KÍCH THƯỚC LỖ NÉ ẢNH HƯỞNG NHƯ THẾ NÀO TỚI QUÁ TRÌNH QUẤN KÉN CỦA TẰM?

Kích thước lỗ né là một yếu tố kỹ thuật quan trọng trong giai đoạn tằm chín lên né và nhả tơ làm kén. Nếu lỗ né quá nhỏ, tằm khó xoay trở, khó định hình kén, dễ tạo kén méo, kén vuông, kén mỏng hai đầu hoặc kén không đạt kích thước tự nhiên. Nếu lỗ né quá lớn, tằm có thể mất nhiều thời gian tìm điểm bám, khung tơ ban đầu không ổn định, kén dễ lỏng, không đồng đều hoặc tăng nguy cơ kén xấu. Vì vậy, kích thước lỗ né phải phù hợp với giống tằm, kích thước cơ thể tằm chín, loại né, mật độ lên né và điều kiện môi trường khi làm kén.

 

 

   

 

1. LỖ NÉ LÀ GÌ VÀ VÌ SAO QUAN TRỌNG?

Lỗ né là khoảng không gian hoặc ô trống trên né để tằm chín bám vào, tạo khung tơ ban đầu và nhả tơ hình thành kén. Tùy loại né, lỗ né có thể là ô vuông, ô chữ nhật, rãnh, khe hoặc khoảng trống giữa các nan. Dù cấu trúc khác nhau, mục tiêu chung vẫn là tạo cho tằm một không gian vừa đủ để cố định thân, xoay đầu, kéo tơ và tạo kén hoàn chỉnh.

Ở giai đoạn làm kén, tằm không còn ăn nữa. Toàn bộ năng lượng còn lại được dùng cho việc bò tìm chỗ, bám né, nhả tơ và hoàn thành kén. Nếu lỗ né phù hợp, tằm nhanh ổn định vị trí, tạo khung tơ chắc và quấn kén đều hơn. Nếu lỗ né không phù hợp, tằm phải bò lâu, mất sức hoặc tạo kén sai hình dạng.

Do đó, lỗ né không chỉ là chi tiết cơ khí của dụng cụ nuôi tằm, mà là một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng kén cuối lứa.

 

2. CƠ CHẾ TẰM QUẤN KÉN TRONG LỖ NÉ

Khi tằm chín được đưa lên né, nó sẽ bò tìm vị trí phù hợp. Sau khi chọn được điểm bám, tằm bắt đầu nhả những sợi tơ đầu tiên để tạo khung tơ lỏng bên ngoài. Sau đó, tằm liên tục chuyển động đầu theo nhiều hướng để kéo sợi tơ quanh cơ thể, dần hình thành lớp kén bên ngoài rồi lớp kén bên trong.

Trong quá trình này, tằm cần đủ không gian để xoay thân, chuyển động đầu, điều chỉnh vị trí và duy trì nhả tơ liên tục. Nếu không gian quá chật, các chuyển động này bị hạn chế. Nếu không gian quá rộng, tằm khó tạo điểm tựa tốt và có thể mất nhiều thời gian để cố định khung tơ ban đầu.

Một con tằm có thể thực hiện số lần chuyển động đầu rất lớn trong quá trình làm kén. Trong thực tế kỹ thuật, người ta thường mô tả quá trình quấn kén kéo dài khoảng 2–3 ngày, trong đó tằm liên tục chuyển động đầu để nhả tơ và xây dựng kén. Con số “hàng trăm nghìn vòng/quỹ đạo chuyển động đầu” nên hiểu là cách diễn tả cường độ làm việc rất lớn của tằm, không nên dùng như một trị số tuyệt đối cho mọi giống và mọi điều kiện.

