KÍCH THƯỚC NÉ PHẢI THEO GIỐNG TẰM HAY SẢN XUẤT GIỐNG TẰM PHẢI THEO KÍCH THƯỚC CỦA NÉ?

KÍCH THƯỚC NÉ PHẢI THEO GIỐNG TẰM HAY SẢN XUẤT GIỐNG TẰM PHẢI THEO KÍCH THƯỚC CỦA NÉ?

Trong sản xuất dâu tằm tơ hiện đại, giống tằm ngày càng được lai tạo theo hướng năng suất cao hơn, con tằm lớn hơn, kén to hơn, vỏ kén chắc hơn và chất lượng tơ tốt hơn. Vì vậy, dụng cụ nuôi tằm, đặc biệt là né cho tằm làm kén, cũng cần được cải tiến để phù hợp với đặc điểm sinh học của từng giống tằm. Nói cách khác, không nên bắt giống tằm hiện đại phải “phù hợp ngược” với loại né cũ; mà chính kích thước né, lỗ né, mật độ lên né và kỹ thuật lên né phải được điều chỉnh theo giống tằm, mục tiêu kén và điều kiện sản xuất thực tế.

 

1. Câu hỏi đúng phải là: né có phù hợp với giống tằm hay không?

Trong thực tế sản xuất, nhiều người thường quen dùng một loại né cố định qua nhiều năm, bất kể giống tằm đang nuôi là giống nhỏ, giống trung bình hay giống lớn. Cách làm này có thể phù hợp trong giai đoạn trước đây, khi giống tằm, năng suất và yêu cầu thị trường chưa thay đổi nhiều. Nhưng hiện nay, khi giống tằm ngày càng được cải tiến để cho năng suất cao hơn, kén lớn hơn và chất lượng tơ tốt hơn, việc tiếp tục dùng kích thước né cũ mà không đánh giá lại là điều cần xem xét.

Về nguyên tắc kỹ thuật, kích thước né phải phù hợp với giống tằm. Con tằm khi chín cần một không gian đủ để bám, xoay trở, nhả tơ, tạo khung kén và hoàn thiện vỏ kén. Nếu không gian quá chật, tằm không thể quay kén theo tư thế tự nhiên, từ đó dễ sinh ra kén méo, kén vuông, kén mỏng, kén đôi hoặc kén không đều.

Vì vậy, sản xuất giống tằm không nên bị giới hạn bởi kích thước né cũ. Ngược lại, khi giống tằm đã thay đổi theo hướng to hơn, khỏe hơn, năng suất hơn, thì né, dụng cụ nuôi, diện tích nuôi và kỹ thuật lên né cũng phải thay đổi theo.

 

2. Lai tạo giống tằm là quá trình dài, không thể thay đổi tùy tiện

Để tạo ra một giống tằm mới có chất lượng tốt, có khả năng thương mại hóa ngoài thị trường, cần một quá trình nghiên cứu rất dài. Việc lai tạo, chọn lọc, khảo nghiệm, đánh giá năng suất, đánh giá chất lượng kén, chất lượng tơ, khả năng thích nghi và khả năng phòng chống bệnh không thể làm trong thời gian ngắn.

Một giống tằm tốt thường phải đáp ứng nhiều yêu cầu cùng lúc: tằm khỏe, ăn tốt, lớn đồng đều, chịu được điều kiện nuôi thực tế, ít bệnh, lên né tốt, cho kén chắc, tơ dài, tỷ lệ vỏ kén tốt và phù hợp với yêu cầu ươm tơ. Vì vậy, khi giống tằm đã được chọn lọc theo hướng nâng cao năng suất và chất lượng, các công cụ sản xuất đi kèm cũng phải được cập nhật.

Nếu cứ giữ né cũ, lỗ né nhỏ, mật độ lên né dày và quy trình lên né không đổi, thì người nuôi có thể không khai thác hết tiềm năng của giống tằm. Lúc đó, lỗi không hẳn nằm ở giống, mà có thể nằm ở hệ thống dụng cụ và kỹ thuật chưa theo kịp giống.

 

3. Thị trường ngày càng đòi hỏi kén lớn hơn, đẹp hơn và chất lượng tơ cao hơn

Thị trường kén và tơ ngày càng có yêu cầu cao hơn. Người mua không chỉ quan tâm sản lượng kén, mà còn quan tâm đến độ đồng đều, hình dạng kén, độ chắc, màu sắc, tỷ lệ vỏ kén, độ dài tơ và khả năng ươm tơ.

Khi thị trường hướng tới kén chất lượng cao hơn, tơ đẹp hơn, tiêu chuẩn cao hơn, người nuôi không thể chỉ tăng số lượng mà bỏ qua chất lượng. Một lứa tằm cho nhiều kén nhưng kén méo, kén mỏng, kén vuông, kén đôi hoặc nhiều kén lỗi thì giá trị thực tế vẫn giảm.

