PHÒNG TRỪ RUỒI KÝ SINH EXORISTA BOMBYCIS TRONG NHÀ NUÔI TẰM

PHÒNG TRỪ RUỒI KÝ SINH EXORISTA BOMBYCIS TRONG NHÀ NUÔI TẰM

Ruồi ký sinh Exorista bombycis là một trong những đối tượng gây hại nguy hiểm trong nuôi tằm, đặc biệt ở giai đoạn tằm tuổi 4–5 và lúc tằm chuẩn bị làm kén. Loài ruồi này không chỉ làm bẩn môi trường như ruồi nhà thông thường mà còn có khả năng đẻ trứng trực tiếp lên cơ thể tằm. Sau khi trứng nở, ấu trùng phát triển bên trong thân tằm, làm tằm suy yếu, chết nhộng, hỏng kén và giảm nghiêm trọng năng suất, chất lượng kén.

 

1. Ruồi ký sinh Exorista bombycis là gì?

Exorista bombycis là một loài ruồi ký sinh thuộc nhóm ruồi ký sinh trên côn trùng. Trong nuôi tằm, đây là đối tượng rất nguy hiểm vì chúng không chỉ bay vào nhà tằm để làm bẩn môi trường, mà còn có thể đẻ trứng trực tiếp lên cơ thể con tằm.

Sau khi trứng nở, ấu trùng ruồi chui vào bên trong cơ thể tằm, hút dinh dưỡng và phát triển ký sinh. Tằm bị nhiễm có thể vẫn ăn, vẫn lớn, thậm chí vẫn lên né và làm kén, nhưng sau đó nhộng chết bên trong kén hoặc có dòi bò ra khỏi kén, làm kén hỏng, giảm giá trị thương phẩm và gây thiệt hại lớn cho người nuôi.

Điểm nguy hiểm của ruồi ký sinh là người nuôi thường khó phát hiện sớm. Khi thấy kén hỏng nhiều, nhộng chết đen hoặc dòi bò ra thì thiệt hại đã xảy ra.

 

2. Vì sao ruồi ký sinh nguy hiểm hơn ruồi nhà thông thường?

Ruồi nhà chủ yếu gây hại bằng cách mang mầm bệnh, làm bẩn lá dâu, phân tằm và môi trường nuôi. Còn ruồi ký sinh Exorista bombycis nguy hiểm hơn vì chúng tấn công trực tiếp vào cơ thể tằm.

Tác hại chính của ruồi ký sinh gồm:

• Đẻ trứng lên thân tằm

• Làm ấu trùng phát triển bên trong cơ thể tằm

• Làm tằm suy yếu âm thầm

• Gây chết nhộng trong kén

• Làm kén mỏng, kén hỏng, kén không ươm tốt

• Làm giảm năng suất và chất lượng tơ

Với nghề nuôi tằm, đây là nhóm gây hại cần được phòng từ đầu, vì khi đã phát hiện dòi trong kén thì việc xử lý gần như chỉ còn là giảm lây lan và vệ sinh tiêu hủy.

 

3. Ruồi ký sinh thường gây hại ở giai đoạn nào?

Ruồi ký sinh có thể gây hại trong nhiều giai đoạn, nhưng nguy hiểm nhất là ở tằm tuổi lớn, đặc biệt tuổi 4–5. Đây là lúc tằm có kích thước lớn, cơ thể mềm, hoạt động ăn mạnh và dễ thu hút ruồi nếu nhà tằm không được che chắn tốt.

Giai đoạn cuối tuổi 5 càng phải cẩn thận hơn vì tằm chuẩn bị chín và lên né. Nếu tằm đã bị ruồi ký sinh trước đó, chúng có thể vẫn kéo kén nhưng nhộng bên trong bị tổn thương, chết đen hoặc có dòi phát triển làm hỏng kén.

Vì vậy, phòng ruồi ký sinh không chỉ là bảo vệ tằm trong giai đoạn ăn lá, mà còn là bảo vệ chất lượng kén sau khi tằm đã làm tổ.