 

3. LỖ NÉ QUÁ NHỎ ẢNH HƯỞNG NHƯ THẾ NÀO?

Khi lỗ né quá nhỏ so với kích thước cơ thể tằm chín, tằm khó xoay trở và khó tạo hình kén tự nhiên. Thân tằm bị giới hạn bởi thành ô né, làm chuyển động nhả tơ không đủ không gian. Kết quả là kén có thể bị ép cạnh, méo, vuông, dẹp hoặc không đều.

Một biểu hiện thường gặp là kén mỏng hai đầu. Khi tằm không đủ khoảng trống để điều chỉnh hướng nhả tơ, lượng tơ phân bố không đều, phần giữa có thể dày hơn nhưng hai đầu kén lại yếu hơn. Trong một số trường hợp, lỗ né chật làm tằm khó bám và khó hoàn thành kén đẹp, nhất là với giống tằm có thân to.

Lỗ né quá nhỏ còn làm tăng nguy cơ tằm chen chúc, kén bị biến dạng do tiếp xúc với nan né hoặc do tằm không thể xoay đủ biên độ. Với người thu mua, kén méo, kén vuông, kén mỏng hai đầu thường kém giá trị hơn kén đều và chắc.

 

4. LỖ NÉ QUÁ LỚN ẢNH HƯỞNG NHƯ THẾ NÀO?

Nếu lỗ né quá lớn, tằm có nhiều không gian nhưng lại khó tạo khung tơ ban đầu ổn định. Tằm có thể bò lâu hơn để tìm điểm bám, tơ ban đầu trải rộng hơn, khung kén không tập trung và kén dễ lỏng hơn.

Không gian quá rộng cũng có thể làm tằm phải tiêu hao thêm năng lượng trước khi cố định được vị trí làm kén. Khi tằm chín đã ngừng ăn, mọi hoạt động bò tìm chỗ đều sử dụng năng lượng dự trữ. Nếu mất quá nhiều thời gian, tằm yếu hơn và khả năng nhả tơ ổn định giảm.

Lỗ né lớn không phải lúc nào cũng xấu. Với giống tằm thân to, lỗ né lớn hơn có thể cần thiết. Tuy nhiên, nếu lớn quá mức so với thể trạng tằm, nó có thể làm giảm độ chắc và độ đồng đều của kén.

 

5. LỖ NÉ VỪA ĐỦ LÀ NHƯ THẾ NÀO?

Lỗ né vừa đủ là lỗ né cho phép tằm chín bám nhanh, xoay trở thuận lợi, chuyển động đầu đều, tạo khung tơ ban đầu ổn định và hoàn thành kén với hình dạng tự nhiên. Kén tạo ra trong điều kiện này thường đều hơn, ít méo, ít dính, ít lỏng và có độ chắc tốt hơn.

Kích thước “vừa đủ” không cố định cho mọi giống tằm. Nó phụ thuộc vào kích thước thân tằm chín, giống tằm, dinh dưỡng tuổi 5, độ đồng đều đàn tằm, vật liệu né, hình dạng ô né, mật độ tằm trên né và điều kiện nhiệt độ – độ ẩm khi làm kén.

Vì vậy, khi chọn né, không nên chỉ hỏi lỗ né bao nhiêu cm là tốt nhất, mà phải hỏi: giống tằm nào, tằm chín to hay nhỏ, kén mục tiêu loại nào, né vật liệu gì, mật độ lên né bao nhiêu và điều kiện nhà tằm ra sao.

 

6. KÍCH THƯỚC LỖ NÉ VÀ GIỐNG TẰM

Mỗi giống tằm có đặc điểm cơ thể, sức ăn, kích thước tằm chín, kích thước kén và tập tính làm kén khác nhau. Vì vậy, cùng một loại né có thể phù hợp với giống này nhưng chưa chắc tối ưu với giống khác.

Với các giống tằm có thân to, sức ăn mạnh, kén lớn, người nuôi thường cần lỗ né rộng hơn một chút để tằm có đủ không gian xoay trở. Với giống tằm thân nhỏ hơn, lỗ né quá lớn có thể làm tằm bò lâu hơn hoặc tạo kén không thật chặt.

