PHÂN TÍCH NĂNG SUẤT NGHỀ TẰM THEO MẬT ĐỘ NUÔI

PHÂN TÍCH NĂNG SUẤT NGHỀ TẰM THEO MẬT ĐỘ NUÔI

 

Mật độ nuôi là một trong những yếu tố ảnh hưởng rất lớn tới năng suất kén, tỷ lệ sống, độ đồng đều và hiệu quả kinh tế của nghề nuôi tằm. Nhiều người nghĩ rằng nuôi càng dày thì càng tận dụng được diện tích và càng có nhiều kén, nhưng thực tế nếu mật độ vượt quá khả năng kiểm soát môi trường của nhà tằm thì năng suất có thể giảm, tỷ lệ bệnh tăng và lợi nhuận cuối cùng không còn tốt như kỳ vọng.

 

 

MẬT ĐỘ NUÔI LÀ GÌ?

Mật độ nuôi có thể hiểu là số lượng tằm được bố trí trên một diện tích nuôi nhất định. Trong thực tế, người nuôi thường nhìn mật độ qua số hộp tằm trong một nhà nuôi, số nong, số khay, diện tích tằm nằm hoặc mức độ dày mỏng của đàn tằm trên mặt nong.

Mật độ nuôi không chỉ là câu chuyện “xếp được bao nhiêu tằm vào nhà” mà còn liên quan trực tiếp tới khả năng thông gió, độ ẩm, nhiệt độ, lượng lá dâu đưa vào, lượng phân thải ra, lượng khí sinh học phát sinh và khả năng thao tác của người chăm sóc. Vì vậy, mật độ nuôi phải được tính theo năng lực vận hành thật của nhà tằm chứ không nên chỉ tính theo diện tích trống.

 

NUÔI THƯA QUÁ THÌ LÃNG PHÍ DIỆN TÍCH

Nếu mật độ quá thấp, nhà tằm có thể dễ quản lý hơn, tằm ít cạnh tranh hơn và môi trường thường ổn định hơn. Tuy nhiên, nuôi quá thưa cũng có nhược điểm là không tận dụng hết diện tích nhà nuôi, khay nuôi, nhân công, điện nước và chi phí đầu tư ban đầu.

Trong trường hợp nhà tằm đã được xây dựng, có quạt, kệ, khay, công lao động và diện tích cố định, nếu nuôi quá ít thì chi phí cố định trên mỗi kilogram kén sẽ tăng lên. Khi đó năng suất trên diện tích thấp và lợi nhuận trên vốn đầu tư cũng kém hơn.

Vì vậy, nuôi thưa không phải lúc nào cũng tốt. Mật độ thấp chỉ có lợi khi người nuôi đang ưu tiên an toàn, đang thử nghiệm quy trình, đang nuôi trong mùa rủi ro cao hoặc nhà tằm chưa đủ khả năng kiểm soát môi trường.

 

NUÔI DÀY CÓ THỂ TĂNG SẢN LƯỢNG BAN ĐẦU

Khi tăng mật độ nuôi ở mức hợp lý, sản lượng kén trên cùng một diện tích có thể tăng lên. Đây là lý do nhiều người muốn nuôi nhiều hộp hơn trong cùng một nhà tằm, vì nếu tỷ lệ sống vẫn tốt, đàn tằm vẫn đồng đều và môi trường vẫn ổn định thì tổng kg kén thu được sẽ cao hơn.

Ở mức mật độ phù hợp, người nuôi có thể tận dụng tốt hơn diện tích, nhân công, hệ thống kệ, khay, nhà nuôi và chi phí vận hành. Khi đó chi phí cố định trên mỗi kg kén có thể giảm, giúp hiệu quả kinh tế tốt hơn.

