MỐI LIÊN HỆ GIỮA ĐỘ ẨM – NHIỆT ĐỘ VÀ TỶ LỆ HAO HỤT TRONG NUÔI TẰM

MỐI LIÊN HỆ GIỮA ĐỘ ẨM – NHIỆT ĐỘ VÀ TỶ LỆ HAO HỤT TRONG NUÔI TẰM

 

Trong nghề nuôi tằm, nhiệt độ và độ ẩm là hai yếu tố môi trường ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe, sức ăn, khả năng lột xác, hệ tiêu hóa và tỷ lệ sống của đàn tằm. Khi nhiệt độ hoặc độ ẩm nằm ngoài ngưỡng phù hợp, hoặc thay đổi quá đột ngột, đàn tằm rất dễ bị stress, suy yếu và phát sinh bệnh. Vì vậy, muốn giảm tỷ lệ hao hụt trong nuôi tằm thì người nuôi bắt buộc phải hiểu rõ mối liên hệ giữa nhiệt độ, độ ẩm và sức khỏe đàn tằm.

 

 

NHIỆT ĐỘ VÀ ĐỘ ẨM LÀ NỀN TẢNG CỦA MÔI TRƯỜNG NHÀ TẰM

Con tằm là loài rất nhạy cảm với môi trường. Trong suốt quá trình sinh trưởng, cơ thể tằm phụ thuộc mạnh vào nhiệt độ và độ ẩm để duy trì trao đổi chất, tiêu hóa lá dâu, lột xác và phát triển tuyến tơ. Khi nhiệt độ và độ ẩm phù hợp, đàn tằm thường ăn đều, lớn nhanh, ngủ đúng tuổi, lột xác ổn định và ít hao hụt hơn.

Ngược lại, khi môi trường quá nóng, quá lạnh, quá ẩm, quá khô hoặc dao động mạnh giữa ngày và đêm, cơ thể tằm sẽ phải liên tục thích nghi. Sự thích nghi kéo dài này làm tằm stress, giảm sức đề kháng và dễ phát sinh bệnh. Đây là lý do nhiệt độ và độ ẩm luôn được xem là hai chỉ số quan trọng nhất trong quản lý nhà tằm.

 

NHIỆT ĐỘ CAO LÀM TẰM DỄ STRESS VÀ SUY YẾU

Khi nhiệt độ trong nhà tằm tăng cao, tốc độ trao đổi chất của tằm cũng tăng theo. Lúc đầu tằm có thể ăn nhanh hơn, nhưng nếu nóng kéo dài, cơ thể tằm sẽ bị stress nhiệt, mất nước, giảm khả năng tiêu hóa và suy giảm sức đề kháng. Tằm trong môi trường nóng thường dễ bò nhiều, ăn không đều, thân mềm, lớn chậm và dễ phát sinh bệnh ở các giai đoạn sau.

Đặc biệt ở tuổi 4 và tuổi 5, lượng lá dâu tiêu thụ lớn, mật độ sinh khối cao và nhu cầu oxy tăng mạnh. Nếu nhiệt độ cao đi kèm nhà tằm bí khí, CO₂ và ammonia tích tụ, tỷ lệ hao hụt có thể tăng rất nhanh. Đây là lý do nhiều lứa tằm nhìn vẫn ổn ở tuổi nhỏ nhưng bắt đầu xuống sức rõ ở cuối tuổi 4 – đầu tuổi 5 khi nhiệt và khí độc trong nhà nuôi tăng cao.

 

NHIỆT ĐỘ THẤP LÀM TẰM ĂN YẾU VÀ CHẬM PHÁT TRIỂN

Nếu nhiệt độ quá thấp, hoạt động trao đổi chất của tằm giảm xuống. Tằm thường ăn chậm hơn, lớn chậm hơn, thời gian nuôi kéo dài hơn và quá trình lột xác có thể không đồng đều. Khi thời gian phát triển kéo dài, đàn tằm phải ở trong môi trường nuôi lâu hơn, đồng nghĩa với nguy cơ tiếp xúc mầm bệnh, khí độc, độ ẩm và sai sót vận hành cũng tăng lên.