 

4. Dấu hiệu nhận biết ruồi ký sinh trong nhà tằm

Người nuôi cần quan sát kỹ các dấu hiệu sau:

• Có ruồi thân xám, nhiều lông, bay chậm quanh nhà tằm

• Ruồi thường đậu quanh cửa, vách, góc nhà hoặc khu vực gần nong tằm

• Trên thân tằm có thể xuất hiện chấm nhỏ bất thường giống trứng bám

• Tằm vẫn ăn nhưng có con yếu dần, phát triển không đồng đều

• Sau khi làm kén, nhộng chết đen bất thường

• Có dòi nhỏ bò ra từ kén, né hoặc khu vực để kén

• Tỷ lệ kén hỏng, kén mỏng, kén không ươm được tăng bất thường

Nếu xuất hiện dòi trong kén, cần nghĩ ngay đến nguy cơ ruồi ký sinh, không nên chỉ quy toàn bộ nguyên nhân cho giống hoặc bệnh thông thường.

 

5. Nguyên tắc phòng trừ ruồi ký sinh trong nhà tằm

Đối với nhà tằm, nguyên tắc quan trọng nhất là phòng là chính. Không nên đợi ruồi xuất hiện nhiều hoặc đợi có dòi trong kén mới xử lý.

Do tằm rất nhạy cảm với hóa chất, người nuôi không nên tùy tiện phun thuốc diệt ruồi trong nhà đang có tằm. Hóa chất diệt côn trùng có thể gây ngộ độc, làm tằm bỏ ăn, yếu, chết hoặc ảnh hưởng chất lượng kén.

Hướng phòng trừ an toàn nên tập trung vào:

• Ngăn ruồi bay vào nhà tằm

• Bẫy ruồi ở khu vực ngoài nhà hoặc hành lang

• Giữ nhà tằm sạch, khô, không có mùi thu hút ruồi

• Loại bỏ tằm chết, kén hỏng và rác hữu cơ thật nhanh

• Vệ sinh, phơi nắng và sát trùng sau mỗi lứa nuôi

 

6. Che chắn nhà tằm bằng lưới chống côn trùng

Đây là biện pháp quan trọng nhất và hiệu quả nhất.

Nhà tằm nên được che chắn bằng lưới chống côn trùng ở:

• Cửa sổ

• Cửa thông gió

• Lỗ lấy gió

• Cửa ra vào

• Khe hở quanh mái, vách

Nên dùng lưới có mắt nhỏ, đủ ngăn ruồi bay vào nhưng vẫn đảm bảo lưu thông không khí. Với cửa ra vào, có thể dùng rèm lưới hai lớp hoặc màn chắn để hạn chế ruồi lọt vào khi người nuôi ra vào chăm tằm.

Điểm cần lưu ý là không nên vì chống ruồi mà bịt kín toàn bộ nhà tằm. Nhà tằm vẫn phải thông thoáng, chỉ là luồng không khí đi vào cần được kiểm soát qua lưới chắn.

 

7. Dùng bẫy dính ruồi ở khu vực phù hợp

Bẫy dính ruồi là biện pháp cơ học tương đối an toàn nếu bố trí đúng vị trí.

Có thể dùng:

• Bảng keo dính côn trùng

• Băng keo dính ruồi

• Bẫy màu vàng đặt ở hành lang, cửa ra vào, khu vực ngoài nhà tằm

Không nên treo bẫy quá gần nong tằm hoặc để bẫy rơi xuống khu vực tằm ăn. Vị trí phù hợp là:

• Hành lang ngoài nhà

• Cửa ra vào

• Góc tường nơi ruồi hay đậu

• Khu vực trước lớp lưới chắn

Bẫy cần được kiểm tra và thay định kỳ. Nếu bẫy đã đầy bụi, dính nhiều ruồi hoặc mất độ dính thì hiệu quả sẽ giảm.

