NHIỆT ĐỘ THẤP, ĐỘ ẨM CAO ẢNH HƯỞNG TỚI SỨC KHỎE CỦA TẰM NHƯ THẾ NÀO?

Nhiệt độ thấp kết hợp độ ẩm cao là điều kiện rất bất lợi trong nuôi tằm, đặc biệt vào mùa mưa lạnh, ban đêm lạnh, nhà tằm thiếu thông gió hoặc giường tằm ẩm kéo dài. Khi môi trường vừa lạnh vừa ẩm, tằm ăn chậm, tiêu hóa kém, ngủ kéo dài, lột xác khó, sức đề kháng giảm, phân dễ bết và nguy cơ bệnh nấm – vi khuẩn tăng cao. Đây là một trong những nguyên nhân làm đàn tằm phát triển không đều, hao hụt rải rác và giảm chất lượng kén cuối lứa.

 

 

1. VÌ SAO LẠNH VÀ ẨM LẠI NGUY HIỂM CHO TẰM?

Tằm dâu là động vật biến nhiệt, nghĩa là nhiệt độ cơ thể phụ thuộc nhiều vào nhiệt độ môi trường. Khi nhiệt độ thấp, quá trình trao đổi chất của tằm giảm, tằm ăn chậm, tiêu hóa chậm, vận động kém và phát triển kéo dài. Nếu đồng thời độ ẩm cao, giường tằm dễ ướt, phân bết, lá thừa chậm khô, nấm và vi khuẩn có điều kiện phát triển.

Tổ hợp nguy hiểm nhất là lạnh + ẩm + bí khí + giường tằm bẩn. Khi đó, tằm không chỉ bị giảm sinh lý do lạnh mà còn phải sống trong môi trường nhiều mầm bệnh. Tằm nhỏ dễ yếu, tằm đang ngủ dễ lột xác khó, tằm tuổi lớn dễ rối loạn tiêu hóa, còn tằm lên né dễ làm kén chậm, kén bẩn hoặc kén không đều.

Trong thực tế, lạnh đơn thuần đã làm tằm chậm lớn, nhưng lạnh kèm ẩm mới là điều kiện dễ gây hao hụt bệnh học rõ nhất.

 

2. NHIỆT ĐỘ VÀ ĐỘ ẨM PHÙ HỢP THEO TUỔI TẰM

Tằm nhỏ cần nhiệt độ và độ ẩm cao hơn tằm lớn, nhưng độ ẩm cao phải là độ ẩm không khí phù hợp, không phải giường tằm ướt. Tằm lớn cần môi trường thoáng hơn, khô hơn vì ăn nhiều, thải phân nhiều và hô hấp mạnh hơn.

Có thể tham khảo khung kỹ thuật chung:

Giai đoạn	Nhiệt độ phù hợp	Độ ẩm phù hợp
Tằm tuổi 1	28–29°C	85–90%
Tằm tuổi 2	27–28°C	85–88%
Tằm tuổi 3	26–27°C	80–85%
Tằm tuổi 4	25–26°C	75–80%
Tằm tuổi 5	24–25°C	70–75%
Tằm lên né	26–28°C	65–75%

Nếu nhiệt độ thấp hơn mức phù hợp trong khi độ ẩm lại vượt cao, người nuôi cần xử lý ngay bằng cách giữ ấm, tăng thông gió nhẹ, giữ khô giường tằm, không cho ăn lá ướt và thay phân đúng lúc.

 

3. NHIỆT ĐỘ THẤP LÀM TẰM ĂN CHẬM VÀ TIÊU HÓA KÉM

Khi nhiệt độ thấp, hoạt động enzyme và quá trình trao đổi chất trong cơ thể tằm giảm. Tằm ăn chậm hơn, tiêu hóa lá dâu kém hơn, hấp thu dinh dưỡng chậm hơn và tăng trưởng kéo dài hơn.

Ở tằm nhỏ, lạnh làm tằm yếu, ăn không đều và dễ lệch tuổi. Ở tằm lớn, lạnh làm tuổi kéo dài, ăn rỗi không mạnh và tuyến tơ phát triển không tối ưu. Nếu tuổi 5 gặp lạnh kéo dài, tằm có thể chín chậm, chín không đều và lên né không tập trung.