Ví dụ, nếu giống 932 x 7532 có thể trạng tằm chín lớn hơn giống 7532 x 932 trong điều kiện nuôi cụ thể, thì việc dùng lỗ né lớn hơn một chút cho giống 932 x 7532 là hợp lý để giảm nguy cơ kén bị ép, méo hoặc mỏng hai đầu. Tuy nhiên, cần kiểm chứng bằng thực tế từng vùng nuôi, từng loại né và từng điều kiện chăm sóc.

 

7. SO SÁNH LỖ NÉ 2,3 CM VÀ 2,5 CM

Trong thực tế, các kích thước lỗ né như 2,3 cm và 2,5 cm đều có thể nằm trong khoảng sử dụng phổ biến tùy loại né và giống tằm. Sự khác biệt 0,2 cm nghe có vẻ nhỏ, nhưng với cơ thể tằm chín và không gian xoay đầu khi làm kén, nó có thể tạo ra khác biệt về hình dạng kén.

Lỗ né 2,5 cm thường tạo không gian rộng hơn. Với tằm thân to, kích thước này có thể giúp tằm xoay trở dễ hơn, giảm nguy cơ bị ép kén, giúp kén có hình dạng tự nhiên hơn. Tuy nhiên, nếu giống tằm nhỏ hoặc mật độ lên né không hợp lý, lỗ rộng có thể làm khung tơ ban đầu kém tập trung hơn.

Lỗ né 2,3 cm có thể giúp không gian làm kén gọn hơn, hỗ trợ tằm tạo kén chặt hơn trong một số trường hợp. Nhưng nếu áp dụng cho giống tằm thân lớn, tằm có thể khó xoay trở, dẫn đến kén vuông, kén méo hoặc kén mỏng hai đầu.

Do đó, không nên kết luận tuyệt đối rằng 2,3 cm hay 2,5 cm luôn tốt hơn. Cần chọn theo giống tằm, kích thước tằm chín, loại né và kết quả kén thực tế.

 

8. VÌ SAO GIỐNG TẰM 932 X 7532 CÓ THỂ CẦN LỖ NÉ LỚN HƠN?

Nếu trong thực tế sản xuất, giống 932 x 7532 có thân tằm lớn hơn, kén lớn hơn hoặc thể trạng chín to hơn so với giống 7532 x 932, thì lỗ né lớn hơn có thể giúp tằm làm kén thuận lợi hơn. Lý do là tằm thân lớn cần nhiều không gian hơn để xoay thân và chuyển động đầu khi nhả tơ.

Nếu dùng lỗ né quá nhỏ cho tằm thân lớn, thành ô né có thể giới hạn biên độ chuyển động. Khi đó, kén dễ bị ép cạnh, méo dáng hoặc phân bố tơ không đều. Đây là lý do người nuôi thường thấy một số giống “đầu 9” hoặc giống thân to cần né thoáng hơn một chút.

Tuy nhiên, việc chọn lỗ né không nên chỉ dựa vào tên giống. Cần nhìn thực tế tằm chín: thân to hay nhỏ, đàn đồng đều hay lệch, kén mục tiêu lớn hay vừa, điều kiện lên né có thoáng không, mật độ đưa lên né có dày không.

 

9. KÍCH THƯỚC LỖ NÉ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KÉN VUÔNG, KÉN MÉO

Kén vuông hoặc kén méo thường xảy ra khi tằm bị giới hạn không gian, bị ép bởi thành ô né, mật độ quá dày, né không phù hợp hoặc tằm làm kén ở vị trí không tối ưu. Lỗ né quá nhỏ là một trong những nguyên nhân có thể làm tăng tỷ lệ kén dạng này.

Khi tằm không thể xoay đầu và thân theo quỹ đạo tự nhiên, tơ bị phân bố theo các cạnh hoặc góc của ô né, làm kén mất dạng bầu dục tự nhiên. Kén vuông, kén méo thường khó đạt chất lượng cao vì hình dạng không đều, độ dày vỏ kén có thể không đồng nhất.