 

8. Có nên dùng bẫy giấm, mật đường hoặc nước lên men?

Bẫy giấm, mật đường, nước trái cây lên men có thể thu hút một số loại ruồi và côn trùng, nhưng hiệu quả đối với ruồi ký sinh Exorista bombycis có thể không ổn định như đối với ruồi giấm hoặc một số loài ruồi thích mùi lên men.

Nếu dùng, chỉ nên đặt ở:

• Bên ngoài nhà tằm

• Hành lang

• Khu xử lý rác hữu cơ

• Xa khu vực tằm ăn lá

Không nên đặt bẫy mùi lên men ngay trong khu vực nuôi tằm vì có thể làm tăng mùi thu hút côn trùng khác, đồng thời tạo thêm nguy cơ ô nhiễm nếu dung dịch đổ, thối hoặc lên men mạnh.

Vì vậy, bẫy lên men chỉ nên xem là biện pháp hỗ trợ, không phải giải pháp chính.

 

9. Có nên dùng tinh dầu để xua ruồi trong nhà tằm?

Một số loại tinh dầu như sả chanh, bạc hà, quế có mùi khiến nhiều loài côn trùng không thích. Tuy nhiên, với nhà tằm cần hết sức cẩn trọng.

Tằm rất nhạy với mùi lạ, hơi dầu và các chất bay hơi. Nếu dùng tinh dầu quá đậm đặc, đặt quá gần khu vực tằm hoặc khuếch tán liên tục trong phòng kín, tằm có thể bị stress, giảm ăn hoặc phản ứng bất thường.

Nếu muốn thử, cần tuân thủ nguyên tắc:

• Chỉ thử ở diện nhỏ

• Không đặt trực tiếp trên nong tằm

• Không dùng mùi quá nồng

• Không khuếch tán trong phòng kín

• Ưu tiên đặt ở khu vực cửa, hành lang, bên ngoài nhà tằm

Với nhà tằm đang nuôi tuổi nhỏ hoặc tằm đang yếu, không nên dùng tinh dầu đậm đặc.

 

10. Giữ nhà tằm sạch, khô, thoáng để giảm ruồi

Ruồi ký sinh và nhiều loại ruồi khác thường bị thu hút bởi:

• Mùi hữu cơ phân hủy

• Phân tằm

• Lá dâu thừa

• Xác tằm chết

• Kén hỏng

• Nhà ẩm, bí, bẩn

Vì vậy cần:

• Dọn phân đúng thời điểm

• Thu gom lá dâu thừa

• Loại bỏ tằm chết ngay

• Không để rác hữu cơ trong nhà tằm

• Giữ khu vực nuôi khô và thoáng

• Quản lý tốt mùi hôi và khí độc

Một nhà tằm sạch, khô và ít mùi sẽ giảm sức hấp dẫn đối với ruồi rất nhiều.

 

11. Xử lý tằm chết, kén hỏng và dòi đúng cách

Nếu phát hiện tằm chết nghi do ruồi ký sinh hoặc kén có dòi, cần xử lý ngay.

Không nên vứt xác tằm, kén hỏng hoặc dòi quanh nhà tằm, vì đây có thể là nguồn duy trì vòng đời của ruồi.

Nên:

• Thu gom riêng

• Đem tiêu hủy xa khu nuôi

• Chôn sâu, xử lý vôi hoặc tiêu hủy bằng phương pháp phù hợp

• Không để tồn đọng trong khu vực nhà tằm

Sau khi thu gom, cần vệ sinh khu vực liên quan để giảm nguy cơ ruồi tiếp tục phát triển.

 

12. Vệ sinh và xử lý nhà tằm sau mỗi lứa nuôi

Sau khi thu hoạch kén, cần vệ sinh toàn bộ nhà tằm và dụng cụ:

• Nong, khay

• Né

• Kệ nuôi

• Sàn nhà

• Vách, góc tường

• Khu vực để lá dâu

• Hành lang và khu vực xung quanh

Dụng cụ có thể phơi nắng nếu điều kiện cho phép. Ánh nắng và khô ráo là yếu tố rất tốt để giảm mầm bệnh, trứng côn trùng và ấu trùng còn sót lại.

