NHỮNG LƯU Ý CƠ BẢN KHI NUÔI TẰM LỚN

Nuôi tằm lớn, đặc biệt là tằm tuổi 4 và tuổi 5, là giai đoạn quyết định trực tiếp đến năng suất kén, chất lượng vỏ kén và hiệu quả kinh tế của cả lứa nuôi. Khác với tằm con, tằm lớn ăn rất nhiều lá dâu, thải phân nhiều, sinh nhiệt mạnh, cần diện tích rộng hơn, môi trường thông thoáng hơn và quản lý bệnh chặt chẽ hơn. Nếu người nuôi kiểm soát tốt lá dâu, nhiệt độ, độ ẩm, mật độ, thay phân, lọc tằm và lên né đúng thời điểm, tỷ lệ tạo kén sẽ ổn định và chất lượng kén tốt hơn.

 

 

1. TẰM LỚN LÀ GIAI ĐOẠN NÀO?

Trong kỹ thuật nuôi tằm, tằm lớn thường chỉ giai đoạn tằm tuổi 4 và tuổi 5. Đây là giai đoạn tằm phát triển rất nhanh, ăn lượng lá dâu lớn, tích lũy dinh dưỡng mạnh và chuẩn bị cho quá trình làm kén.

Tằm tuổi 4 là giai đoạn chuyển tiếp từ tằm nhỏ sang tằm lớn. Cơ thể tằm bắt đầu tăng nhanh về kích thước, sức ăn tăng rõ và yêu cầu môi trường thông thoáng hơn. Tằm tuổi 5 là giai đoạn ăn rỗi, quyết định phần lớn trọng lượng kén và độ phát triển của tuyến tơ.

Vì vậy, nuôi tằm lớn không chỉ là cho ăn nhiều lá hơn, mà là quản lý đồng bộ: lá dâu, mật độ, phân, nhiệt độ, độ ẩm, thông gió, bệnh học và thời điểm lên né.

 

2. VÌ SAO TẰM LỚN CẦN KỸ THUẬT KHÁC TẰM CON?

Tằm con cần môi trường ấm, ẩm, ổn định và lá non mềm. Ngược lại, tằm lớn ăn nhiều, hô hấp mạnh, sinh nhiệt nhiều và thải phân nhiều, nên cần không gian rộng, thông gió tốt và giường tằm khô thoáng hơn.

Nếu áp dụng cách nuôi tằm con cho tằm lớn, ví dụ giữ quá kín, quá ẩm, mật độ dày, thay phân chậm, tằm lớn rất dễ bị nóng ẩm, bí khí, phân bết, bệnh đường ruột, bệnh nấm và giảm sức ăn.

Tằm lớn là giai đoạn “chuyển lá dâu thành kén”. Chỉ cần sai kỹ thuật trong vài ngày tuổi 5, năng suất kén có thể giảm rõ dù các tuổi trước nuôi khá tốt.

 

3. NHIỆT ĐỘ PHÙ HỢP KHI NUÔI TẰM LỚN

Tằm lớn cần nhiệt độ thấp hơn tằm con. Với tằm tuổi 4, nhiệt độ phù hợp thường khoảng 25–26°C. Với tằm tuổi 5, nhiệt độ phù hợp khoảng 24–25°C trong giai đoạn ăn rỗi. Khi tằm lên né, có thể giữ khoảng 26–28°C tùy điều kiện, nhưng phải thông thoáng, không nóng bí.

Nhiệt độ quá cao làm tằm stress nhiệt, ăn kém, mất nước, phân xấu, chín không đều và có thể giảm chất lượng kén. Nhiệt độ quá thấp làm tằm ăn chậm, tiêu hóa chậm, kéo dài tuổi, ngủ – dậy không đều và làm thời gian nuôi kéo dài.

Người nuôi nên đặt nhiệt kế trong nhà tằm, không chỉ cảm nhận bằng tay hoặc bằng kinh nghiệm. Số liệu nhiệt độ giúp điều chỉnh quạt, rèm, cửa thông gió, máy làm mát hoặc biện pháp giữ ấm kịp thời.