Nhiệt độ thấp kéo dài còn có thể làm đàn tằm khó đồng đều, đặc biệt nếu trong cùng một nhà tằm có vùng lạnh, vùng nóng hoặc luồng khí không đều. Khi đàn tằm lệch tuổi, việc cho ăn, thay phân, giãn nong và đưa lên né đều trở nên khó kiểm soát hơn, từ đó làm tăng tỷ lệ hao hụt gián tiếp.

 

ĐỘ ẨM CAO LÀM NẤM, VI KHUẨN VÀ BIOFILM PHÁT TRIỂN MẠNH HƠN

Độ ẩm cao là một trong những nguyên nhân lớn làm bệnh tằm dễ phát sinh. Khi nhà tằm quá ẩm, nền lâu khô, phân tằm và lá dâu thừa phân hủy nhanh hơn, microbiome môi trường dễ chuyển theo hướng bất lợi. Đây là điều kiện thuận lợi cho nấm, vi khuẩn, biofilm và các bệnh cơ hội phát triển mạnh.

Trong môi trường ẩm, tằm cũng dễ bị stress tiêu hóa hơn vì lá dâu sau khi đưa vào nong dễ hấp hơi, mềm úng hoặc biến chất nhanh hơn. Nếu độ ẩm cao đi kèm thông gió kém, khí độc tích tụ và nền nhà ẩm kéo dài, tỷ lệ hao hụt thường tăng rõ rệt, nhất là ở tuổi 4–5.

 

ĐỘ ẨM QUÁ THẤP CŨNG KHÔNG TỐT CHO TẰM

Nhiều người chỉ sợ ẩm cao mà quên rằng độ ẩm quá thấp cũng có thể gây bất lợi cho tằm. Khi môi trường quá khô, tằm dễ mất nước, lá dâu nhanh héo, sức ăn giảm và quá trình lột xác có thể bị ảnh hưởng. Với tằm nhỏ, độ ẩm quá thấp dễ làm cơ thể khô nhanh, giảm sức sống và làm đàn tằm phát triển không đều.

Vì vậy, mục tiêu không phải là làm nhà tằm càng khô càng tốt, mà là giữ độ ẩm phù hợp theo từng tuổi tằm. Nhà tằm cần khô về nền và chất thải, nhưng không được khô quá mức làm lá dâu héo nhanh và đàn tằm mất nước.

 

DAO ĐỘNG NHIỆT ẨM ĐỘT NGỘT LÀM HAO HỤT TĂNG

Không chỉ nhiệt độ hoặc độ ẩm cao thấp mới nguy hiểm, mà sự thay đổi đột ngột cũng là yếu tố rất dễ làm tằm suy yếu. Nếu ban ngày nhà tằm quá nóng, ban đêm giảm nhiệt nhanh, hoặc môi trường lúc quá ẩm lúc quá khô, cơ thể tằm sẽ bị xáo trộn sinh lý.

Tằm bị biến động nhiệt ẩm thường ăn không ổn định, ngủ lệch, lột xác không đều và dễ phát sinh bệnh sau vài ngày stress. Nhiều trường hợp người nuôi không thấy vấn đề ngay tại thời điểm thời tiết thay đổi, nhưng sau đó đàn tằm bắt đầu còi, yếu, phân xấu hoặc hao hụt tăng. Đây là kiểu tổn thương âm thầm rất phổ biến trong nghề nuôi tằm.

 

TUỔI 4 – TUỔI 5 LÀ GIAI ĐOẠN NHẠY CẢM NHẤT VỚI NHIỆT ẨM

Tất cả các tuổi tằm đều chịu ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm, nhưng tuổi 4 và tuổi 5 là giai đoạn nhạy cảm nhất về mặt hao hụt. Lúc này tằm ăn rất mạnh, lượng phân nhiều, lượng hơi nước từ lá dâu lớn, nhu cầu oxy cao và mật độ sinh khối trong nhà tằm tăng nhanh. Nếu thông gió không tốt, nhiệt, ẩm, CO₂, ammonia và microbiome bất lợi sẽ tích tụ rất nhanh.