Một vấn đề khác là lá dâu trong môi trường lạnh ẩm dễ giữ nước, dễ mềm nhũn, dập úng hoặc có mùi. Tằm ăn loại lá này rất dễ rối loạn tiêu hóa, phân xấu và phát bệnh đường ruột.

 

 

4. ĐỘ ẨM CAO LÀM GIƯỜNG TẰM ẨM BẨN

Độ ẩm cao làm giường tằm khó khô. Phân, lá thừa, hơi nước và chất hữu cơ tích tụ lâu hơn, tạo điều kiện cho nấm mốc, vi khuẩn và mùi hôi phát triển. Đây là nền rất nguy hiểm cho bệnh tằm.

Ở tuổi 4–5, lượng phân và lá thừa nhiều, nếu nhà tằm ẩm và thay phân chậm, giường tằm rất dễ bết. Phân bết làm tằm tiếp xúc trực tiếp với nguồn mầm bệnh, đồng thời làm lỗ thở và bề mặt cơ thể dễ bị bẩn.

Độ ẩm cao không có nghĩa là tốt cho tằm. Người mới nuôi thường nghe nói tằm nhỏ cần ẩm cao rồi hiểu nhầm rằng giường tằm càng ẩm càng tốt. Thực tế, tằm cần không khí đủ ẩm, nhưng giường tằm phải sạch, thoáng, không ướt, không mốc và không bết phân.

 

5. LẠNH ẨM LÀM TĂNG NGUY CƠ BỆNH NẤM

Bệnh nấm là nhóm bệnh rất dễ bùng phát trong điều kiện lạnh ẩm, nhất là khi nhà tằm bí, giường tằm bẩn, dụng cụ không được sát trùng tốt và có xác tằm bệnh tồn lưu.

Các bệnh nấm thường gặp gồm nấm trắng, nấm xanh, nấm vôi. Bào tử nấm có thể tồn tại trên nền, khay, nong, lưới, né, phân khô, bụi nhà tằm hoặc xác tằm bệnh. Khi độ ẩm cao, bào tử nấm dễ nảy mầm và xâm nhập vào cơ thể tằm.

Tằm bị lạnh sẽ yếu hơn, ăn chậm hơn, sức đề kháng giảm nên càng dễ bị nấm tấn công. Vì vậy, trong mùa mưa lạnh, người nuôi phải đặc biệt chú ý giữ khô giường tằm, rắc vôi đúng cách, loại bỏ tằm bệnh, vệ sinh dụng cụ và không để nhà tằm ẩm bí kéo dài.

 

6. LẠNH ẨM LÀM TĂNG NGUY CƠ BỆNH VI KHUẨN VÀ ĐƯỜNG RUỘT

Nhiệt độ thấp làm tiêu hóa chậm, còn độ ẩm cao làm môi trường bẩn nhanh hơn. Khi lá dâu ướt, phân bết và giường tằm ẩm, vi khuẩn đường ruột và vi khuẩn cơ hội dễ tăng sinh.

Tằm có thể xuất hiện phân ướt, phân dây, phân nhớt, phân hôi, thân mềm, ăn kém, bò yếu hoặc chết rải rác. Đây là dấu hiệu cần kiểm tra sớm. Không nên đợi tằm chết nhiều mới xử lý, vì bệnh đường ruột thường bắt đầu từ lá dâu kém, môi trường ẩm bẩn và ruột bị stress.

Cần phân biệt rõ: bệnh mủ, hoại huyết, nhiễm khuẩn đường ruột là nhóm liên quan đến vi khuẩn; bệnh tằm khúc, tằm đốt là do virus. Lạnh ẩm không làm virus “mọc lên” như nấm, nhưng nó làm tằm yếu, kéo dài tuổi nuôi và tăng cơ hội bộc phát bệnh nếu mầm bệnh đã có sẵn trong đàn hoặc môi trường.

