KHÓI CÓ LÀM TẰM BỊ NGỘ ĐỘC TRONG QUÁ TRÌNH LÊN NÉ KHÔNG?

KHÓI CÓ LÀM TẰM BỊ NGỘ ĐỘC TRONG QUÁ TRÌNH LÊN NÉ KHÔNG?

Khói có thể làm tằm bị ngộp, stress nặng, ngưng nhả tơ, làm kén kém hoặc chết trong quá trình lên né nếu nhà tằm không thông thoáng và lượng khói tích tụ quá nhiều. Giai đoạn lên né là thời điểm tằm rất nhạy cảm, vì lúc này tằm đang chuyển từ trạng thái ăn sang trạng thái làm kén, cần nhiều oxy, môi trường yên tĩnh, sạch, thoáng và ổn định. Nếu trong khu vực lên né có khói từ bếp than, đốt rác, đốt củi, khói thuốc, khói xịt côn trùng hoặc khói từ bên ngoài bay vào, tằm có thể bị rối loạn hô hấp, mất định hướng, bò loạn, rơi né, không kéo tơ hoặc tạo kén mỏng, kén xấu.

 

1. Khói có nguy hiểm với tằm khi lên né không?

Có. Khói rất nguy hiểm với tằm, đặc biệt trong giai đoạn tằm lên né làm kén. Đây là giai đoạn tằm cần môi trường ổn định, đủ oxy, không khí sạch, không mùi lạ và không bị xáo trộn mạnh. Nếu không gian lên né có nhiều khói, tằm có thể bị ngộp, stress, mất sức, không bám né, không nhả tơ hoặc làm kén không hoàn chỉnh.

Tằm không có phổi như con người mà hô hấp bằng hệ thống khí quản thông qua các lỗ thở nằm dọc hai bên cơ thể. Vì vậy, khi khói, bụi mịn hoặc khí độc tích tụ trong nhà tằm, quá trình hô hấp của tằm bị ảnh hưởng rất nhanh. Chỉ cần môi trường lên né bị bí, thiếu oxy, có mùi khói hoặc khí độc, tằm có thể phản ứng bằng cách bò loạn, nằm im, rơi né hoặc ngưng kéo tơ.

Trong kỹ thuật nuôi tằm, giai đoạn lên né không chỉ cần né sạch, tằm chín đúng và mật độ phù hợp, mà còn cần không khí thật sạch và thông thoáng.

 

2. Vì sao giai đoạn lên né rất nhạy cảm với khói?

Trước khi lên né, tằm đã ăn mạnh trong tuổi 5, tuyến tơ phát triển đầy đủ và cơ thể chuẩn bị chuyển sang giai đoạn làm kén. Khi lên né, tằm phải bò tìm vị trí, bám vào né, nhả tơ ban đầu, tạo khung kén và xoay thân liên tục để hoàn thiện vỏ kén.

Toàn bộ quá trình này cần sức khỏe tốt, hô hấp ổn định và môi trường không gây stress. Nếu gặp khói, tằm sẽ bị ảnh hưởng ngay ở ba điểm quan trọng: hô hấp, thần kinh vận động và khả năng nhả tơ.

Khói làm tằm thiếu oxy, mệt, mất định hướng, giảm vận động hoặc nằm im. Khi tằm không còn đủ sức và đủ ổn định để kéo tơ, kén sẽ bị mỏng, méo, không kín hoặc tằm có thể chết trước khi hoàn thành kén.

 

3. Khói ảnh hưởng đến hô hấp của tằm như thế nào?

Tằm hô hấp bằng các lỗ thở và hệ thống khí quản. Khi có khói trong không khí, các hạt bụi mịn, muội than, hơi nóng và khí độc có thể bám vào bề mặt cơ thể, ảnh hưởng đến lỗ thở và làm giảm khả năng trao đổi khí.

Khói có thể làm tằm:

• Khó hô hấp
• Thiếu oxy
• Bò yếu
• Nằm im
• Co quắp
• Rơi né
• Không nhả tơ
• Chết nếu ngộ độc nặng

Trong nhà tằm kín, tác hại này càng nghiêm trọng hơn vì khói không thoát ra ngoài được. Nếu người nuôi dùng bếp than, đốt củi, đốt rác hoặc tạo khói gần khu vực lên né, tằm có thể bị ảnh hưởng chỉ trong thời gian ngắn.