Giai đoạn lên né chính là giai đoạn cuối cùng quyết định hình dạng và một phần chất lượng thương phẩm của kén. Nếu né không phù hợp, tằm có thể đã được nuôi tốt từ đầu nhưng vẫn cho kén xấu ở giai đoạn cuối.

 

4. Vì sao lỗ né phải phù hợp với kích thước con tằm?

Khi tằm chín, cơ thể tằm đã đạt kích thước lớn nhất trong vòng đời ấu trùng. Tằm cần tìm vị trí thích hợp, bám vào né, nhả tơ ban đầu để cố định thân, sau đó xoay chuyển liên tục để tạo hình kén.

Nếu lỗ né quá nhỏ so với thân tằm, tằm sẽ bị hạn chế không gian xoay trở. Khi đó, quá trình nhả tơ không còn tự nhiên. Tơ bị rải trong không gian chật, thân tằm bị ép, hướng quay bị lệch và kén dễ biến dạng.

Ngược lại, nếu lỗ né đủ rộng, tằm có không gian để định vị, xoay thân và nhả tơ đều hơn. Kén nhờ đó có xu hướng tròn đều, ít méo, ít vuông và đồng đều hơn.

Vì vậy, chọn lỗ né không phải là chuyện hình thức, mà là một phần của kỹ thuật tạo kén chất lượng.

 

5. Với tằm đầu 9, vì sao nên cân nhắc lỗ né 2,5 cm?

Với các giống tằm lớn như nhóm thường gọi là tằm đầu 9, ví dụ giống lai 932x7532, kích thước cơ thể và tiềm năng tạo kén thường lớn hơn so với một số giống nhỏ hơn. Do đó, lỗ né quá nhỏ có thể không còn phù hợp.

Nếu dùng lỗ né khoảng 2,3 cm cho tằm lớn, không gian trong lỗ có thể bị chật. Tằm khó xoay trở tự nhiên, dẫn đến kén dễ bị ép, méo, vuông hoặc không đều. Trong khi đó, lỗ né khoảng 2,5 cm có thể tạo không gian thoải mái hơn để tằm làm kén theo đúng sinh lý.

Điều này không có nghĩa là mọi giống tằm đều phải dùng lỗ 2,5 cm. Vấn đề cốt lõi là phải chọn lỗ né theo giống tằm, kích thước tằm chín, mục tiêu kén và điều kiện lên né thực tế.

 

6. Lỗ né rộng hơn giúp giảm kén vuông và kén méo

Kén vuông, kén méo, kén bẹp hoặc kén không đều thường xuất hiện khi tằm không có điều kiện làm kén thuận lợi. Một trong những nguyên nhân có thể là không gian né quá chật hoặc bố trí né không phù hợp.

Với lỗ né rộng hơn, tằm có đủ khoảng trống để:

Tìm vị trí bám ổn định hơn.

Xoay thân tự nhiên hơn.

Nhả tơ đều hơn quanh thân.

Tạo khung kén cân đối hơn.

Giảm tình trạng kén bị ép góc.

Khi không gian quá chật, tằm có thể vẫn làm được kén, nhưng kén không đạt hình dạng mong muốn. Với sản xuất kén chất lượng cao, những lỗi hình dạng này ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị thương phẩm.

 

7. Lỗ né phù hợp giúp tằm giảm stress khi làm kén

Giai đoạn làm kén là giai đoạn tằm rất nhạy cảm. Trước đó, tằm đã trải qua giai đoạn ăn mạnh, phát triển tuyến tơ và chuẩn bị biến thái. Khi lên né, tằm cần môi trường yên tĩnh, thông thoáng, khô sạch và có vị trí phù hợp để kéo tơ.

Nếu lỗ né quá chật, tằm dễ bò nhiều, tìm vị trí lâu, rơi né hoặc nhả tơ không ổn định. Những yếu tố này đều làm tăng stress ở giai đoạn cuối.

Lỗ né phù hợp giúp tằm bám tốt hơn, ổn định vị trí nhanh hơn, giảm thời gian bò tìm chỗ và thuận lợi hơn trong quá trình tạo kén. Đây là yếu tố quan trọng để nâng cao tỷ lệ kén đẹp.

 

8. Lỗ né rộng hơn cũng giúp thông thoáng tốt hơn

Ngoài yếu tố không gian, lỗ né phù hợp còn liên quan đến thông gió. Khi tằm lên né, nếu khu vực né quá dày, lỗ quá chật, không khí lưu thông kém, độ ẩm và nhiệt cục bộ có thể tăng lên. Điều này ảnh hưởng đến hành vi nhả tơ và chất lượng kén.