Tuy nhiên, không nên đổ toàn bộ lỗi kén méo cho kích thước lỗ né. Cần xem thêm mật độ lên né, độ chín của tằm, chất lượng né, nhiệt độ – độ ẩm, thời gian tằm bò trên né và sự đồng đều của đàn tằm.

 

10. KÍCH THƯỚC LỖ NÉ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KÉN MỎNG HAI ĐẦU

Kén mỏng hai đầu có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân: tằm yếu, tuyến tơ phát triển không đầy, tằm mất sức trước khi làm kén, lên né quá muộn, môi trường không phù hợp hoặc không gian làm kén không tối ưu.

Lỗ né quá nhỏ có thể góp phần làm hiện tượng này nặng hơn nếu nó làm tằm khó xoay trở, khó phủ tơ đều quanh hai đầu kén. Khi tằm bị giới hạn chuyển động, tơ có thể tập trung không đều, làm một số vùng kén mỏng hơn.

Lỗ né quá lớn cũng có thể gây kén không chắc nếu tằm tạo khung tơ quá rộng hoặc mất sức do bò lâu. Vì vậy, muốn giảm kén mỏng hai đầu cần kết hợp: tằm tuổi 5 ăn rỗi tốt, lên né đúng thời điểm, lỗ né phù hợp, mật độ vừa phải và môi trường làm kén ổn định.

 

11. LỖ NÉ VÀ MẬT ĐỘ LÊN NÉ CÓ LIÊN QUAN VỚI NHAU

Kích thước lỗ né không thể tách rời mật độ lên né. Một lỗ né phù hợp nhưng nếu đưa quá nhiều tằm lên cùng một diện tích, tằm vẫn chen chúc, bò chồng, làm kén đôi, kén dính, kén méo hoặc kén bẩn.

Ngược lại, nếu mật độ quá thưa, tằm có đủ không gian nhưng hiệu quả sử dụng né thấp, tăng chi phí dụng cụ và diện tích. Người nuôi cần cân bằng giữa chất lượng kén và hiệu quả sử dụng né.

Khi thử loại né mới hoặc kích thước lỗ mới, nên theo dõi đồng thời tỷ lệ kén tốt, kén đôi, kén méo, kén mỏng, kén bẩn, tỷ lệ tằm chết trên né và thời gian tằm bám vị trí. Chỉ nhìn một chỉ tiêu là chưa đủ.

 

12. LỖ NÉ VÀ VẬT LIỆU NÉ

Cùng kích thước lỗ, nhưng vật liệu né khác nhau có thể cho kết quả khác nhau. Né gỗ, né tre, né nhựa, né xoay, né ô vuông, né W hoặc các kiểu né cải tiến có độ bám, độ thoáng, độ hút ẩm và hình học khác nhau.

Vật liệu quá trơn có thể làm tằm khó bám. Vật liệu ẩm, mốc hoặc có mùi lạ làm tằm bò lâu và kén bẩn. Vật liệu bẩn còn tơ gốc, phân cũ hoặc mùi sát trùng chưa bay hết có thể làm tằm không ổn định khi làm kén.

Do đó, kích thước lỗ né chỉ là một phần. Chất lượng bề mặt, độ sạch, độ khô, độ thoáng và mùi của né cũng rất quan trọng.

 

13. ĐIỀU KIỆN MÔI TRƯỜNG KHI DÙNG NÉ

Dù lỗ né phù hợp, nếu môi trường lên né sai, kén vẫn xấu. Giai đoạn tằm làm kén cần nhiệt độ khoảng 26–28°C, độ ẩm khoảng 65–75%, thông gió nhẹ, ánh sáng dịu, không gió mạnh, không nắng trực tiếp và không mùi hóa chất.

