NHIỆT ĐỘ VÀ ĐỘ ẨM THẤP ẢNH HƯỞNG NHƯ THẾ NÀO ĐẾN SỨC KHỎE CỦA TẰM?

Nhiệt độ thấp kết hợp độ ẩm thấp là điều kiện bất lợi đối với tằm dâu, đặc biệt ở giai đoạn tằm nhỏ, tằm đang ngủ – lột xác và tằm tuổi 5 ăn rỗi. Khi môi trường vừa lạnh vừa khô, tằm ăn chậm, tiêu hóa kém, mất nước, da khô, lột xác khó, phát triển không đều và giảm khả năng tạo kén tốt. Đây là dạng stress môi trường thường gặp vào mùa lạnh khô, ban đêm lạnh, nhà tằm có gió lùa hoặc khi dùng quạt – thông gió không hợp lý làm không khí quá khô.

 

 

1. NHIỆT ĐỘ THẤP, ĐỘ ẨM THẤP LÀ GÌ TRONG NUÔI TẰM?

Trong nuôi tằm, nhiệt độ thấp là khi nhiệt độ nhà tằm xuống dưới mức phù hợp với từng tuổi tằm. Độ ẩm thấp là khi không khí khô hơn nhu cầu sinh lý của tằm, làm tằm và lá dâu mất nước nhanh hơn.

Tổ hợp lạnh + khô khác với lạnh + ẩm. Lạnh + ẩm thường làm giường tằm ẩm bẩn, tăng nấm bệnh. Còn lạnh + khô chủ yếu làm tằm giảm trao đổi chất, ăn chậm, mất nước, lá dâu nhanh héo, da tằm khô và quá trình lột xác khó hơn.

Điều nguy hiểm là người nuôi đôi khi chỉ nhìn thấy giường tằm khô và nghĩ là an toàn. Thực tế, khô quá mức không tốt, nhất là với tằm tuổi 1–3. Tằm nhỏ cần môi trường ấm và đủ ẩm để ăn, ngủ, lột xác và phát triển đồng đều.

 

2. NHIỆT ĐỘ VÀ ĐỘ ẨM PHÙ HỢP THEO TUỔI TẰM

Tằm càng nhỏ càng cần nhiệt độ và độ ẩm cao hơn. Khi tằm lớn, nhiệt độ và độ ẩm cần giảm dần để nhà tằm thoáng hơn, sạch hơn, hạn chế nóng ẩm và bệnh. Tuy nhiên, giảm không có nghĩa là để môi trường quá lạnh hoặc quá khô.

Có thể tham khảo khung kỹ thuật chung:

Giai đoạn	Nhiệt độ phù hợp	Độ ẩm phù hợp
Tằm tuổi 1	28–29°C	85–90%
Tằm tuổi 2	27–28°C	85–88%
Tằm tuổi 3	26–27°C	80–85%
Tằm tuổi 4	25–26°C	75–80%
Tằm tuổi 5	24–25°C	70–75%
Tằm lên né	26–28°C	65–75%

Nếu nhiệt độ thấp hơn mức phù hợp và độ ẩm cũng thấp hơn nhu cầu của tằm, người nuôi cần xử lý bằng cách giữ ấm, tăng ẩm không khí đúng cách, tránh gió lùa và bảo quản lá dâu tươi mềm.

 

3. NHIỆT ĐỘ THẤP LÀM TẰM GIẢM TRAO ĐỔI CHẤT

Tằm là động vật biến nhiệt, nên khi nhiệt độ môi trường giảm, hoạt động sinh lý trong cơ thể cũng giảm. Tằm ăn chậm hơn, tiêu hóa chậm hơn, vận động yếu hơn và thời gian phát triển kéo dài hơn.

Ở tằm nhỏ, nhiệt độ thấp làm tằm yếu nhanh, ăn không đều, ngủ không đều và dậy không đều. Ở tằm lớn, lạnh làm tằm ăn rỗi kém, kéo dài tuổi 5, chín không tập trung và khó đạt năng suất kén tốt.

