.

 

Tổng kết

Việc sử dụng ecdysone không phải là đúng hay sai, mà là một công cụ kỹ thuật cần dùng đúng cách. Mỗi lứa tằm, mỗi điều kiện nuôi đều khác nhau. Người nuôi cần quan sát kỹ đàn, xác định mức độ sẵn sàng chín sinh lý, và cân nhắc kỹ trước khi can thiệp bằng thuốc chín.

Chỉ khi hiểu rõ bản chất hormone ecdysone – vốn là sản phẩm nội sinh tự nhiên của tằm – thì việc sử dụng ngoại sinh mới mang lại hiệu quả mà không làm giảm năng suất, chất lượng kén.

 

-----------------------------------------------------------------------

 

Nếu bạn đang quan tâm hoặc đã nuôi tằm, muốn tìm hiểu rõ về ngành dâu tằm tơ và muốn chuẩn hoá:

Kiến thức, kỹ thuật nuôi, quy trình vận hành, lập kế hoạch triển khai dự án, con giống, trồng trọt, nhà xưởng, vật tư máy móc...

Vui lòng liên hệ Tây Nguyên Silk – để được tư vấn và giao lưu !

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948

Email: taynguyensilk.vn@gmail.com

Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk

YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk

Website: https://taynguyensilk.vn/