HƯỚNG DẪN TRỒNG DÂU NUÔI TẰM CHO NGƯỜI MỚI BẮT ĐẦU

HƯỚNG DẪN TRỒNG DÂU NUÔI TẰM CHO NGƯỜI MỚI BẮT ĐẦU

Trồng dâu nuôi tằm là một mô hình nông nghiệp có giá trị kinh tế cao nhưng không nên bắt đầu theo phong trào hoặc làm theo kinh nghiệm truyền miệng thiếu kiểm chứng. Với người mới, điều quan trọng nhất là phải hiểu đúng mối liên kết giữa cây dâu, con tằm, nhà nuôi, kỹ thuật chăm sóc và thị trường tiêu thụ kén. Nếu chuẩn bị tốt ngay từ đầu, mô hình dâu tằm có thể phát triển bền vững; ngược lại, nếu thiếu kiến thức nền, người nuôi rất dễ thất bại vì thiếu lá, tằm bệnh, môi trường không phù hợp hoặc không tính đúng chi phí.

 

1. Trồng dâu nuôi tằm cần hiểu đúng ngay từ đầu

Trồng dâu nuôi tằm không chỉ là trồng một loại cây rồi nuôi một loại con. Đây là một chuỗi sản xuất liên tục, trong đó cây dâu là nguồn thức ăn trực tiếp cho tằm, còn con tằm là yếu tố tạo ra kén – sản phẩm chính của mô hình.

Nếu vườn dâu yếu, thiếu lá, lá không sạch hoặc không ổn định thì tằm sẽ bị ảnh hưởng ngay. Nếu nhà tằm không đảm bảo nhiệt độ, độ ẩm, thông gió và vệ sinh, tằm dễ phát bệnh dù lá dâu tốt. Nếu người nuôi không biết tính toán sản lượng lá, số hộp tằm, công lao động và thị trường tiêu thụ, mô hình rất dễ bị động.

Vì vậy, với người mới bắt đầu, cần đi từ quy mô nhỏ, học kỹ thuật cơ bản, hiểu chu kỳ sinh trưởng của cây dâu và con tằm trước khi mở rộng diện tích.

 

2. Chọn đất trồng dâu

Cây dâu tằm thích hợp với đất tơi xốp, thoát nước tốt, tầng canh tác đủ sâu và có khả năng giữ ẩm vừa phải. Những loại đất phù hợp thường là đất thịt nhẹ, đất phù sa, đất đỏ bazan đã được cải tạo tốt hoặc đất có hàm lượng hữu cơ khá.

Không nên chọn những chân đất thường xuyên ngập úng, đất phèn nặng, đất mặn, đất quá chua hoặc đất đã bị chai cứng lâu năm mà chưa cải tạo. Cây dâu có thể chịu đựng khá tốt trong nhiều điều kiện, nhưng để nuôi tằm hiệu quả thì lá dâu phải ổn định, sạch và đủ dinh dưỡng.

Độ pH đất phù hợp thường khoảng 5,5–6,5. Nếu đất quá chua, cần cải tạo bằng vôi, phân hữu cơ hoai mục và các biện pháp cải tạo đất trước khi trồng. Đặc biệt, không nên trồng dâu trên đất vừa sử dụng nhiều thuốc cỏ, thuốc sâu hoặc các cây trồng có nguy cơ tồn dư hóa chất cao nếu chưa có thời gian xử lý an toàn.

 

3. Diện tích bao nhiêu là phù hợp cho người mới?

Với người mới bắt đầu, không nên vội làm quy mô lớn nếu chưa có kinh nghiệm. Có thể bắt đầu từ 1.000–2.000 m² để học kỹ thuật trồng dâu, chăm dâu, nuôi thử tằm và kiểm soát rủi ro.

Nếu làm quy mô sản xuất ổn định, diện tích từ 1 ha trở lên sẽ thuận lợi hơn cho việc bố trí vùng lá, luân phiên thu hái, tính toán sản lượng và nuôi tằm theo lứa. Tuy nhiên, diện tích lớn cần đi kèm hệ thống tưới, nhân công, nhà tằm, kỹ thuật và đầu ra sản phẩm.

Một sai lầm phổ biến là xây nhà tằm hoặc mua giống tằm trước khi vườn dâu đủ lá. Trong mô hình này, phải nhớ rằng có đủ lá dâu sạch mới nên nuôi tằm.