Khi lạnh kéo dài, cơ thể tằm không đủ tốc độ chuyển hóa để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng. Dù có đủ lá dâu, tằm vẫn có thể ăn ít, hấp thu kém và phát triển chậm.

 

4. ĐỘ ẨM THẤP LÀM TẰM MẤT NƯỚC

Độ ẩm thấp làm nước bốc hơi nhanh khỏi cơ thể tằm và khỏi lá dâu. Tằm nhỏ bị ảnh hưởng nặng nhất vì cơ thể bé, da mỏng, tỷ lệ diện tích bề mặt so với khối lượng lớn và khả năng giữ nước còn yếu.

Khi mất nước, tằm có thể co thân, thân không căng, ăn yếu, bò chậm, ngủ không đều và lột xác khó. Nếu tình trạng khô kéo dài, tằm nhỏ dễ hao hụt, còn tằm lớn dễ giảm ăn và phát triển không đồng đều.

Độ ẩm thấp còn làm lá dâu nhanh héo. Lá héo mất nước, dai hơn, giảm độ hấp dẫn và làm tằm ăn ít hơn. Vì vậy, trong điều kiện lạnh khô, phải quan tâm cả độ ẩm không khí lẫn độ tươi của lá dâu.

 

5. LẠNH KHÔ LÀM TẰM ĂN ÍT VÀ CHẬM LỚN

Khi nhiệt độ thấp, tằm không có đủ mức trao đổi chất để ăn mạnh. Khi độ ẩm thấp, lá dâu nhanh mất nước và giảm chất lượng cảm quan. Hai yếu tố này cộng lại làm tằm ăn ít, ăn chậm và phát triển kém.

Tằm ăn ít thì cơ thể không đủ dinh dưỡng để tăng trưởng, tạo mô, tích lũy năng lượng và phát triển tuyến tơ. Ở tuổi 5, nếu ăn rỗi không đạt, tằm khó tạo kén nặng và vỏ kén tốt.

Người nuôi cần hiểu rằng tằm ăn kém không phải lúc nào cũng do bệnh. Nhiều khi nguyên nhân ban đầu là nhiệt độ thấp, không khí khô, lá dâu héo nhanh và nhà tằm có gió lùa.

 

6. LẠNH KHÔ LÀM TẰM PHÁT TRIỂN KHÔNG ĐỒNG ĐỀU

Môi trường lạnh khô thường làm đàn tằm phát triển lệch. Một số con khỏe hơn có thể ăn được nhiều hơn, một số con yếu ăn ít hơn, dẫn đến lệch kích thước, lệch tuổi và lệch thời điểm ngủ – dậy.

Khi đàn tằm lệch, người nuôi sẽ khó quản lý. Nếu cho ăn theo nhóm khỏe, nhóm yếu có thể không theo kịp. Nếu chờ nhóm yếu, nhóm khỏe lại kéo dài thời gian nuôi. Đến tuổi 5, đàn tằm chín rải rác, lên né không tập trung và kén không đồng đều.

Để hạn chế tình trạng này, cần giữ môi trường ổn định ngay từ tằm nhỏ, tránh lạnh đột ngột về đêm, tránh gió khô và rải lá dâu đều, tươi, mềm, phù hợp tuổi tằm.

 

7. ĐỘ ẨM THẤP LÀM TẰM LỘT XÁC KHÓ

Lột xác là quá trình rất nhạy cảm với độ ẩm. Khi tằm ngủ, lớp da cũ cần tách ra, lớp da mới hình thành và tằm phải thoát khỏi vỏ cũ để bước sang tuổi mới. Nếu không khí quá khô, lớp da cũ dễ khô cứng hơn, làm tằm lột xác khó.