 

4. ĐỘ ẨM PHÙ HỢP KHI NUÔI TẰM LỚN

Tằm lớn cần độ ẩm thấp hơn tằm con. Tằm tuổi 4 có thể duy trì khoảng 75–80% RH, còn tằm tuổi 5 khoảng 70–75% RH. Khi lên né, độ ẩm thường nên giữ khoảng 65–75% RH để kén khô thoáng, không bị ẩm bẩn nhưng cũng không quá khô làm tằm mất sức.

Độ ẩm quá cao làm giường tằm ẩm, phân bết, lá thừa nhanh hư, nấm và vi khuẩn dễ phát triển. Độ ẩm quá thấp làm lá dâu nhanh héo, tằm dễ mất nước, ăn kém và lột xác khó nếu xảy ra ở giai đoạn chuyển tuổi.

Cần hiểu đúng: tằm lớn cần thông thoáng và khô sạch hơn, nhưng không có nghĩa là để nhà tằm quá khô. Mục tiêu là không khí đủ ẩm theo tuổi, giường tằm khô thoáng, không ướt, không bết phân.

 

5. THÔNG GIÓ LÀ YẾU TỐ RẤT QUAN TRỌNG Ở TẰM LỚN

Tằm lớn hô hấp mạnh, ăn nhiều và thải nhiều CO₂. Nếu nhà tằm bí khí, CO₂ tích tụ, hơi ẩm tăng và mùi phân – lá thừa nặng, tằm sẽ giảm ăn, bò tản, phân xấu và dễ bệnh.

Thông gió phải nhẹ, đều và liên tục theo điều kiện thực tế. Không nên để gió lùa trực tiếp vào tằm, nhất là khi tằm đang ngủ hoặc mới dậy. Gió mạnh làm lá nhanh héo, tằm mất nước và có thể stress.

Nhà tằm tốt cho tuổi 4–5 là nhà thoáng, không nóng bí, không mùi nặng, không ẩm bết, nhưng cũng không có luồng gió mạnh thổi thẳng vào giường tằm.

 

6. CHẤT LƯỢNG LÁ DÂU QUYẾT ĐỊNH THÀNH CÔNG

Lá dâu là yếu tố quan trọng nhất trong nuôi tằm. Ở tằm tuổi 4, nên dùng lá bánh tẻ, sạch, tươi, không quá non nhưng cũng không quá già. Ở tằm tuổi 5, tằm cần lượng lá lớn, đủ dinh dưỡng, tươi, sạch, không héo, không dập úng và không nhiễm thuốc.

Không nên hiểu rằng tuổi 5 phải ăn lá càng già, càng nhiều xơ càng tốt. Lá quá già, quá dai, quá xơ hoặc thiếu nước làm tằm ăn chậm, tiêu hóa kém và giảm sức ăn rỗi. Lá tuổi 5 nên là lá đủ trưởng thành, giàu dinh dưỡng, nhưng vẫn còn tươi, mềm tương đối và dễ ăn.

Tuyệt đối không cho tằm ăn lá dâu nhiễm thuốc bảo vệ thực vật, dính hóa chất, dính nước mưa chưa ráo, lá mốc, lá ủ nóng, lá héo hoặc có mùi lạ. Lá dâu xấu có thể làm hỏng cả lứa tằm rất nhanh.

 

7. CÁCH CHO TẰM LỚN ĂN

Tằm lớn thường cần nhiều bữa hơn và lượng lá lớn hơn tằm nhỏ. Có thể cho ăn 4 bữa/ngày hoặc điều chỉnh theo sức ăn, thời tiết, giống tằm, tuổi tằm và chất lượng lá dâu. Các bữa thường bố trí vào sáng, trưa, chiều và tối, nhưng không nên máy móc; cần nhìn sức ăn thực tế của đàn.