 

4. Những thành phần nguy hiểm có trong khói

Khói không chỉ là “mùi khó chịu”. Trong khói có nhiều thành phần bất lợi cho tằm, tùy nguồn phát sinh như than, củi, rác, nhựa, hóa chất, thuốc xịt hoặc khói từ bên ngoài bay vào.

Các yếu tố nguy hiểm thường gặp gồm carbon monoxide, carbon dioxide, bụi mịn, hơi nóng, hợp chất hữu cơ bay hơi và các khí kích ứng khác. Trong đó, carbon monoxide là khí rất nguy hiểm vì có thể gây thiếu oxy. Carbon dioxide nếu tích tụ cao cũng làm môi trường ngột ngạt. Bụi mịn và muội khói có thể bám lên cơ thể, lỗ thở và bề mặt né.

Nếu khói sinh ra từ đốt rác, nhựa, bao bì, thuốc bảo vệ thực vật hoặc vật liệu có hóa chất, nguy cơ còn cao hơn nhiều vì có thể phát sinh các khí độc và mùi lạ rất mạnh. Tuyệt đối không nên đốt bất kỳ vật liệu nào gần nhà tằm hoặc khu vực lên né.

 

5. Khói có thể làm tằm không nhả tơ

Một trong những hậu quả đáng sợ nhất là tằm đã chín, đã lên né nhưng không nhả tơ hoặc nhả tơ rất yếu. Nhiều người có thể nhầm hiện tượng này với lỗi giống, tằm chưa chín hoặc né không phù hợp, nhưng thực tế khói và khí độc cũng là một nguyên nhân cần kiểm tra.

Khi bị khói tác động, tằm có thể:

• Không bám né
• Bò vòng quanh nhưng không làm kén
• Nằm im trên né
• Rơi xuống nền
• Nhả tơ yếu, không tạo được khung kén
• Làm kén mỏng, kén hở, kén méo
• Chết trước khi hoàn thành kén

Tây Nguyên Silk đã từng phân tích hiện tượng tằm lên né nhưng không kéo tơ trong bài Vì sao tằm khỏe mạnh nhưng không nhả tơ khi lên né?. Trong thực tế, bên cạnh yếu tố giống, thời điểm lên né và tuyến tơ, người nuôi cần kiểm tra thêm môi trường: có khói, mùi hóa chất, khí độc, nhiệt cao, ẩm cao hoặc thiếu thông gió hay không.

 

6. Khói làm tằm mất định hướng khi lên né

Khi lên né, tằm cần bò tìm vị trí phù hợp để làm kén. Nếu môi trường có khói hoặc mùi lạ, tằm có thể bị kích thích, mất định hướng, bò loạn hoặc không chọn được vị trí ổn định.

Tằm bị ảnh hưởng bởi khói thường có biểu hiện không bình thường: con thì bò vòng quanh, con thì rơi né, con thì nằm im, con thì cố bám nhưng không nhả tơ đều. Nếu tình trạng kéo dài, tỷ lệ kén lỗi sẽ tăng rõ rệt.

Điều này đặc biệt nguy hiểm khi tằm đang lên né đồng loạt. Chỉ một đợt khói nặng trong thời điểm này cũng có thể làm giảm chất lượng cả lứa kén.

 

7. Khói làm tăng stress và giảm chất lượng kén

Tằm bị khói không nhất thiết chết ngay. Có nhiều trường hợp tằm vẫn sống, vẫn làm kén, nhưng kén không đạt chất lượng. Kén có thể nhỏ hơn, mỏng hơn, không đều, méo, vàng bẩn hoặc tơ không ổn định.

Khi tằm bị stress trong lúc kéo kén, quá trình nhả tơ không còn liên tục và cân đối. Tằm có thể ngừng kéo giữa chừng, đổi vị trí, nhả tơ yếu hoặc không hoàn thiện lớp vỏ kén. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị thương phẩm của kén.

Vì vậy, khói không chỉ gây chết tằm, mà còn làm giảm chất lượng kén ngay cả khi tằm vẫn sống.