 

7. LẠNH ẨM LÀM TẰM NGỦ KÉO DÀI, DẬY KHÔNG ĐỀU

Tằm phải trải qua các lần ngủ – lột xác để chuyển tuổi. Quá trình này cần nhiệt độ và độ ẩm ổn định. Nếu nhiệt độ thấp, tằm ngủ kéo dài, dậy chậm và không đều. Nếu độ ẩm cao, giường tằm ẩm bẩn, nguy cơ nấm bệnh trong lúc tằm nằm yên càng tăng.

Giai đoạn tằm ngủ là lúc người nuôi cần hạn chế xáo trộn, nhưng vẫn phải giữ môi trường sạch và ổn định. Nếu tằm ngủ trong nền lạnh ẩm, tằm dễ yếu sau khi dậy, lột xác không hoàn toàn hoặc lệch tuổi.

Một đàn tằm ngủ – dậy không đều sẽ kéo theo nhiều khó khăn ở tuổi sau: khó cho ăn, khó lọc tằm, khó thay phân, khó xác định thời điểm lên né và kén không đồng đều.

 

8. LẠNH ẨM LÀM TẰM LỘT XÁC KHÓ

Lột xác là quá trình tằm thoát khỏi lớp da cũ để bước sang tuổi mới. Nếu lạnh, cơ thể tằm hoạt động chậm, cơ yếu, quá trình tách lớp da cũ kéo dài. Nếu đồng thời môi trường ẩm bẩn, tằm dễ bị nấm hoặc vi khuẩn xâm nhập trong giai đoạn nhạy cảm này.

Tằm lột xác khó thường có biểu hiện dậy không đều, một số con còn dính da cũ, yếu, ăn chậm hoặc chết sau ngủ. Với tằm nhỏ, tình trạng này có thể làm hao hụt cao. Với tằm lớn, lột xác khó làm tuổi 4–5 không đồng đều và ảnh hưởng trực tiếp đến ăn rỗi, tuyến tơ và kén.

Vì vậy, khi tằm đang ngủ, cần giữ nhiệt độ đủ ấm theo tuổi, không để lạnh đột ngột về đêm, không để giường tằm ẩm bết và không cho ăn lá ướt trước lúc ngủ.

 

9. LẠNH ẨM ẢNH HƯỞNG ĐẾN HỆ HÔ HẤP CỦA TẰM

Tằm hô hấp bằng hệ khí quản qua các lỗ thở hai bên thân. Khi nhà tằm lạnh ẩm và bí khí, không khí nặng, hơi nước cao, phân – lá thừa sinh mùi, CO₂ tích tụ và quá trình trao đổi khí bị ảnh hưởng.

Tằm trong môi trường bí ẩm thường giảm ăn, bò ít hoặc nằm yếu, phân xấu và dễ phát bệnh. Nếu người nuôi che kín nhà tằm để giữ ấm nhưng không có thông gió nhẹ, tình trạng thiếu oxy cục bộ và tích tụ khí thải có thể xảy ra.

Giải pháp đúng là giữ ấm nhưng vẫn phải thoáng khí. Không để gió lùa trực tiếp vào tằm, nhưng cũng không được đóng kín hoàn toàn khiến nhà tằm ẩm bí.

 

10. LẠNH ẨM ẢNH HƯỞNG ĐẾN TUỔI 5 VÀ TUYẾN TƠ

Tuổi 5 là giai đoạn tằm ăn rỗi và phát triển tuyến tơ mạnh nhất. Nếu gặp lạnh ẩm, tằm ăn chậm, tiêu hóa kém, thời gian tuổi kéo dài và tuyến tơ có thể phát triển không tối ưu. Khi tằm chín, đàn có thể chín rải rác, không tập trung.

Lạnh ẩm cũng làm môi trường lên né kém. Né dễ ẩm, tơ khó khô, kén dễ bẩn, nấm mốc dễ phát sinh. Nếu tằm yếu trước khi lên né, khả năng nhả tơ và hoàn thành kén sẽ giảm.

Do đó, cuối tuổi 5 và giai đoạn lên né phải đặc biệt tránh lạnh ẩm. Cần chuẩn bị né khô, sạch, thông thoáng, giữ nhiệt độ phù hợp, độ ẩm vừa phải và không để tằm chín nằm lâu dưới giường ẩm.