Lá phải rải đều, không chất đống. Nếu rải lá dày cục bộ, tằm chỗ đó dễ nóng, ẩm, thiếu oxy và phân bết. Nếu rải không đều, tằm ăn không đều, đàn dễ lệch.

Không nên để tằm thiếu ăn kéo dài, nhưng cũng không nên cho dư quá nhiều làm lá thừa hư và giường tằm bẩn. Nguyên tắc đúng là: đủ lá, lá tươi, rải đều, ăn hết tương đối, không để dư ẩm mốc.

 

8. GIÃN MẬT ĐỘ KHI TẰM LỚN

Tằm lớn tăng kích thước rất nhanh, nhất là tuổi 5. Nếu không giãn mật độ kịp thời, giường tằm sẽ nóng, bí, ẩm, thiếu oxy cục bộ và tăng rủi ro bệnh.

Mật độ phù hợp tùy giống tằm, phương thức nuôi, kích thước nong/khay, điều kiện nhà tằm và lượng lá cho ăn. Không nên chỉ dùng một con số cố định cho mọi trường hợp. Người nuôi cần quan sát: tằm có chồng lên nhau không, có bò tản không, lá có bị vón cục không, phân có bết không, giường có nóng không.

Với tằm tuổi 5, càng gần giai đoạn ăn rỗi mạnh càng cần diện tích rộng hơn. Giãn mật độ đúng giúp tằm ăn đều, hô hấp tốt, phân khô hơn, giảm bệnh và chín đồng đều hơn.

 

9. THAY PHÂN VÀ GIỮ GIƯỜNG TẰM SẠCH

Tằm lớn thải phân nhiều. Nếu không thay phân đúng lúc, phân, lá thừa, hơi ẩm và mầm bệnh sẽ tích tụ. Đây là nguyên nhân quan trọng gây bệnh đường ruột, nấm và mùi hôi nhà tằm.

Ở tằm lớn, thay phân thường kết hợp với lọc tằm bằng lưới. Sau khi tằm dậy tuổi 4 hoặc dậy tuổi 5 và đã ăn 1–2 nước dâu, có thể thả lưới để lấy tằm khỏe lên lưới rồi thay phân bên dưới. Cách này giúp giường tằm sạch hơn và loại bớt tằm yếu.

Không nên để phân bết kéo dài. Phân đẹp thường khô vừa, rời, không mùi hôi bất thường. Phân ướt, phân dây, phân nhớt, phân hôi là dấu hiệu cần kiểm tra ngay lá dâu, độ ẩm, thông gió và bệnh đường ruột.

 

10. LỌC TẰM Ở GIAI ĐOẠN TẰM LỚN

Lọc tằm bằng lưới rất quan trọng ở tuổi 4–5. Mục tiêu là loại bỏ tằm còi, tằm trốn ngủ, tằm yếu, tằm bệnh và giữ lại đàn tằm khỏe – đồng đều.

Khi tằm dậy tuổi 4, có thể cho ăn 1–2 nước dâu rồi thả lưới lấy tằm khỏe lên lưới để thay phân. Khi tằm ngủ tuổi 4 đạt khoảng 90–95%, có thể thả lưới và rải dâu băm to hơn để bắt nhóm tằm trốn ngủ, tằm còi leo lên, giữ lại nhóm tằm ngủ đều bên dưới. Khi tằm dậy tuổi 5, tiếp tục lọc và thay phân để bước vào giai đoạn ăn rỗi sạch hơn.

Lọc tằm giúp giảm hao lá, giảm công chăm, hạn chế lây bệnh và làm đàn tuổi 5 đồng đều hơn. Đây là thao tác rất đáng chú ý cho người mới nuôi tằm.