Đây là lý do nhiều hộ nuôi thấy tằm tuổi nhỏ khá ổn nhưng tới cuối tuổi 4 hoặc đầu tuổi 5 mới bắt đầu xuất hiện tằm còi, tằm yếu, ăn giảm, bệnh rải rác hoặc chết tăng. Thực chất nguyên nhân có thể đã tích lũy từ trước, nhưng tới giai đoạn nhu cầu sinh lý cao nhất mới bộc lộ rõ.

 

NHIỆT ẨM KHÔNG THỂ TÁCH RỜI THÔNG GIÓ

Nhiệt độ và độ ẩm không nên được quản lý tách rời khỏi thông gió. Một nhà tằm có ẩm kế báo độ ẩm phù hợp nhưng không khí bí, nền lâu khô và có mùi khai thì vẫn là môi trường bất lợi. Ngược lại, nếu thông gió quá mạnh, gió lùa trực tiếp vào đàn tằm, nhiệt độ và độ ẩm có thể dao động mạnh khiến tằm bị stress.

Nhà tằm tốt cần có luồng khí nhẹ, đều và ổn định để đưa hơi ẩm, CO₂, ammonia và khí sinh học ra ngoài nhưng không gây gió lùa trực tiếp. Khi thông gió được kiểm soát tốt, nhiệt độ và độ ẩm cũng dễ ổn định hơn, từ đó giúp giảm tỷ lệ hao hụt.

 

MUỐN GIẢM HAO HỤT PHẢI THEO DÕI NHIỆT ẨM THEO THỜI GIAN

Một sai lầm phổ biến là chỉ đo nhiệt độ và độ ẩm một lần trong ngày rồi cho rằng môi trường đã ổn. Thực tế, nhà tằm có thể mát vào buổi sáng nhưng nóng mạnh vào buổi trưa, ẩm cao vào ban đêm hoặc bí khí sau các cữ cho ăn lớn. Vì vậy, người nuôi cần theo dõi nhiệt ẩm theo nhiều thời điểm trong ngày, đặc biệt vào sáng sớm, trưa nóng, chiều tối, ban đêm và sau khi cho ăn.

Khi có thói quen ghi nhận nhiệt độ, độ ẩm, sức ăn, lượng lá thừa, trạng thái phân và tỷ lệ hao hụt theo từng ngày, người nuôi sẽ dễ nhận ra mối liên hệ giữa môi trường và sức khỏe đàn tằm. Đây là bước quan trọng để chuyển từ nuôi theo cảm giác sang quản lý nhà tằm bằng số liệu đơn giản.

 

LỜI KẾT

Nhiệt độ, độ ẩm và tỷ lệ hao hụt có mối liên hệ rất chặt chẽ trong nghề nuôi tằm. Nhiệt độ quá cao làm tằm stress nhiệt, nhiệt độ quá thấp làm tằm chậm phát triển, độ ẩm cao làm nấm và vi khuẩn phát triển mạnh, độ ẩm quá thấp làm tằm mất nước và lá dâu nhanh héo, còn biến động nhiệt ẩm đột ngột làm đàn tằm rối loạn sinh lý và dễ phát sinh bệnh.

Trong nghề nuôi tằm hiện đại, muốn giảm hao hụt không thể chỉ tập trung vào thuốc hoặc sát trùng mà phải quản lý tốt môi trường nhà tằm. Nhiệt độ ổn định, độ ẩm phù hợp, thông gió nhẹ, nền khô tương đối, lá dâu ổn định và quy trình chăm sóc đồng đều chính là nền tảng giúp đàn tằm khỏe hơn, đồng đều hơn và ít hao hụt hơn.

 

THÔNG TIN LIÊN LẠC

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam, cần tư vấn kỹ thuật nuôi tằm, trồng dâu, quy trình vận hành hoặc định hướng phát triển mô hình dâu tằm tơ:

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948

Email: taynguyensilk.vn@gmail.com

Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk

YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk

Website: https://taynguyensilk.vn/