Thông thoáng tốt giúp:

Giảm nóng cục bộ.

Giảm ẩm trong khu vực né.

Giúp tằm kéo tơ ổn định hơn.

Giảm nguy cơ mốc, mùi và kén xấu.

Hạn chế stress trong giai đoạn làm kén.

Tây Nguyên Silk đã nhiều lần nhấn mạnh vai trò của môi trường trong nuôi tằm. Người nuôi có thể tham khảo thêm bài Vì sao sinh trưởng của tằm lại phụ thuộc nhiều vào điều kiện khí hậu? để hiểu rõ hơn vì sao nhiệt độ, độ ẩm và không khí ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tằm và chất lượng kén.

 

9. Lỗ né 2,3 cm có còn phù hợp không?

Lỗ né 2,3 cm không phải lúc nào cũng sai. Với các giống tằm nhỏ hơn, kích thước cơ thể nhỏ hơn, kén nhỏ hơn hoặc điều kiện sản xuất khác, lỗ né 2,3 cm vẫn có thể phù hợp.

Vấn đề là không nên dùng một kích thước né cho tất cả giống tằm. Nếu giống tằm nhỏ, lỗ quá rộng có thể làm tằm khó định vị hoặc giảm hiệu quả bố trí. Nếu giống tằm lớn, lỗ quá nhỏ lại làm kén dễ bị ép, méo hoặc không đạt hình dạng tốt.

Vì vậy, cần có tư duy linh hoạt: giống nào, kén mục tiêu nào, điều kiện lên né nào thì chọn loại né phù hợp với điều kiện đó.

 

10. Né không chỉ cần đúng lỗ, mà còn phải đúng kích thước tổng thể

Ngoài kích thước lỗ, kích thước tổng thể của tấm né cũng rất quan trọng. Né cần đủ rộng để bố trí hiệu quả, nhưng không nên quá lớn, quá nặng, khó thao tác, khó vệ sinh hoặc khó vận chuyển.

Trong điều kiện sản xuất nông hộ tại Việt Nam, đặc biệt với lực lượng lao động nữ chiếm tỷ lệ lớn, trọng lượng né là yếu tố cần được tính đến. Một tấm né quá nặng có thể làm thao tác lên né, thu kén, vệ sinh và bảo quản trở nên vất vả hơn.

Kích thước né khoảng 70–80 cm có thể là một hướng phù hợp trong nhiều mô hình vì vừa đảm bảo diện tích sử dụng, vừa tương đối linh hoạt khi thao tác. Tuy nhiên, con số cụ thể vẫn cần phụ thuộc vào loại né, vật liệu, thiết kế nhà tằm, cách treo né, cách xếp né và thể trạng lao động tại từng cơ sở.

 

11. Trọng lượng né phải phù hợp với người sử dụng

Kỹ thuật tốt nhưng dụng cụ quá nặng, quá cồng kềnh, khó làm sạch thì rất khó áp dụng lâu dài. Trong thực tế, người trực tiếp chăm tằm, lên né, thu kén và vệ sinh né ở nhiều hộ nuôi thường là phụ nữ. Vì vậy, thiết kế né cần phù hợp với thể trạng và thao tác của lao động Việt Nam.

Một tấm né tốt cần đạt được sự cân bằng giữa:

Đủ không gian cho tằm làm kén.

Đủ độ bền để dùng nhiều lứa.

Dễ cầm, dễ treo, dễ xếp.

Không quá nặng.

Dễ vệ sinh sau thu kén.

Không gây tốn quá nhiều công lao động.

Đây là điểm rất quan trọng nếu muốn đưa kỹ thuật mới vào sản xuất thực tế. Dụng cụ tốt không chỉ tốt cho con tằm, mà còn phải phù hợp với người nuôi.

 

12. Vệ sinh né cũng quyết định chất lượng kén

Dù né có kích thước phù hợp, nếu né bẩn, ẩm mốc, còn tơ gốc, còn mùi hóa chất hoặc không được phơi khô thì tằm vẫn có thể lên né kém, bò nhiều, làm kén xấu hoặc bị nhiễm bệnh.

Sau mỗi lứa, cần loại bỏ tơ gốc, bụi bẩn, xác nhộng, kén hỏng và chất hữu cơ bám trên né. Né phải được rửa sạch, phơi khô và bảo quản nơi khô thoáng. Nếu dùng né nhựa W, việc vệ sinh bằng nước vôi trong để làm mềm tơ gốc là một giải pháp đáng tham khảo, miễn là sau đó phải rửa sạch, phơi khô và không để tồn dư mùi lạ trước khi sử dụng lại.