 

4. Nước tưới và điều kiện khí hậu

Cây dâu cần nước ổn định để cho lá đều và phục hồi nhanh sau mỗi lần thu hái. Vì vậy, người trồng dâu nên có hệ thống tưới chủ động, đặc biệt trong mùa khô. Có thể dùng tưới phun mưa, tưới nhỏ giọt, tưới rãnh hoặc các hình thức phù hợp với địa hình và nguồn nước.

Nguồn nước cần sạch, không nhiễm thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất công nghiệp hoặc nước thải chăn nuôi chưa xử lý. Lá dâu là thức ăn trực tiếp của tằm nên mọi yếu tố ảnh hưởng đến cây dâu đều có thể ảnh hưởng gián tiếp đến con tằm.

Về khí hậu, cây dâu tương đối thích nghi rộng, nhưng nuôi tằm lại cần môi trường ổn định hơn. Nhà tằm cần tránh nắng gắt, gió lùa, mưa tạt, khói bụi, tiếng ồn mạnh và sự thay đổi nhiệt độ đột ngột.

 

5. Chọn giống dâu phù hợp

Giống dâu là yếu tố quan trọng quyết định năng suất lá, khả năng phục hồi sau hái và độ phù hợp với điều kiện canh tác địa phương. Một số giống dâu được sử dụng phổ biến hiện nay gồm S7-CB, VA201, S14, dâu hạt tam bội số 6, dâu siêu cành số 12 và một số giống phù hợp từng vùng.

Khi chọn giống cần quan tâm:

• Khả năng sinh trưởng

• Năng suất lá

• Khả năng chịu hạn, chịu mưa

• Độ mềm và chất lượng lá

• Khả năng phục hồi sau thu hái

• Mức độ phù hợp với đất và khí hậu địa phương

Nên mua cành giống hoặc cây giống từ nguồn uy tín, sạch bệnh, đúng giống. Không nên lấy giống trôi nổi, không rõ nguồn gốc, vì nếu trồng sai giống hoặc giống nhiễm bệnh thì rất khó sửa sau này.

 

6. Trồng dâu bằng cành hay bằng cây con?

Cây dâu có thể trồng bằng cành giâm hoặc cây con. Trồng bằng cành giâm phù hợp khi có nguồn cành tốt, khỏe, đúng giống và kỹ thuật giâm đảm bảo. Trồng bằng cây con từ vườn ươm uy tín thường giúp tỷ lệ sống ổn định hơn, đặc biệt với người mới.

Dù trồng theo cách nào, cần chuẩn bị đất kỹ, bón lót bằng phân hữu cơ hoai mục, lên luống hoặc bố trí rãnh thoát nước tốt. Không nên trồng trong điều kiện đất quá ướt, úng hoặc chưa xử lý cỏ dại và tàn dư cây trồng cũ.

Sau trồng, cây dâu cần được chăm sóc đều để phát triển bộ rễ và tán lá. Thông thường, sau khoảng vài tháng cây có thể bắt đầu cho thu hái nhẹ, nhưng không nên khai thác quá sớm hoặc quá mạnh khi cây chưa đủ sức.

 

7. Chăm sóc vườn dâu sau khi trồng

Vườn dâu muốn bền cần được chăm sóc theo hướng cân bằng giữa phân hữu cơ, phân khoáng, nước tưới, cắt tỉa và phòng trừ sâu bệnh an toàn.

Người trồng cần chú ý:

• Bón phân hữu cơ hoai mục định kỳ

• Duy trì đất tơi xốp, đủ mùn

• Tưới nước đều, tránh khô hạn kéo dài

• Không để úng nước

• Làm cỏ hợp lý

• Cắt tỉa để cây ra chồi khỏe

• Không lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật

Với cây dâu phục vụ nuôi tằm, yếu tố an toàn lá phải đặt lên hàng đầu. Không thể chăm dâu giống như cây trồng thông thường rồi hái lá cho tằm ăn ngay, vì con tằm rất nhạy cảm với tồn dư thuốc và phân bón lá.

 

8. Chuẩn bị nhà nuôi tằm

Nhà tằm là yếu tố quyết định rất lớn đến tỷ lệ thành công. Một nhà tằm tốt không nhất thiết phải quá đắt tiền, nhưng phải đảm bảo sạch, thoáng, dễ vệ sinh, kiểm soát được nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và côn trùng.

Với quy mô nhỏ, nhà tằm khoảng 50–100 m² có thể nuôi thử 1–2 hộp tằm tùy cách bố trí. Tuy nhiên, diện tích thực tế còn phụ thuộc mật độ nuôi, kiểu nuôi trên nong, khay, giường hay nền và điều kiện thông gió.