Có thể kết hợp vệ sinh bằng nước sạch, chất sát trùng phù hợp và thời gian cách ly trước lứa mới. Nếu dùng bất kỳ hóa chất sát trùng nào, cần đảm bảo nhà tằm được thông gió, phơi khô và hết mùi trước khi đưa tằm vào.

 

13. Có nên để trống nhà tằm giữa hai lứa nuôi?

Nếu có điều kiện, nên để trống nhà tằm một thời gian sau khi vệ sinh và sát trùng. Thời gian trống giúp:

• Nhà tằm khô hoàn toàn

• Mùi hóa chất bay hết

• Cắt bớt vòng đời của côn trùng

• Giảm áp lực mầm bệnh

Trong thực tế, để trống 5–7 ngày là tốt nếu lịch nuôi cho phép. Tuy nhiên, quan trọng hơn số ngày là nhà tằm phải thật sự sạch, khô, thoáng và không còn nguồn hữu cơ thu hút ruồi.

 

14. Không nên lạm dụng thuốc diệt ruồi trong nhà đang có tằm

Đây là điểm rất quan trọng.

Tằm cực kỳ nhạy cảm với thuốc diệt côn trùng. Nhiều loại thuốc diệt ruồi, diệt muỗi, diệt kiến hoặc thuốc xông côn trùng có thể gây ngộ độc nặng cho tằm dù chỉ tồn dư ở lượng nhỏ.

Không nên:

• Xịt thuốc diệt ruồi trong phòng đang có tằm

• Đốt nhang muỗi, hóa chất xông côn trùng gần nhà tằm

• Dùng thuốc ruồi không rõ thành phần

• Phun thuốc ngoài vườn để gió bay vào nhà tằm

Nếu bắt buộc phải kiểm soát ruồi bằng hóa chất, chỉ nên xử lý ở khu vực ngoài nhà tằm, có khoảng cách an toàn, không để hơi thuốc bay vào khu nuôi và phải có thời gian cách ly rõ ràng.

 

15. Quy trình phòng ruồi ký sinh nên làm đồng bộ

Để phòng Exorista bombycis hiệu quả, không nên chỉ làm một biện pháp đơn lẻ. Cần kết hợp:

• Lưới chắn côn trùng

• Cửa hai lớp hoặc màn chắn

• Bẫy dính ở hành lang và cửa

• Vệ sinh phân, lá thừa, xác tằm

• Quản lý độ ẩm và thông gió

• Tiêu hủy tằm chết, kén hỏng đúng cách

• Vệ sinh và sát trùng sau mỗi lứa

• Không phun hóa chất tùy tiện khi đang có tằm

Càng làm đồng bộ, nguy cơ ruồi ký sinh càng giảm.

 

Lời kết

Ruồi ký sinh Exorista bombycis là một trong những đối tượng gây hại nghiêm trọng trong nhà nuôi tằm vì chúng có thể đẻ trứng lên thân tằm, làm ấu trùng phát triển bên trong cơ thể, gây chết nhộng và hỏng kén.

Phòng trừ ruồi ký sinh hiệu quả không nên bắt đầu từ thuốc hóa học, mà phải bắt đầu từ quản lý nhà tằm:

• Che chắn tốt

• Nhà sạch, khô, thoáng

• Bẫy ruồi hợp lý

• Loại bỏ nguồn hữu cơ thu hút ruồi

• Tiêu hủy tằm chết và kén hỏng đúng cách

• Vệ sinh sau mỗi lứa nuôi

Trong nuôi tằm, phòng ruồi ký sinh chính là bảo vệ trực tiếp chất lượng kén. Một nhà tằm được kiểm soát tốt côn trùng sẽ giúp giảm rủi ro, giảm hao hụt và tăng độ ổn định cho từng lứa nuôi.

 

Thông tin liên lạc

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam, cần tư vấn kiến thức, kỹ thuật, quy trình chăm sóc cây dâu, nuôi tằm và phát triển mô hình dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Thành công khởi đầu từ tri thức

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/