 

11. RẮC VÔI VÀ QUẢN LÝ ĐỘ KHÔ GIƯỜNG TẰM

Rắc vôi có thể hỗ trợ làm khô bề mặt, giảm ẩm và hỗ trợ vệ sinh giường tằm. Tuy nhiên, không nên lạm dụng rắc vôi sau mỗi bữa ăn một cách máy móc. Rắc quá nhiều có thể làm bụi, làm tằm stress, ảnh hưởng lỗ thở hoặc làm giường tằm quá khô cục bộ.

Thông thường, vôi nên được dùng đúng thời điểm, đúng lượng, đặc biệt vào buổi sáng, khi cần giữ khô giường tằm, sau thay phân hoặc theo điều kiện mùa mưa ẩm. Khi rắc cần nhẹ, đều, không phủ dày lên thân tằm và không để bụi bay mạnh.

Vôi không thay thế cho thay phân, giãn mật độ, thông gió và quản lý lá dâu. Đây chỉ là một công cụ hỗ trợ trong bộ giải pháp vệ sinh nhà tằm.

 

12. PHÒNG BỆNH Ở TẰM LỚN

Tằm lớn dễ bệnh khi môi trường nóng ẩm, bí khí, lá dâu xấu, mật độ dày, phân bết hoặc có tằm bệnh không được loại bỏ. Các nhóm vấn đề thường gặp gồm bệnh đường ruột, bệnh vi khuẩn, bệnh nấm, tằm còi, tằm yếu, tằm chín không đều.

Phòng bệnh tốt nhất là quản lý tổng hợp: lá sạch, nhà thoáng, giường khô, mật độ hợp lý, thay phân đúng lúc, lọc tằm đúng thời điểm, loại bỏ tằm bệnh, vệ sinh dụng cụ và sát trùng nhà tằm giữa các lứa.

Không nên đợi bệnh nặng mới dùng thuốc. Khi thấy tằm giảm ăn, phân xấu, bò tản, thân mềm, chết rải rác, cần kiểm tra môi trường và lá dâu trước. Thuốc chỉ có hiệu quả khi nguyên nhân nền được xử lý đúng.

 

13. DINH DƯỠNG VÀ HỖ TRỢ SỨC TẰM TUỔI 4–5

Tuổi 4–5 là giai đoạn tằm cần nhiều dinh dưỡng để phát triển cơ thể, mô mỡ và tuyến tơ. Lá dâu vẫn là nền tảng chính, nhưng trong một số trường hợp lá dâu kém dinh dưỡng, tằm phát triển chậm, thể trạng nhỏ hoặc không đồng đều, có thể dùng thêm các sản phẩm hỗ trợ phù hợp.

Dinh dưỡng bổ sung chỉ là giải pháp hỗ trợ, không thay thế lá dâu tốt và môi trường đúng. Nếu lá dâu héo, nhà tằm nóng ẩm, phân bết, mật độ dày thì bổ sung gì cũng khó đạt hiệu quả cao.

Nguyên tắc là ưu tiên nền tảng trước: lá dâu tốt, tằm khỏe ruột, nhà tằm thoáng sạch, sau đó mới bổ sung dinh dưỡng để hỗ trợ thể trạng và phát triển tuyến tơ.

 

14. GIAI ĐOẠN TẰM CHÍN VÀ LÊN NÉ

Cuối tuổi 5, khi tằm chín, cơ thể tằm chuyển từ trạng thái ăn sang trạng thái nhả tơ làm kén. Tằm chín thường giảm ăn, ruột rỗng dần, thân sáng hơn, mềm hơn, có xu hướng bò tìm nơi bám và nhả tơ.

Khi thấy khoảng 15–20% tằm bắt đầu chín, người nuôi cần chuẩn bị né. Khi tỷ lệ tằm chín đạt mức phù hợp, thường khoảng 70–80% tùy độ đồng đều của đàn, cần đưa lên né theo từng đợt. Không nên chờ 100% tằm chín mới lên né vì nhóm chín trước có thể nhả tơ dưới giường, mất sức và làm kén xấu.

Lên né đúng thời điểm giúp tằm bám tốt, làm kén tập trung, giảm kén bẩn và giảm hao hụt cuối lứa.