Tằm lột xác khó thường dậy không đều, yếu sau ngủ, có con còn dính da cũ, ăn chậm hoặc chết sau khi ngủ. Với tằm tuổi nhỏ, lột xác khó có thể làm hao hụt rõ. Với tằm tuổi 4, nếu lột xác không tốt, tuổi 5 sẽ không đồng đều và ăn rỗi kém.

Vì vậy, khi tằm đang ngủ, không nên để nhà tằm quá khô, không để gió lùa, không để nhiệt độ xuống thấp đột ngột và không làm xáo trộn đàn tằm.

 

8. LẠNH KHÔ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HỆ HÔ HẤP CỦA TẰM

Tằm hô hấp bằng hệ khí quản qua các lỗ thở hai bên thân. Khi không khí khô, tằm có thể mất nước qua quá trình hô hấp. Khi nhiệt độ thấp, trao đổi khí và chuyển hóa giảm, tằm vận động kém và dễ yếu.

Nếu người nuôi dùng quạt mạnh hoặc để gió lạnh thổi trực tiếp vào tằm, tình trạng mất nước và lạnh thân sẽ nặng hơn. Gió lùa trong điều kiện lạnh khô rất nguy hiểm, nhất là với tằm nhỏ hoặc tằm đang ngủ.

Do đó, nhà tằm cần thông thoáng nhưng không gió lùa. Không khí phải lưu thông nhẹ, nhiệt độ ổn định và độ ẩm được duy trì phù hợp theo tuổi tằm.

 

9. LẠNH KHÔ LÀM GIẢM SỨC ĐỀ KHÁNG CỦA TẰM

Khi tằm bị lạnh và mất nước, cơ thể suy yếu, ăn kém, tiêu hóa kém và sức đề kháng giảm. Khi đó, nếu trong nhà tằm có sẵn mầm bệnh, tằm sẽ dễ bị bệnh hơn.

Cần hiểu đúng: nhiệt độ thấp và độ ẩm thấp không phải điều kiện làm nấm mốc phát triển mạnh như độ ẩm cao. Tuy nhiên, nó làm tằm yếu, lột xác kém và giảm khả năng chống chịu. Nếu sau đó gặp lá dâu xấu, môi trường bẩn hoặc thay đổi nhiệt ẩm đột ngột, bệnh có thể bộc phát.

Vì vậy, trong bài kỹ thuật không nên nói đơn giản rằng lạnh khô làm nấm phát triển mạnh. Cách nói chính xác hơn là: lạnh khô làm tằm suy yếu, từ đó dễ bị tác nhân bệnh tấn công nếu điều kiện vệ sinh và lá dâu không tốt.

 

10. ẢNH HƯỞNG ĐẾN TẰM TUỔI 5 VÀ NĂNG SUẤT KÉN

Tuổi 5 là giai đoạn tằm ăn nhiều nhất và phát triển tuyến tơ mạnh nhất. Nếu gặp nhiệt độ thấp, tằm ăn rỗi chậm. Nếu đồng thời độ ẩm thấp, lá dâu nhanh héo và tằm dễ mất nước. Kết quả là cơ thể không tích lũy đủ nguyên liệu cho tuyến tơ.

Tằm tuổi 5 bị lạnh khô có thể thân không căng, ăn không mạnh, chín không đều và lên né chậm. Kén tạo ra có thể nhỏ hơn, nhẹ hơn hoặc không đồng nhất.

Năng suất kén phụ thuộc rất lớn vào sức ăn và chuyển hóa ở tuổi 5. Vì vậy, không thể để tuổi 5 chịu lạnh khô kéo dài, nhất là trong giai đoạn ăn rỗi mạnh.

 

11. ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH LÊN NÉ VÀ LÀM KÉN

Giai đoạn tằm chín và làm kén cần môi trường ổn định. Nếu nhiệt độ thấp, tằm bò chậm, nhả tơ chậm và làm kén kéo dài. Nếu độ ẩm thấp, tằm dễ mất nước, giảm sức bền trong quá trình kéo tơ liên tục.