 

11. ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG KÉN

Khi tằm bị lạnh ẩm kéo dài, kén có thể bị ảnh hưởng theo nhiều cách. Tằm ăn không đủ làm kén nhẹ. Tằm chín không đều làm lên né khó. Né ẩm làm kén dễ bẩn, kén mốc hoặc kén không khô đẹp. Tằm yếu làm nhả tơ không ổn định, kén có thể lỏng hoặc không đều.

Kén tốt cần tằm khỏe, tuyến tơ phát triển đầy, tằm chín đúng thời điểm, né sạch khô và môi trường làm kén ổn định. Nếu trước đó đàn tằm đã bị lạnh ẩm, rối loạn tiêu hóa, bệnh nấm hoặc bệnh vi khuẩn, chất lượng kén cuối lứa chắc chắn bị ảnh hưởng.

Vì vậy, kiểm soát lạnh ẩm không chỉ là phòng tằm chết, mà còn là bảo vệ năng suất và chất lượng kén.

 

12. DẤU HIỆU TẰM BỊ ẢNH HƯỞNG BỞI LẠNH ẨM

Người nuôi có thể nhận biết qua các dấu hiệu: tằm ăn chậm, nằm lỳ, ít bò, phát triển chậm, ngủ kéo dài, dậy không đều, lột xác khó, phân ướt, phân bết, giường tằm có mùi, lá dư lâu khô, tằm mềm thân hoặc chết rải rác.

Nếu có nấm, có thể thấy xác tằm cứng lại, có lớp phấn trắng, xanh hoặc màu bất thường tùy loại nấm. Nếu là bệnh đường ruột, thường thấy phân xấu, thân mềm, tằm yếu, mùi hôi hoặc chết rải rác.

Khi thấy các dấu hiệu này, cần xử lý đồng thời môi trường, lá dâu, phân, mật độ và tằm bệnh. Không nên chỉ dùng thuốc mà bỏ qua nguyên nhân nền là lạnh ẩm và vệ sinh kém.

 

13. GIẢI PHÁP 1: GIỮ ẤM NHÀ TẰM ĐÚNG CÁCH

Khi trời lạnh, cần giữ ấm cho nhà tằm, đặc biệt là tằm tuổi 1–3. Có thể che chắn gió lùa, đóng bớt cửa ở hướng gió lạnh, dùng rèm, bạt, vật liệu cách nhiệt hoặc nguồn sưởi an toàn nếu cần.

Tuy nhiên, không nên dùng nguồn sưởi tạo khói, khí độc, mùi dầu, mùi gas hoặc làm khô – bí nhà tằm quá mức. Tằm hô hấp trực tiếp qua hệ khí quản nên rất nhạy với không khí bẩn và hóa chất bay hơi.

Giữ ấm đúng là làm nhiệt độ ổn định trong vùng phù hợp, không để lạnh đột ngột về đêm, nhưng vẫn duy trì thông gió nhẹ để nhà tằm không ẩm bí.

 

14. GIẢI PHÁP 2: GIẢM ẨM, TĂNG THÔNG GIÓ NHẸ

Khi độ ẩm cao, cần tăng thông gió nhẹ để giảm hơi ẩm, mùi, CO₂ và hơi nước tích tụ. Nếu có điều kiện, có thể dùng máy hút ẩm hoặc thiết kế nhà tằm có luồng khí ra – vào hợp lý.

Thông gió phải nhẹ, đều, không gió lùa trực tiếp vào tằm. Gió lạnh thổi trực tiếp có thể làm tằm nhỏ yếu, ngủ không đều và mất nhiệt. Vì vậy, cần thông thoáng nhưng phải chắn gió lạnh.

Trong mùa mưa, nhiều nhà tằm có xu hướng đóng kín để tránh mưa và giữ ấm, nhưng nếu đóng quá kín, hơi ẩm và mùi phân tích tụ, bệnh càng dễ phát sinh. Cần cân bằng giữa giữ ấm và thoát ẩm.

 

15. GIẢI PHÁP 3: KHÔNG CHO ĂN LÁ DÂU ƯỚT

Lá dâu ướt là rủi ro lớn trong điều kiện lạnh ẩm. Lá dính mưa, sương hoặc rửa chưa ráo làm giường tằm ướt, phân bết và tăng bệnh đường ruột. Tằm cần lá dâu tươi, nhưng không cần lá dâu ướt.