 

15. CHUẨN BỊ NÉ CHO TẰM LỚN

Né phải sạch, khô, thoáng, không mốc, không có mùi lạ và có cấu trúc phù hợp để tằm bám nhả tơ. Né gỗ, né tre, né nhựa hoặc các loại né cải tiến đều có thể dùng nếu đảm bảo vệ sinh, độ thoáng và mật độ hợp lý.

Trước khi dùng lại né, cần vệ sinh, loại bỏ tơ gốc, phân, chất bẩn và sát trùng đúng cách. Né bẩn hoặc mốc có thể làm tăng nguy cơ bệnh, kén bẩn và giảm chất lượng kén.

Khu vực đặt né cần thông thoáng, ánh sáng dịu, không mưa tạt, không nắng trực tiếp, không gió mạnh và không có mùi hóa chất.

 

16. ĐIỀU KIỆN MÔI TRƯỜNG KHI TẰM LÀM KÉN

Khi tằm lên né, môi trường cần ổn định. Nhiệt độ thường nên ở khoảng 26–28°C, độ ẩm khoảng 65–75%, gió nhẹ, không bí khí và không ẩm bết. Nếu quá ẩm, kén dễ bẩn, tơ khó khô, né dễ mốc. Nếu quá khô hoặc gió mạnh, tằm có thể mất nước, bò lâu, nhả tơ không ổn định.

Trong giai đoạn tằm đang nhả tơ, hạn chế rung động, hạn chế di chuyển né, không phun xịt hóa chất, không tạo tiếng động mạnh và không làm thay đổi môi trường đột ngột.

Một môi trường lên né tốt giúp kén đều, sạch, chắc và dễ thu hoạch hơn.

 

17. GHI CHÉP TRONG NUÔI TẰM LỚN

Người nuôi nên ghi chép các chỉ tiêu cơ bản như ngày tuổi, thời điểm ngủ – dậy, số bữa ăn, lượng lá dâu, nhiệt độ, độ ẩm, thời điểm thay phân, thời điểm lọc tằm, tỷ lệ tằm bệnh, ngày tằm chín, ngày lên né và sản lượng kén.

Ghi chép giúp phát hiện lứa nào bị kéo dài, lứa nào hao lá, lứa nào bệnh nhiều, lứa nào kén nhẹ và nguyên nhân có thể nằm ở đâu. Đây là cách cải thiện kỹ thuật qua từng lứa, đặc biệt với người mới nuôi tằm.

Nuôi tằm hiệu quả không chỉ dựa vào kinh nghiệm cảm giác, mà cần có số liệu để điều chỉnh.

 

18. NHỮNG SAI LẦM THƯỜNG GẶP KHI NUÔI TẰM LỚN

Sai lầm thứ nhất là nuôi quá dày, không giãn mật độ kịp. Điều này làm giường tằm nóng, ẩm, bí và dễ bệnh.

Sai lầm thứ hai là cho ăn lá quá già, quá xơ hoặc lá héo vì nghĩ tuổi 5 ăn được mọi loại lá. Thực tế, tuổi 5 cần lá đủ dinh dưỡng nhưng vẫn phải tươi và dễ ăn.

Sai lầm thứ ba là thay phân chậm. Phân và lá thừa tích tụ là nguồn bệnh lớn ở tằm lớn.

Sai lầm thứ tư là rắc vôi quá nhiều hoặc phun sát trùng sai cách khi đang nuôi. Các biện pháp vệ sinh phải đúng liều, đúng thời điểm và không làm tằm stress.

Sai lầm thứ năm là để tằm chín quá lâu dưới giường mới đưa lên né. Tằm chín trễ lên né dễ mất sức, nhả tơ dưới giường và làm kén xấu.