Tuy nhiên, điểm quan trọng là mật độ chỉ có lợi khi nhà tằm vẫn giữ được môi trường ổn định. Nếu tăng mật độ mà không tăng năng lực thông gió, không tăng khả năng xử lý lá thừa, phân tằm, rác thải và không có đủ nhân công chăm sóc đúng thời điểm thì năng suất sẽ không tăng theo kỳ vọng.

 

NUÔI QUÁ DÀY LÀM NĂNG SUẤT GIẢM NGƯỢC

Mật độ quá dày thường làm nhà tằm nhanh xuống môi trường. Khi tằm nhiều hơn, lượng lá dâu đưa vào nhiều hơn, lượng phân thải ra nhiều hơn, hơi ẩm tăng nhanh hơn, CO₂ và ammonia dễ tích tụ hơn, còn nhiệt sinh học trong khu nuôi cũng tăng lên rõ rệt.

Trong điều kiện đó, tằm dễ bị stress, ăn không đều, tiêu hóa kém, lột xác không đồng loạt, phát triển lệch tuổi và dễ phát sinh bệnh. Những con khỏe có thể vẫn ăn mạnh, nhưng những con yếu sẽ tụt lại, trở thành tằm còi, tằm nhỏ, tằm chậm lớn hoặc không đủ sức lên né.

Khi tỷ lệ sống giảm, độ đồng đều kém và bệnh tăng, sản lượng kén cuối cùng có thể không cao hơn so với nuôi mật độ vừa phải. Thậm chí có trường hợp nuôi dày hơn nhưng kg kén thu được lại thấp hơn vì hao hụt tăng và chất lượng kén giảm.

 

MẬT ĐỘ ẢNH HƯỞNG TRỰC TIẾP TỚI ĐỘ ĐỒNG ĐỀU

Độ đồng đều là yếu tố rất quan trọng trong năng suất nghề tằm. Một đàn tằm đồng đều sẽ ăn đều, ngủ đều, chín đều, lên né thuận lợi và làm kén ổn định hơn. Ngược lại, khi mật độ quá dày, việc phân bố lá dâu không đều sẽ làm con khỏe ăn nhiều hơn, con yếu ăn ít hơn và sự chênh lệch trong đàn ngày càng lớn.

Khi đàn tằm không đồng đều, người nuôi rất khó quản lý lượng lá, khó xác định thời điểm lên né, khó tách nhóm tằm chín và khó giữ chất lượng kén đồng nhất. Đây là nguyên nhân làm sản lượng kén và chất lượng kén giảm dù lượng lá dâu đã sử dụng không hề ít.

 

MẬT ĐỘ ẢNH HƯỞNG TỚI MÔI TRƯỜNG NHÀ TẰM

Một nhà tằm có thể nuôi mật độ cao hơn nếu có thiết kế thông gió tốt, nền nhanh khô, luồng khí ổn định, có đủ khay hoặc nong, có quy trình thay phân tốt và có nhân công theo sát. Ngược lại, một nhà tằm bí khí, nền lâu khô, độ ẩm cao, ít quạt hoặc luồng khí kém thì chỉ cần tăng mật độ nhẹ cũng có thể làm đàn tằm suy yếu nhanh.

Mật độ nuôi vì vậy phải gắn với năng lực môi trường của từng nhà tằm. Không nên lấy mật độ của một mô hình có nhà nuôi tốt để áp dụng máy móc cho một nhà tằm thông gió kém. Cùng một số hộp tằm nhưng kết quả có thể khác nhau rất nhiều nếu điều kiện nhà nuôi khác nhau.

 

MẬT ĐỘ ẢNH HƯỞNG TỚI CHI PHÍ VÀ LỢI NHUẬN

Về kinh tế, mật độ nuôi hợp lý giúp tối ưu chi phí trên mỗi kg kén. Nếu nuôi quá thưa, chi phí nhà nuôi, điện nước, nhân công và thiết bị bị chia cho ít sản lượng hơn. Nếu nuôi quá dày, chi phí thuốc hỗ trợ, công chăm sóc, hao hụt, bệnh, rủi ro và kén lỗi lại tăng lên.