Nếu quá nóng, tằm bò lâu, mất nước, nhả tơ không đều. Nếu quá lạnh, tằm làm kén chậm. Nếu quá ẩm, kén dễ bẩn, tơ khó khô và né dễ mốc. Nếu quá khô hoặc gió mạnh, tằm mất nước và giảm sức nhả tơ.

Vì vậy, khi đánh giá lỗ né, phải đảm bảo các điều kiện môi trường tương đối giống nhau. Nếu mỗi lần thử là một điều kiện môi trường khác, kết luận về kích thước lỗ né sẽ không chính xác.

 

14. CÁCH THỬ NGHIỆM KÍCH THƯỚC LỖ NÉ PHÙ HỢP

Cách tốt nhất là thử nghiệm nhỏ trước khi áp dụng đại trà. Người nuôi có thể chia cùng một lứa tằm, cùng giống, cùng thời điểm chín, cùng điều kiện lên né thành hai nhóm dùng hai kích thước lỗ né khác nhau, ví dụ 2,3 cm và 2,5 cm.

Sau đó theo dõi các chỉ tiêu: thời gian tằm bám vị trí, tỷ lệ bò xuống, tỷ lệ kén tốt, kén méo, kén vuông, kén mỏng hai đầu, kén đôi, kén bẩn, trọng lượng kén, tỷ lệ tằm chết trên né và cảm nhận khi thu hoạch.

Nếu lỗ 2,5 cm cho kén đều hơn, ít móp hơn với giống thân to, có thể ưu tiên kích thước này. Nếu lỗ 2,3 cm cho kén chắc hơn, ít lỏng hơn với giống thân vừa, có thể tiếp tục dùng. Kết luận phải dựa trên số liệu thực tế, không chỉ dựa vào cảm giác.

 

15. KHUYẾN NGHỊ THỰC HÀNH CHO NGƯỜI NUÔI

Với giống tằm thân lớn, kén lớn hoặc đàn tằm tuổi 5 phát triển tốt, nên cân nhắc lỗ né rộng hơn một chút để tằm có đủ không gian xoay trở. Với giống thân nhỏ hơn, có thể dùng lỗ né gọn hơn nếu không làm tăng kén méo hoặc mỏng hai đầu.

Không nên thay đổi kích thước lỗ né đại trà ngay trong lứa quan trọng nếu chưa thử. Nên thử một phần, ghi chép và so sánh. Nếu thấy tỷ lệ kén đẹp, kén đều, ít kén méo và trọng lượng tốt hơn thì mới mở rộng.

Quan trọng nhất là không xem lỗ né như yếu tố duy nhất. Kén tốt cần tằm chín đúng, tuyến tơ phát triển tốt, lên né đúng thời điểm, né sạch khô, mật độ hợp lý và môi trường ổn định.

 

16. NHỮNG SAI LẦM THƯỜNG GẶP

Sai lầm thứ nhất là nghĩ lỗ né càng nhỏ thì kén càng chặt. Nếu quá nhỏ so với thân tằm, kén dễ méo, vuông hoặc mỏng hai đầu.

Sai lầm thứ hai là nghĩ lỗ né càng lớn thì kén càng to. Nếu quá lớn, tằm có thể bò lâu, tơ khung lỏng và kén không chắc.

Sai lầm thứ ba là dùng một loại né cho mọi giống tằm, mọi mùa, mọi điều kiện. Thực tế, giống thân to và giống thân nhỏ có thể cần không gian khác nhau.

Sai lầm thứ tư là chỉ nhìn kích thước lỗ mà bỏ qua mật độ, độ sạch né, độ ẩm, nhiệt độ và thời điểm lên né.

Sai lầm thứ năm là không ghi chép kết quả. Nếu không ghi tỷ lệ kén méo, kén lỏng, kén đôi, trọng lượng và tỷ lệ kén tốt, người nuôi khó biết kích thước nào thật sự hiệu quả.