 

8. Những nguồn khói thường gặp trong nhà tằm

Trong thực tế, khói có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau:

• Bếp than dùng để sưởi ấm
• Đốt củi, đốt rơm, đốt rác gần nhà tằm
• Khói thuốc lá
• Khói nhang, khói xông
• Khói từ đốt bao bì, nhựa, nilon
• Khói từ máy móc, xe máy, máy phát điện
• Khói thuốc diệt côn trùng
• Khói từ nhà bên cạnh hoặc khu dân cư bay vào
• Khói do dùng than tổ ong trong phòng kín

Trong đó, khói từ than, củi, rác nhựa và hóa chất là nhóm đặc biệt nguy hiểm. Nếu dùng nguồn nhiệt trong mùa lạnh hoặc khi cần giữ ấm, tuyệt đối không để khói tích tụ trong phòng nuôi tằm hoặc khu vực lên né.

 

9. Có nên dùng than để sưởi khi tằm lên né không?

Không nên dùng than, bếp than hoặc than tổ ong trong khu vực lên né nếu không kiểm soát được khí thải và thông gió. Dù mục tiêu là giữ ấm, nhưng nếu khói, CO hoặc CO₂ tích tụ, tằm có thể bị ngộp và chết. Nguy hiểm hơn là khí CO không phải lúc nào cũng có mùi rõ, nhưng vẫn có thể gây thiếu oxy rất mạnh.

Nếu bắt buộc phải giữ ấm trong thời tiết lạnh, nên ưu tiên các giải pháp an toàn hơn như che chắn gió, dùng đèn sưởi phù hợp, thiết bị sưởi có kiểm soát, hoặc bố trí nguồn nhiệt gián tiếp bên ngoài khu vực tằm, đảm bảo không có khói và luôn có thông gió.

Nguyên tắc là: giữ ấm nhưng không được làm nhà tằm bí khí, có khói hoặc thiếu oxy.

 

10. Dấu hiệu tằm bị ngộp khói khi lên né

Người nuôi cần quan sát kỹ nếu nghi ngờ khu vực lên né có khói. Một số dấu hiệu cảnh báo gồm:

• Tằm bò loạn, không bám né
• Tằm nằm im bất thường
• Tằm rơi né nhiều
• Tằm không nhả tơ
• Tằm nhả tơ yếu, làm kén mỏng
• Thân tằm mềm, yếu
• Một số con co quắp hoặc chết nhanh
• Khu vực lên né có mùi khói, mùi khét, mùi than hoặc mùi hóa chất
• Người bước vào phòng thấy cay mắt, khó thở, ngột ngạt hoặc đau đầu

Nếu người nuôi đã cảm thấy khó chịu khi vào nhà tằm, thì đối với tằm, mức độ ảnh hưởng có thể còn nghiêm trọng hơn.

 

11. Cách xử lý khi tằm bị ảnh hưởng bởi khói

Khi phát hiện khu vực lên né có khói, việc đầu tiên là phải loại bỏ nguồn khói ngay lập tức. Không tiếp tục đốt, không để bếp than, không đốt rác, không dùng thuốc xịt hoặc bất kỳ nguồn phát khói nào gần nhà tằm.

Sau đó cần mở thông gió để đưa khói ra ngoài. Có thể dùng quạt để đẩy khí ra, nhưng cần tránh thổi gió mạnh trực tiếp vào tằm. Nếu có thể, di chuyển né hoặc khu vực tằm bị ảnh hưởng sang nơi thoáng khí, sạch và ổn định hơn.

Không nên phun nước trực tiếp lên tằm hoặc phun ướt né vì có thể làm tăng độ ẩm, gây nấm và làm tằm càng stress. Nếu cần hỗ trợ phục hồi sau stress, người nuôi có thể tham khảo Giải Độc – Anti Stress cho tằm, nhưng chỉ nên dùng đúng liều, đúng thời điểm và không làm lá dâu quá ướt nếu tằm còn tiếp tục ăn.

 

12. Có nên phun sương để xử lý khói không?

Phun sương có thể làm giảm bụi trong không khí ở một số điều kiện, nhưng trong nhà tằm cần rất thận trọng. Phun sương quá nhiều có thể làm tăng độ ẩm, làm ướt né, ướt tằm, ướt nền và tạo điều kiện cho nấm khuẩn phát triển.

Đặc biệt trong giai đoạn lên né, né cần khô, sạch và thoáng. Nếu phun nước làm ướt khu vực làm kén, tằm có thể kéo tơ kém, kén dễ xấu hoặc tăng nguy cơ nấm.

Vì vậy, cách xử lý chính vẫn là loại bỏ nguồn khói và thông gió, không phải phun nước trực tiếp. Chỉ xử lý ẩm không khí ở mức rất nhẹ nếu thật sự cần, và tuyệt đối không làm ướt tằm, né hoặc kén đang hình thành.