Mật độ tốt nhất không phải là mật độ cho tổng sản lượng cao nhất trong một lứa, mà là mật độ tạo ra lợi nhuận ổn định nhất qua nhiều lứa. Một mô hình đạt 50kg kén/hộp ổn định, ít bệnh, chi phí thấp và kén đẹp có thể tốt hơn mô hình thỉnh thoảng đạt sản lượng cao nhưng rủi ro lớn, hao hụt nhiều và chất lượng kén thất thường.

 

CẦN THEO DÕI NĂNG SUẤT THEO MẬT ĐỘ

Muốn biết mật độ nào phù hợp, người nuôi không nên chỉ dựa vào cảm giác mà cần ghi chép qua nhiều lứa. Các chỉ số cần theo dõi gồm tỷ lệ sống, độ đồng đều, tỷ lệ bệnh, kg kén/hộp, tỷ lệ kén đẹp, lượng lá tiêu thụ, kg lá/kg kén, chi phí/kg kén và lợi nhuận cuối lứa.

Nếu tăng mật độ mà kg kén/hộp không tăng, tỷ lệ bệnh tăng, tằm không đều hơn hoặc chi phí/kg kén tăng thì mật độ đó chưa phù hợp. Nếu tăng mật độ ở mức vừa phải nhưng tỷ lệ sống vẫn tốt, môi trường vẫn ổn, kg kén/hộp và lợi nhuận đều tăng thì đó có thể là hướng tối ưu.

 

GỢI Ý CÁCH NHÌN MẬT ĐỘ THEO 3 MỨC

Có thể chia mật độ nuôi thành ba mức để dễ quản lý. Mật độ thấp là mức an toàn, phù hợp cho người mới nuôi, nhà tằm chưa ổn định hoặc mùa thời tiết xấu. Mật độ trung bình là mức nên hướng tới trong phần lớn mô hình vì cân bằng giữa năng suất, rủi ro và chi phí. Mật độ cao chỉ nên áp dụng khi nhà tằm có thông gió tốt, SOP rõ, nhân công đủ, lá dâu ổn định và người nuôi có khả năng kiểm soát môi trường tốt.

Trong nghề tằm, không nên nhảy ngay từ mật độ thấp lên mật độ cao. Cách an toàn hơn là tăng từng bước, theo dõi chỉ số từng lứa và chỉ giữ mật độ cao hơn nếu tỷ lệ sống, độ đồng đều, môi trường và lợi nhuận đều được cải thiện.

 

LỜI KẾT

Năng suất nghề tằm không tăng mãi theo mật độ nuôi. Khi mật độ còn trong ngưỡng phù hợp, sản lượng trên diện tích có thể tăng và chi phí cố định trên mỗi kg kén có thể giảm. Nhưng khi mật độ vượt quá khả năng kiểm soát môi trường của nhà tằm, tỷ lệ hao hụt, bệnh, stress, tằm còi, kén lỗi và chi phí sẽ tăng, làm lợi nhuận giảm ngược.

Trong nghề nuôi tằm hiện đại, mật độ tối ưu không phải là mật độ dày nhất mà là mật độ giúp đàn tằm khỏe, đồng đều, tỷ lệ sống cao, kg kén/hộp ổn định và lợi nhuận tốt qua nhiều lứa. Người nuôi nên xem mật độ nuôi là một chỉ số quản trị, cần được thử nghiệm, ghi chép và điều chỉnh theo điều kiện thực tế của từng nhà tằm.

 

THÔNG TIN LIÊN LẠC

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam, cần tư vấn kỹ thuật nuôi tằm, trồng dâu, quy trình vận hành hoặc định hướng phát triển mô hình dâu tằm tơ:

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948

Email: taynguyensilk.vn@gmail.com

Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk

YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk

Website: https://taynguyensilk.vn/