Một bộ né sạch, khô, không mốc, không mùi hóa chất là điều kiện quan trọng để tằm yên tâm làm kén.

 

13. Kích thước né phải đi cùng mật độ lên né

Không thể chỉ nói lỗ né lớn hay nhỏ mà bỏ qua mật độ lên né. Nếu lỗ né phù hợp nhưng đưa tằm lên quá dày, tằm vẫn có thể chen nhau, bò nhiều, làm kén đôi, kén méo hoặc kéo tơ không đều.

Mật độ lên né phải phù hợp với:

Số lượng tằm chín.

Kích thước tằm.

Loại né.

Kích thước lỗ né.

Điều kiện thông gió.

Độ đồng đều của đàn tằm.

Nếu tằm chín không đều, nên phân nhóm để lên né theo từng đợt, không nên đưa cả đàn lên cùng lúc khi nhiều con chưa đủ chín. Việc lên né đúng thời điểm quan trọng không kém kích thước né.

 

14. Kích thước né phải phục vụ mục tiêu kén chất lượng cao

Nếu mục tiêu chỉ là có kén, người nuôi có thể dễ dàng chấp nhận nhiều loại né khác nhau. Nhưng nếu mục tiêu là kén đẹp, kén lớn, kén đều, tơ tốt và phù hợp với yêu cầu ươm tơ chất lượng cao, thì né phải được xem là một công cụ kỹ thuật quan trọng.

Kén chất lượng cao không chỉ phụ thuộc vào giống tằm. Nó là kết quả tổng hợp của giống, lá dâu, môi trường, dinh dưỡng, phòng bệnh, thời điểm lên né, chất lượng né và thao tác thu hoạch. Trong đó, né là yếu tố trực tiếp định hình không gian làm kén của tằm.

Vì vậy, việc cải tiến né là một phần tự nhiên của quá trình nâng cấp nghề nuôi tằm.

 

15. Không nên để dụng cụ cũ kìm hãm giống tằm mới

Một giống tằm chất lượng cao cần rất nhiều năm nghiên cứu, chọn lọc và thương mại hóa. Nếu sau khi có giống tốt, người nuôi vẫn dùng nhà tằm cũ, mật độ cũ, né cũ, kỹ thuật cũ và quy trình cũ thì hiệu quả cuối cùng sẽ bị giới hạn.

Ngành dâu tằm tơ muốn phát triển cần nâng cấp đồng bộ:

Giống tằm tốt hơn.

Cây dâu tốt hơn.

Nhà tằm thông thoáng hơn.

Quy trình phòng bệnh tốt hơn.

Né phù hợp hơn.

Dụng cụ nhẹ, bền, dễ vệ sinh hơn.

Kỹ thuật lên né chính xác hơn.

Đây là xu hướng tất yếu nếu muốn tạo ra kén đẹp hơn, tơ tốt hơn và nâng cao giá trị kinh tế cho người nuôi.

 

Lời kết

Kích thước né nên được thiết kế theo giống tằm, kích thước cơ thể tằm, mục tiêu kén và điều kiện sản xuất thực tế. Không nên bắt giống tằm hiện đại phải phù hợp với kích thước né cũ, nhất là khi thị trường ngày càng yêu cầu kén lớn hơn, đều hơn, đẹp hơn và chất lượng tơ cao hơn.

Với các giống tằm lớn như tằm đầu 9, việc sử dụng lỗ né khoảng 2,5 cm thay vì 2,3 cm có thể giúp tằm có không gian xoay trở tốt hơn, giảm kén vuông, kén méo, cải thiện độ thông thoáng và hỗ trợ quá trình nhả tơ tự nhiên hơn. Tuy nhiên, kích thước lỗ né cần được lựa chọn dựa trên thực tế giống tằm, kích thước kén mục tiêu, mật độ lên né và điều kiện nhà tằm.

Né tốt không chỉ là né có lỗ phù hợp, mà còn phải có kích thước tổng thể hợp lý, trọng lượng vừa sức người sử dụng, dễ thao tác, dễ vệ sinh, bền và phù hợp với điều kiện sản xuất của người nuôi Việt Nam.

Trong nghề nuôi tằm hiện đại, giống tằm, nhà tằm, lá dâu, quy trình chăm sóc và dụng cụ lên né phải phát triển cùng nhau. Khi công cụ sản xuất theo kịp tiến bộ giống tằm, người nuôi mới có thể khai thác tốt hơn tiềm năng năng suất, chất lượng kén và giá trị kinh tế của cả lứa nuôi.

 

THÔNG TIN LIÊN LẠC

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam, cần tư vấn kiến thức, kỹ thuật, quy trình chăm sóc cây dâu, nuôi tằm và phát triển mô hình dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Thành công khởi đầu từ tri thức

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/