Trong mùa mưa, lá dâu sau khi hái cần được làm ráo, để nơi thoáng, không ủ trong bao kín. Không cho tằm ăn lá dập úng, lá mốc, lá có mùi lạ hoặc lá bị bệnh nặng. Nếu bắt buộc phải dùng lá sau mưa, cần xử lý rất cẩn thận để giảm nước bám trên lá.

Chất lượng lá dâu trong mùa lạnh ẩm quyết định rất lớn đến sức khỏe ruột tằm. Lá xấu cộng với giường ẩm là điều kiện rất dễ phát bệnh.

 

16. GIẢI PHÁP 4: THAY PHÂN, RẮC VÔI VÀ GIỮ GIƯỜNG TẰM KHÔ

Thay phân đúng lúc giúp loại bỏ phân, lá thừa, mầm bệnh và độ ẩm tích tụ. Trong điều kiện lạnh ẩm, thay phân càng quan trọng vì chất thải lâu khô và dễ sinh nấm mốc.

Rắc vôi đúng cách có thể giúp giảm ẩm bề mặt và hỗ trợ vệ sinh. Tuy nhiên, không rắc quá dày, không làm bụi vôi bay nhiều lên tằm và không coi vôi là giải pháp thay thế cho thay phân, thông gió và vệ sinh.

Giường tằm tốt là giường sạch, khô vừa, không bết, không mùi nặng và không tích tụ lá thừa. Với tằm lớn, đặc biệt tuổi 4–5, cần giãn mật độ để giường tằm thoáng hơn và phân không bị bết quá nhanh.

 

17. GIẢI PHÁP 5: LOẠI BỎ TẰM BỆNH, TẰM CÒI VÀ TẰM TRỐN NGỦ

Trong điều kiện lạnh ẩm, tằm yếu và tằm bệnh là nguồn rủi ro lớn. Cần thường xuyên quan sát, loại bỏ tằm bệnh, tằm còi, tằm chết và tằm trốn ngủ. Không nên tiếc giữ lại những con đã yếu rõ, vì chúng có thể làm tăng nguy cơ lây lan mầm bệnh.

Lọc tằm bằng lưới ở giai đoạn tằm lớn giúp lấy tằm khỏe sang giường sạch, loại bỏ phân cũ, tằm yếu và tằm lệch tuổi. Đây là thao tác rất hữu ích để giảm áp lực bệnh trong mùa lạnh ẩm.

Đặc biệt khi tằm ngủ tuổi 4 và dậy tuổi 5, lọc tằm đúng cách giúp đàn tằm đồng đều hơn, chuẩn bị tốt hơn cho giai đoạn ăn rỗi và lên né.

 

18. NHỮNG HIỂU LẦM THƯỜNG GẶP KHI NUÔI TẰM TRONG LẠNH ẨM

Hiểu lầm thứ nhất là nghĩ tằm nhỏ cần ẩm cao nên để giường tằm ướt cũng được. Thực tế, tằm nhỏ cần độ ẩm không khí phù hợp, nhưng giường tằm ướt rất nguy hiểm.

Hiểu lầm thứ hai là đóng kín nhà tằm để giữ ấm. Nếu đóng kín quá mức, nhà tằm bí, ẩm, thiếu oxy và tích tụ mùi, bệnh càng dễ phát sinh.

Hiểu lầm thứ ba là cho ăn lá dâu sau mưa mà không làm ráo. Lá ướt làm giường tằm ẩm bẩn và dễ gây rối loạn tiêu hóa.

Hiểu lầm thứ tư là chỉ dùng thuốc khi thấy bệnh mà không xử lý môi trường. Nếu nền vẫn lạnh ẩm, phân vẫn bết, lá vẫn ướt và nhà tằm vẫn bí, bệnh rất dễ tái phát.

Hiểu lầm thứ năm là không lọc bỏ tằm yếu vì tiếc. Trong điều kiện lạnh ẩm, giữ tằm yếu trong đàn có thể làm tăng rủi ro cho cả lứa.