Độ ẩm quá thấp có thể làm môi trường làm kén không thuận lợi, khiến tằm nhả tơ không ổn định, kén có thể lỏng, mỏng hoặc không đều. Tuy nhiên, cũng không được nâng ẩm quá mức vì né ẩm lại gây kén bẩn, nấm mốc và khó bảo quản.

Giai đoạn lên né thường nên giữ nhiệt độ khoảng 26–28°C, độ ẩm khoảng 65–75%, gió nhẹ, ánh sáng dịu, né khô sạch và không có gió lạnh lùa trực tiếp.

 

12. DẤU HIỆU NHẬN BIẾT TẰM BỊ ẢNH HƯỞNG BỞI LẠNH KHÔ

Người nuôi có thể nhận biết qua các dấu hiệu: tằm ăn ít, bò chậm, thân không căng, tằm nhỏ co lại, lá dâu nhanh héo, phân khô bất thường, ngủ kéo dài, dậy không đều, lột xác khó, đàn tằm lệch tuổi hoặc phát triển chậm.

Ở tuổi 5, dấu hiệu thường là tằm ăn rỗi không mạnh, chậm lớn, thân không đạt độ căng tốt, chín rải rác và lên né không đồng loạt. Khi làm kén, tằm có thể nhả tơ chậm, kén không đều hoặc kén nhẹ.

Khi thấy các dấu hiệu này, cần kiểm tra ngay nhiệt độ, độ ẩm, gió lùa, vị trí nhiệt ẩm kế, độ tươi của lá dâu và cách thông gió trong nhà tằm.

 

13. GIẢI PHÁP 1: GIỮ ẤM NHÀ TẰM

Trong điều kiện lạnh khô, việc đầu tiên là giữ ấm phù hợp theo tuổi tằm. Có thể che chắn gió lùa, dùng rèm, bạt, vật liệu cách nhiệt, đóng bớt cửa ở hướng gió lạnh hoặc sử dụng nguồn sưởi an toàn nếu cần.

Nguồn sưởi phải an toàn, không tạo khói, không tạo khí độc, không làm không khí quá khô và không gây mùi lạ trong nhà tằm. Tằm rất nhạy với khói, khí độc, thuốc xịt, dầu, gas và hóa chất bay hơi.

Giữ ấm không có nghĩa là đóng kín hoàn toàn. Nhà tằm vẫn cần trao đổi không khí nhẹ để tránh tích tụ CO₂ và mùi. Mục tiêu là ấm ổn định, không gió lùa, không bí khí.

 

14. GIẢI PHÁP 2: TĂNG ĐỘ ẨM KHÔNG KHÍ ĐÚNG CÁCH

Khi độ ẩm thấp, có thể tăng ẩm bằng máy tạo ẩm, phun sương gián tiếp, đặt khay nước, làm ẩm nền ngoài khu vực giường tằm hoặc sử dụng hệ thống điều hòa ẩm phù hợp. Nguyên tắc quan trọng là tăng ẩm không khí, không làm ướt tằm, ướt lá dâu hoặc ướt giường tằm.

Không nên phun nước trực tiếp lên tằm hoặc lá dâu. Lá ướt có thể làm tằm rối loạn tiêu hóa, còn giường ướt dễ gây bệnh khi môi trường thay đổi. Phun sương nếu dùng phải là dạng mịn, gián tiếp, kiểm soát bằng nhiệt ẩm kế.

Tằm nhỏ cần tăng ẩm cẩn thận hơn vì rất nhạy với khô. Tằm lớn cần đủ ẩm nhưng vẫn phải thoáng, không để giường tằm ướt bết.

 

15. GIẢI PHÁP 3: TRÁNH GIÓ LẠNH VÀ GIÓ KHÔ THỔI TRỰC TIẾP

Gió lạnh và gió khô làm tằm mất nhiệt, mất nước và lá dâu héo nhanh. Đây là nguyên nhân phổ biến khiến tằm ăn kém, ngủ không đều và lột xác khó.