 

TÓM TẮT BÀI VIẾT

Kích thước lỗ né ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tằm bám né, xoay trở, nhả tơ và hình thành kén. Lỗ né quá nhỏ làm tằm khó xoay đầu và thân, dễ tạo kén méo, kén vuông, kén mỏng hai đầu hoặc kén bị ép. Lỗ né quá lớn làm tằm khó tạo khung tơ tập trung, dễ bò lâu, mất sức và có thể làm kén lỏng, không đồng đều.

Với giống tằm thân lớn, chẳng hạn trong thực tế nếu giống 932 x 7532 có thể trạng lớn hơn giống 7532 x 932, có thể cần lỗ né lớn hơn một chút để phù hợp với kích thước tằm chín. Các kích thước như 2,3 cm và 2,5 cm đều có thể sử dụng tùy giống, nhưng cần thử nghiệm thực tế để đánh giá tỷ lệ kén đẹp, kén méo, kén mỏng hai đầu, kén đôi, trọng lượng và độ đồng đều.

Muốn chọn lỗ né phù hợp, cần xem đồng thời giống tằm, kích thước tằm chín, loại né, mật độ lên né, độ sạch của né, thời điểm lên né và điều kiện môi trường. Kén tốt không chỉ do lỗ né, mà là kết quả của cả quá trình nuôi tằm lớn và quản lý lên né đúng kỹ thuật.

 

BÀI VIẾT VÀ SẢN PHẨM LIÊN QUAN

Người đọc có thể tham khảo thêm các bài viết liên quan trên website Tây Nguyên Silk:

Thời gian lên né ảnh hưởng như thế nào tới sức khỏe của tằm và chất lượng kén?

Cách nhận biết tằm chín

Cách nuôi tằm để đạt kén tốt, chất lượng cao

Những lưu ý cơ bản khi nuôi tằm lớn

Sự quan trọng của việc lọc tằm ở tằm lớn

Những yếu tố ảnh hưởng tới sự thành công của một lứa tằm và tỉ trọng từng khâu

Hệ tuyến tơ và sinh học protein tơ ở tằm dâu

Sản phẩm và nhóm giải pháp kỹ thuật liên quan:

Dinh dưỡng bổ sung cho tằm tuổi 4–5 Grown Super: hỗ trợ dinh dưỡng, thể trạng, sức đề kháng và quá trình phát triển tuyến tơ trong giai đoạn tằm lớn, đặc biệt khi lá dâu kém dinh dưỡng hoặc đàn tằm phát triển chậm.

Nano Silver 500ppm – dung dịch sát trùng khi đang nuôi tằm: hỗ trợ giảm áp lực vi khuẩn, nấm và mầm bệnh trong nhà tằm khi sử dụng đúng hướng dẫn, không phun lên lá dâu cho tằm ăn, không làm giường tằm ẩm kéo dài.

Tây Nguyên Silk Nuôi Tằm: nhóm sản phẩm, dụng cụ, vật tư và giải pháp kỹ thuật phục vụ nuôi tằm hiện đại.

 

TÂY NGUYÊN SILK – ĐỒNG HÀNH CÙNG NGƯỜI NUÔI TẰM

Tây Nguyên Silk xây dựng hệ thống kiến thức nuôi tằm dựa trên thực tế sản xuất và nền tảng sinh học của con tằm. Trong giai đoạn lên né, những chi tiết tưởng nhỏ như kích thước lỗ né, độ sạch của né, mật độ đưa tằm lên né và thời điểm tằm chín đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ kén tốt.

Nuôi tằm hiệu quả là không chỉ chăm tằm khỏe ở tuổi 5, mà còn phải tạo điều kiện để tằm chuyển toàn bộ tiềm năng tuyến tơ thành kén đẹp, chắc, sạch và đồng đều.

 

THÔNG TIN KẾT NỐI – CHUYỂN GIAO KỸ THUẬT

Nếu bạn đang nuôi tằm, hoặc muốn tìm hiểu sâu và chuẩn hóa kiến thức – kỹ thuật – quy trình ngành dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại – miễn phí
Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/