 

TÓM TẮT BÀI VIẾT

Nuôi tằm lớn gồm tằm tuổi 4 và tuổi 5, là giai đoạn quyết định trực tiếp năng suất và chất lượng kén. Tằm lớn ăn nhiều, thải phân nhiều, hô hấp mạnh, sinh nhiệt lớn nên cần môi trường thoáng hơn, khô sạch hơn và diện tích rộng hơn tằm con.

Muốn nuôi tằm lớn hiệu quả, người nuôi cần kiểm soát nhiệt độ khoảng 25–26°C ở tuổi 4, 24–25°C ở tuổi 5; độ ẩm khoảng 75–80% ở tuổi 4, 70–75% ở tuổi 5; lá dâu phải tươi, sạch, phù hợp tuổi, không héo, không ướt, không nhiễm thuốc. Cần giãn mật độ, thay phân, lọc tằm, rắc vôi đúng cách, thông gió tốt và loại bỏ tằm còi – tằm bệnh.

Giai đoạn lên né phải chuẩn bị né sạch, khô, thoáng; đưa tằm lên né đúng thời điểm khi tằm chín tập trung; duy trì nhiệt độ khoảng 26–28°C, độ ẩm 65–75%, gió nhẹ, ánh sáng dịu và hạn chế xáo trộn. Nuôi tằm lớn đúng kỹ thuật giúp đàn tằm khỏe, chín đều, lên né tốt và tạo kén chất lượng hơn.

 

BÀI VIẾT VÀ SẢN PHẨM LIÊN QUAN

Người đọc có thể tham khảo thêm các bài viết liên quan trên website Tây Nguyên Silk:

Sự quan trọng của việc lọc tằm ở tằm lớn

Cách nhận biết tằm chín

Nhiệt độ và độ ẩm theo tuổi tằm

Hệ tiêu hóa của tằm dâu

Hệ hô hấp của tằm dâu

Vì sao không nên cho tằm ăn ngay khi mới ngủ dậy?

Nếu để tằm đói quá lâu sau khi ngủ dậy sẽ như thế nào?

Tằm thiếu nước do ăn lá dâu héo sẽ như thế nào?

Sản phẩm và nhóm giải pháp kỹ thuật liên quan:

Dinh dưỡng bổ sung cho tằm tuổi 4–5 Grown Super: hỗ trợ dinh dưỡng, thể trạng, sức đề kháng và quá trình phát triển tuyến tơ trong giai đoạn tằm lớn, đặc biệt khi lá dâu kém dinh dưỡng hoặc đàn tằm phát triển chậm.

Nano Silver 500ppm – dung dịch sát trùng khi đang nuôi tằm: hỗ trợ giảm áp lực vi khuẩn, nấm và mầm bệnh trong nhà tằm khi sử dụng đúng hướng dẫn, không phun lên lá dâu cho tằm ăn, không làm giường tằm ẩm kéo dài.

Tây Nguyên Silk Nuôi Tằm: nhóm sản phẩm, dụng cụ, vật tư và giải pháp kỹ thuật phục vụ nuôi tằm hiện đại.

 

TÂY NGUYÊN SILK – ĐỒNG HÀNH CÙNG NGƯỜI NUÔI TẰM

Tây Nguyên Silk xây dựng hệ thống kiến thức nuôi tằm dựa trên thực tế sản xuất và nền tảng sinh học của con tằm. Ở giai đoạn tằm lớn, kỹ thuật nuôi không chỉ là cho ăn nhiều lá dâu, mà là quản lý tổng hợp môi trường, sức khỏe ruột, hô hấp, mật độ, vệ sinh, lọc tằm và thời điểm lên né.

Nuôi tằm lớn hiệu quả là giữ đàn tằm khỏe, đều, sạch, thoáng, ăn rỗi tốt, chín tập trung và làm kén trong điều kiện ổn định.

 

THÔNG TIN KẾT NỐI – CHUYỂN GIAO KỸ THUẬT

Nếu bạn đang nuôi tằm, hoặc muốn tìm hiểu sâu và chuẩn hóa kiến thức – kỹ thuật – quy trình ngành dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại – miễn phí
Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/