Nhà tằm cần được chắn gió lùa, nhất là ban đêm và sáng sớm. Nếu dùng quạt, chỉ nên tạo luồng khí nhẹ để lưu thông không khí, không thổi trực tiếp vào tằm nhỏ hoặc tằm đang ngủ.

Ở vùng có gió khô mạnh, cần chú ý cả hướng cửa, khe hở, mái, vách và vị trí đặt nong/khay tằm. Một khu vực trong nhà tằm bị gió lùa có thể làm đàn tằm ở khu đó phát triển lệch so với khu còn lại.

 

16. GIẢI PHÁP 4: QUẢN LÝ LÁ DÂU TRONG ĐIỀU KIỆN LẠNH KHÔ

Lá dâu cho tằm trong điều kiện lạnh khô phải tươi, mềm, sạch và không héo. Sau khi hái, lá cần được bảo quản ở nơi mát, tránh gió khô, tránh nắng và tránh ủ nóng. Nếu lá mất nước nhiều, tằm ăn kém và nhận được ít nước hơn.

Tằm nhỏ cần lá non mềm, cắt phù hợp. Tằm lớn cần lá đủ dinh dưỡng nhưng vẫn phải tươi. Không nên cho ăn lá đã héo, dai hoặc khô mép, vì tằm vừa khó ăn vừa dễ thiếu nước.

Khi cho ăn, nên rải lượng phù hợp, đều mặt giường, tránh để lá nằm quá lâu đến héo khô. Trong một số trường hợp, chia bữa hợp lý sẽ tốt hơn là cho quá nhiều một lần.

 

17. GIẢI PHÁP 5: THEO DÕI NHIỆT ẨM KẾ VÀ PHẢN ỨNG CỦA ĐÀN TẰM

Người nuôi nên đặt nhiệt ẩm kế trong nhà tằm, gần khu vực nuôi nhưng tránh ánh nắng, tránh sát nguồn sưởi hoặc sát máy tạo ẩm để số liệu không bị sai lệch. Việc theo dõi số liệu giúp phát hiện sớm tình trạng lạnh khô.

Tuy nhiên, ngoài con số, cần quan sát đàn tằm. Nếu tằm ăn chậm, thân không căng, lá héo nhanh, tằm ngủ kéo dài hoặc lột xác khó, đó là dấu hiệu môi trường chưa phù hợp dù nhiệt ẩm kế có thể chưa báo mức quá bất thường.

Quản lý tốt là kết hợp cả hai: số liệu môi trường và phản ứng thực tế của tằm.

 

18. NHỮNG HIỂU LẦM THƯỜNG GẶP

Hiểu lầm thứ nhất là nghĩ giường tằm càng khô càng tốt. Thực tế, giường không được ướt, nhưng không khí quá khô lại làm tằm mất nước và lột xác khó.

Hiểu lầm thứ hai là chỉ cần giữ ấm, không cần tăng ẩm. Nếu chỉ sưởi mà không kiểm soát ẩm, nhà tằm có thể càng khô hơn, làm tằm nhỏ yếu và lá dâu nhanh héo.

Hiểu lầm thứ ba là phun nước trực tiếp để tăng ẩm. Cách này dễ làm ướt lá, ướt giường và gây rối loạn tiêu hóa. Cần tăng ẩm không khí, không làm ướt tằm.

Hiểu lầm thứ tư là dùng quạt mạnh để lưu thông khí. Trong điều kiện lạnh khô, quạt mạnh làm tằm mất nước và lạnh hơn.

Hiểu lầm thứ năm là nghĩ tằm ăn ít chắc chắn do bệnh. Nhiều trường hợp tằm ăn ít là do lạnh, khô, lá héo hoặc gió lùa.

 

TÓM TẮT BÀI VIẾT

Nhiệt độ thấp và độ ẩm thấp ảnh hưởng đến tằm chủ yếu qua các cơ chế: giảm trao đổi chất, giảm ăn, tiêu hóa chậm, mất nước, lá dâu nhanh héo, lột xác khó, phát triển không đồng đều và giảm khả năng tạo kén tốt.