 

TÓM TẮT BÀI VIẾT

Nhiệt độ thấp và độ ẩm cao ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tằm bằng nhiều cơ chế: làm tằm ăn chậm, tiêu hóa kém, ngủ kéo dài, lột xác khó, phát triển không đều, giảm sức đề kháng, tăng nguy cơ bệnh nấm, bệnh vi khuẩn và bệnh đường ruột.

Tổ hợp nguy hiểm nhất là lạnh + ẩm + bí khí + giường tằm bẩn + lá dâu ướt. Trong điều kiện này, tằm dễ yếu, phân bết, mầm bệnh tăng, nấm dễ phát triển và chất lượng kén cuối lứa bị ảnh hưởng.

Giải pháp là giữ ấm nhà tằm đúng cách, giảm ẩm, tăng thông gió nhẹ, không để gió lạnh lùa trực tiếp, không cho ăn lá dâu ướt, thay phân đúng lúc, rắc vôi hợp lý, giãn mật độ, vệ sinh dụng cụ và loại bỏ tằm bệnh – tằm còi – tằm trốn ngủ.

 

BÀI VIẾT VÀ SẢN PHẨM LIÊN QUAN

Người đọc có thể tham khảo thêm các bài viết liên quan trên website Tây Nguyên Silk:

Nhiệt độ và độ ẩm theo tuổi tằm

Nhiệt độ và độ ẩm cao ảnh hưởng đến tằm như thế nào?

Nhiệt độ cao, độ ẩm thấp ảnh hưởng tới tằm như thế nào?

Nhiệt độ giới hạn cao nhất và thấp nhất của tằm để sinh sống và tạo kén

Vì sao tằm nhỏ cần nhiệt độ và độ ẩm cao hơn tằm lớn?

Hệ hô hấp của tằm dâu

Hệ tiêu hóa của tằm dâu

Hệ vi sinh đường ruột của tằm dâu

Sự quan trọng của việc lọc tằm ở tằm lớn

Cách nhận biết tằm chín

Sản phẩm và nhóm giải pháp kỹ thuật liên quan:

Dinh dưỡng bổ sung cho tằm tuổi 4–5 Grown Super: hỗ trợ dinh dưỡng, thể trạng, sức đề kháng và quá trình phát triển tuyến tơ trong giai đoạn tằm lớn, đặc biệt khi lá dâu kém dinh dưỡng hoặc đàn tằm phát triển chậm.

Nano Silver 500ppm – dung dịch sát trùng khi đang nuôi tằm: hỗ trợ giảm áp lực vi khuẩn, nấm và mầm bệnh trong nhà tằm khi sử dụng đúng hướng dẫn, không phun lên lá dâu cho tằm ăn, không làm giường tằm ẩm kéo dài.

Tây Nguyên Silk Nuôi Tằm: nhóm sản phẩm, dụng cụ, vật tư và giải pháp kỹ thuật phục vụ nuôi tằm hiện đại.

 

TÂY NGUYÊN SILK – ĐỒNG HÀNH CÙNG NGƯỜI NUÔI TẰM

Tây Nguyên Silk xây dựng hệ thống kiến thức nuôi tằm dựa trên thực tế sản xuất và nền tảng sinh học của con tằm. Trong mùa mưa lạnh, quản lý nhiệt độ và độ ẩm là nhiệm vụ rất quan trọng, vì lạnh ẩm tác động đồng thời lên hô hấp, tiêu hóa, lột xác, hệ vi sinh, bệnh học và chất lượng kén.

Nuôi tằm hiệu quả là giữ môi trường ổn định: đủ ấm nhưng không bí, đủ ẩm nhưng không ướt, đủ thoáng nhưng không gió lùa, lá dâu tươi nhưng phải ráo, giường tằm sạch và khô thoáng theo từng tuổi tằm.

 

THÔNG TIN KẾT NỐI – CHUYỂN GIAO KỸ THUẬT

Nếu bạn đang nuôi tằm, hoặc muốn tìm hiểu sâu và chuẩn hóa kiến thức – kỹ thuật – quy trình ngành dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại – miễn phí
Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/