 

13. Không nên dùng nước muối, acid humic hoặc chất lạ tùy tiện cho tằm lên né

Khi tằm bị khói, không nên tự ý phun nước muối, acid humic, hóa chất hoặc các dung dịch lạ lên tằm đang lên né. Giai đoạn này tằm đang rất nhạy cảm; mọi can thiệp không đúng có thể làm tằm stress thêm, ảnh hưởng đến nhả tơ và làm tăng độ ẩm trên né.

Nguyên tắc xử lý đúng là:

• Cắt nguồn khói
• Tăng thông gió
• Đưa tằm ra môi trường sạch nếu cần
• Giữ nhiệt độ, độ ẩm ổn định
• Không làm ướt né
• Không dùng hóa chất tùy tiện
• Theo dõi tỷ lệ tằm hồi phục

Nếu tằm đã bị ngộ độc nặng, chết nhiều hoặc không còn khả năng nhả tơ, cần loại bỏ những con chết, giữ khu vực sạch và giảm lây nhiễm thứ cấp.

 

14. Phòng ngừa khói trong nhà tằm

Phòng ngừa luôn quan trọng hơn xử lý. Nhà tằm và khu vực lên né cần được quy định rõ là khu vực không khói.

Người nuôi cần tránh:

• Đốt rác gần nhà tằm
• Dùng bếp than trong phòng kín
• Hút thuốc trong hoặc gần nhà tằm
• Xông khói, xông nhang, đốt vật liệu có mùi
• Dùng máy phát điện gần cửa hút gió
• Dùng thuốc diệt côn trùng dạng khói trong nhà tằm
• Đốt bao bì, nhựa, nilon gần khu nuôi
• Để khói từ bếp, lò sấy, nhà bên cạnh bay vào khu lên né

Nếu khu vực xung quanh thường có khói, cần bố trí cửa lấy gió, cửa thoát khí, quạt hút hoặc quả cầu thông gió hợp lý để hạn chế khói tích tụ trong nhà tằm. Bài Quả cầu thông gió mang lại lợi ích gì trong nuôi tằm? có thể được xem như một hướng tham khảo để cải thiện khả năng thoát khí nóng, hơi ẩm và khí độc trong nhà tằm.

 

15. Môi trường lên né lý tưởng là như thế nào?

Khi tằm lên né, môi trường cần đạt các yêu cầu cơ bản:

• Không khói
• Không mùi hóa chất
• Không mùi thuốc sát trùng tồn dư
• Không khí thông thoáng
• Không gió lùa mạnh
• Không quá nóng
• Không quá ẩm
• Không quá lạnh về đêm
• Né sạch, khô, không mốc
• Khu vực yên tĩnh, ít xáo trộn

Đây là giai đoạn không nên can thiệp mạnh. Tằm cần sự ổn định để kéo tơ liên tục, tạo kén đều và hoàn thiện quá trình làm kén.

 

16. Kết luận

Khói có thể làm tằm bị ngộp, ngộ độc, stress, mất định hướng, không nhả tơ, rơi né, làm kén mỏng, kén xấu hoặc chết trong quá trình lên né. Tác hại của khói đến từ việc làm giảm chất lượng không khí, tăng khí độc như CO, CO₂, bụi mịn, mùi lạ và các chất kích ứng hô hấp.

Giai đoạn lên né là thời điểm rất nhạy cảm, vì tằm cần đủ oxy, môi trường sạch, né khô và không gian yên tĩnh để kéo tơ. Do đó, tuyệt đối không để khói xuất hiện trong nhà tằm hoặc khu vực lên né. Nếu phát hiện có khói, cần cắt nguồn khói ngay, tăng thông gió, đưa tằm về môi trường không khí sạch và tránh phun nước hoặc hóa chất tùy tiện lên tằm.

Trong nuôi tằm hiện đại, kiểm soát khói và khí độc là một phần của quản lý môi trường nhà tằm. Một khu vực lên né sạch, thoáng, không khói, không mùi lạ và ổn định sẽ giúp tằm kéo tơ tốt hơn, làm kén đều hơn và nâng cao chất lượng kén.

 

THÔNG TIN LIÊN LẠC

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam, cần tư vấn kiến thức, kỹ thuật, quy trình chăm sóc cây dâu, nuôi tằm và phát triển mô hình dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Thành công khởi đầu từ tri thức

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/