Tằm nhỏ bị ảnh hưởng mạnh nhất vì cơ thể nhỏ, da mỏng và dễ mất nước. Tằm đang ngủ dễ lột xác khó nếu không khí quá khô. Tằm tuổi 5 có thể ăn rỗi kém, tuyến tơ phát triển không tối ưu và chín không đều. Giai đoạn lên né nếu lạnh khô kéo dài, tằm dễ nhả tơ chậm, mất sức và kén không đồng nhất.

Giải pháp là giữ ấm đúng cách, tăng độ ẩm không khí nhưng không làm ướt tằm – lá dâu – giường tằm, tránh gió lạnh và gió khô thổi trực tiếp, giữ lá dâu tươi mềm, theo dõi nhiệt ẩm kế và quan sát phản ứng thực tế của đàn tằm.

 

BÀI VIẾT VÀ SẢN PHẨM LIÊN QUAN

Người đọc có thể tham khảo thêm các bài viết liên quan trên website Tây Nguyên Silk:

Nhiệt độ và độ ẩm theo tuổi tằm

Nhiệt độ và độ ẩm cao ảnh hưởng đến tằm như thế nào?

Nhiệt độ cao, độ ẩm thấp ảnh hưởng tới tằm như thế nào?

Nhiệt độ thấp, độ ẩm cao ảnh hưởng tới sức khỏe của tằm như thế nào?

Nhiệt độ giới hạn cao nhất và thấp nhất của tằm để sinh sống và tạo kén

Vì sao tằm nhỏ cần nhiệt độ và độ ẩm cao hơn tằm lớn?

Hệ hô hấp của tằm dâu

Hệ tiêu hóa của tằm dâu

Tằm lột xác khi nào trong giai đoạn ngủ?

Cách nhận biết tằm chín

Sản phẩm và nhóm giải pháp kỹ thuật liên quan:

Dinh dưỡng bổ sung cho tằm tuổi 4–5 Grown Super: hỗ trợ dinh dưỡng, thể trạng, sức đề kháng và quá trình phát triển tuyến tơ trong giai đoạn tằm lớn, đặc biệt khi lá dâu kém dinh dưỡng hoặc đàn tằm phát triển chậm.

Nano Silver 500ppm – dung dịch sát trùng khi đang nuôi tằm: hỗ trợ giảm áp lực vi khuẩn, nấm và mầm bệnh trong nhà tằm khi sử dụng đúng hướng dẫn, không phun lên lá dâu cho tằm ăn, không làm giường tằm ẩm kéo dài.

Tây Nguyên Silk Nuôi Tằm: nhóm sản phẩm, dụng cụ, vật tư và giải pháp kỹ thuật phục vụ nuôi tằm hiện đại.

 

TÂY NGUYÊN SILK – ĐỒNG HÀNH CÙNG NGƯỜI NUÔI TẰM

Tây Nguyên Silk xây dựng hệ thống kiến thức nuôi tằm dựa trên thực tế sản xuất và nền tảng sinh học của con tằm. Trong mùa lạnh khô, quản lý nhiệt độ và độ ẩm là điều kiện quan trọng để tằm ăn tốt, ngủ đều, lột xác thuận lợi, phát triển tuyến tơ ổn định và tạo kén đạt chất lượng.

Nuôi tằm hiệu quả là giữ môi trường ổn định theo đúng tuổi tằm: đủ ấm nhưng không bí, đủ ẩm nhưng không ướt, đủ thoáng nhưng không gió lùa, lá dâu tươi mềm và đàn tằm phát triển đồng đều.

 

THÔNG TIN KẾT NỐI – CHUYỂN GIAO KỸ THUẬT

Nếu bạn đang nuôi tằm, hoặc muốn tìm hiểu sâu và chuẩn hóa kiến thức – kỹ thuật – quy trình ngành dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại – miễn phí
Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/