SINH LÝ LỘT XÁC VÀ VAI TRÒ CỦA HORMONE ECDYSONE

SINH LÝ LỘT XÁC VÀ VAI TRÒ CỦA HORMONE ECDYSONE

 

Ở tằm dâu, lột xác không chỉ là hiện tượng thay vỏ, mà là một chuỗi quá trình sinh lý – nội tiết phức tạp, quyết định việc tằm có tiếp tục sinh trưởng, phát triển bình thường hay không. Trung tâm điều khiển của quá trình này chính là hormone ecdysone.

 

 

1. LỘT XÁC LÀ GÌ VỀ MẶT SINH LÝ?

Tằm dâu (Bombyx mori) là côn trùng có bộ xương ngoài bằng kitin. Lớp vỏ này:

• Không co giãn

• Không cho phép cơ thể lớn lên liên tục

Do đó, để tiếp tục tăng trưởng, tằm bắt buộc phải lột bỏ lớp vỏ cũ và hình thành lớp vỏ mới có kích thước lớn hơn. Đây chính là quá trình lột xác.

Về sinh lý, lột xác bao gồm:

• Tách biểu bì cũ khỏi cơ thể

• Hình thành biểu bì mới

• Phá vỡ và loại bỏ vỏ cũ

 

2. ECDYSONE – HORMONE TRUNG TÂM ĐIỀU KHIỂN LỘT XÁC

2.1. Ecdysone là gì?

Ecdysone là hormone lột xác đặc trưng của côn trùng, được tiết ra chủ yếu từ tuyến ngực trước. Hormone này đóng vai trò như “công tắc sinh học”, kích hoạt toàn bộ chuỗi sự kiện dẫn đến lột xác.

Khi nồng độ ecdysone trong cơ thể tằm tăng cao:

• Quá trình lột xác được khởi động

• Các mô bắt đầu tái cấu trúc

• Chu kỳ ăn của tuổi cũ kết thúc

 

2.2. Ecdysone quyết định thời điểm lột xác

Tằm chỉ lột xác khi:

• Đã tích luỹ đủ dinh dưỡng cho một tuổi

• Đạt ngưỡng sinh lý nhất định

• Điều kiện môi trường cho phép

Nếu tằm:

• Ăn thiếu

• Bị stress

• Nhiệt – ẩm không phù hợp

→ Quá trình tiết ecdysone bị rối loạn, dẫn đến lột xác chậm, không hoàn chỉnh hoặc thất bại.

 

3. DIỄN BIẾN SINH LÝ TRONG QUÁ TRÌNH LỘT XÁC

Quá trình lột xác của tằm diễn ra theo trình tự sinh lý rõ ràng:

Giai đoạn 1: Chuẩn bị lột

• Tằm ngừng ăn

• Hoạt động giảm mạnh

• Biểu bì mới bắt đầu hình thành bên dưới lớp vỏ cũ

Giai đoạn 2: Lột xác

• Ecdysone đạt đỉnh

• Vỏ cũ nứt ra

• Tằm thoát khỏi lớp vỏ cũ

Giai đoạn 3: Sau lột

• Lớp vỏ mới còn mềm

• Tằm bắt đầu ăn lại để làm cứng vỏ

• Chu kỳ tăng trưởng mới bắt đầu

> Ngay sau lột xác, tằm mới có khả năng tăng kích thước rõ rệt.

 

4. MỐI QUAN HỆ GIỮA ECDYSONE VÀ TUỔI TẰM

Trong suốt giai đoạn ấu trùng:

• Mỗi tuổi tằm kết thúc bằng một lần tăng ecdysone

• Ecdysone kích hoạt lột xác → chuyển sang tuổi mới

Ở lần lột xác cuối:

• Sự thay đổi phối hợp giữa ecdysone và hormone ức chế biến thái

• Quyết định việc tằm chuyển sang nhộng thay vì tiếp tục là ấu trùng

 

5. VÌ SAO RỐI LOẠN HORMONE DẪN ĐẾN TẰM YẾU, HAO HỤT?

Khi hệ hormone bị rối loạn:

• Tằm lột xác không đồng loạt

• Dễ bị kẹt xác

• Sinh trưởng không đồng đều

• Tỷ lệ chết tăng cao

Nguyên nhân thường gặp:

• Thiếu dinh dưỡng

• Thức ăn kém chất lượng

• Nhiệt độ, độ ẩm không ổn định

• Can thiệp kỹ thuật sai thời điểm lột xác

 

6. Ý NGHĨA THỰC TIỄN TRONG NUÔI TẰM

Hiểu đúng sinh lý lột xác và vai trò của ecdysone giúp người nuôi:

• Không đảo tằm, không cho ăn trong giai đoạn lột

• Duy trì môi trường ổn định khi tằm chuẩn bị lột xác

• Nhận biết sớm dấu hiệu lột xác bất thường

• Giảm hao hụt do kẹt xác và rối loạn sinh lý

 

KẾT LUẬN

Lột xác là cơ chế sinh học bắt buộc giúp tằm dâu tăng trưởng theo từng tuổi. Quá trình này được điều khiển chủ yếu bởi hormone ecdysone, đóng vai trò trung tâm trong việc quyết định thời điểm, chất lượng và sự thành công của mỗi lần lột xác. Nắm vững sinh lý này là nền tảng để nuôi tằm đúng khoa học, ổn định đàn và nâng cao hiệu quả sản xuất kén.

 

NẾU BẠN ĐANG QUAN TÂM HOẶC ĐÃ NUÔI TẰM, MUỐN TÌM HIỂU RÕ VỀ NGÀNH DÂU TẰM TƠ VÀ MUỐN CHUẨN HOÁ:

Kiến thức, kỹ thuật nuôi, quy trình vận hành, lập kế hoạch triển khai dự án, con giống, trồng trọt, nhà xưởng, vật tư máy móc...

Vui lòng liên hệ Tây Nguyên Silk – để được tư vấn và giao lưu!

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/