Nhà tằm cần:

• Mái không dột

• Nền sạch, dễ vệ sinh

• Có cửa thông gió

• Tránh gió lùa trực tiếp

• Có ánh sáng khuếch tán

• Có lưới chắn côn trùng

• Có khu chứa lá riêng

• Có khu xử lý phân, rác, dụng cụ

Không nên đặt nhà tằm ở nơi nhiều khói bụi, gần chuồng gia súc, gần khu phun thuốc, gần mùi hóa chất hoặc nơi có côn trùng, ruồi nhặng nhiều.

 

9. Nhiệt độ, độ ẩm và thông gió trong nhà tằm

Tằm cần môi trường ổn định. Nhiệt độ và độ ẩm thay đổi tùy theo tuổi tằm, nhưng nguyên tắc chung là không để nhà tằm quá nóng, quá lạnh, quá ẩm hoặc quá bí.

Người mới thường chỉ chú ý nhiệt độ, nhưng lại bỏ qua thông gió và khí độc. Trong thực tế, nhà tằm bí khí, tích tụ CO₂, NH₃, hơi ẩm và mùi phân sẽ làm tằm stress, giảm ăn, dễ bệnh và cho kén kém.

Nhà tằm cần có không khí lưu thông nhẹ nhàng, không để gió lùa mạnh trực tiếp vào tằm. Đặc biệt ở tuổi 4–5, lượng ăn và lượng phân rất lớn nên cần quản lý thông gió, dọn phân và độ ẩm chặt chẽ hơn.

 

10. Dụng cụ cơ bản cần chuẩn bị

Tùy mô hình nuôi, người mới cần chuẩn bị một số dụng cụ cơ bản như nong, khay, giường nuôi, lưới thay phân, dao hoặc máy băm dâu, né tằm, thùng chứa lá, nhiệt ẩm kế, chổi, dụng cụ vệ sinh, vôi bột, chất sát trùng, khăn phủ và khu vực bảo quản lá.

Trong đó, nhiệt ẩm kế là dụng cụ rất cần thiết. Nuôi tằm mà không theo dõi nhiệt độ và độ ẩm thì rất khó kiểm soát môi trường. Người nuôi dễ cảm nhận sai vì cảm giác của con người không giống phản ứng sinh lý của con tằm.

Dụng cụ phải dễ vệ sinh, không mốc, không bám hóa chất độc, không có mùi lạ và phải được sát trùng giữa các lứa nuôi.

 

11. Mua giống tằm và bắt đầu nuôi

Người mới nên mua giống tằm từ cơ sở uy tín, rõ nguồn gốc, tằm khỏe, đồng đều và không có dấu hiệu bệnh. Có thể bắt đầu bằng cách mua tằm con hoặc mua tằm tuổi lớn tùy điều kiện.

Nếu chưa có kinh nghiệm ấp trứng và nuôi tằm con, người mới có thể bắt đầu từ tằm tuổi 3 hoặc tuổi 4 để giảm độ khó, nhưng cần có đủ lá dâu, nhà tằm và kỹ thuật chăm sóc tuổi 4–5. Đây là giai đoạn tằm ăn rất mạnh, môi trường xuống nhanh và rủi ro bệnh cao nếu quản lý kém.

Một lứa tằm từ lúc nở đến lên né thường kéo dài khoảng 22–25 ngày tùy giống, thời tiết và chế độ nuôi. Nếu bắt đầu nuôi từ tuổi 4, thời gian nuôi đến khi lên né thường khoảng 10–12 ngày, nhưng áp lực lá dâu và môi trường lại rất lớn.

 

12. Tính toán lượng lá dâu trước khi nuôi

Đây là bước người mới rất hay bỏ qua. Không thể mua tằm về rồi mới đi tìm lá. Một hộp tằm có thể cần lượng lá rất lớn, đặc biệt trong tuổi 4–5.

Trong thực tế, có thể tham khảo mức tiêu hao khoảng 13 kg lá dâu tươi để tạo ra 1 kg kén tươi. Nếu một hộp tằm mục tiêu 50 kg kén, lượng lá cần có thể khoảng 650 kg lá tươi cho cả lứa. Con số này thay đổi theo giống, kỹ thuật nuôi, chất lượng lá, thời tiết và tỷ lệ hao hụt, nhưng đủ để thấy rằng nguồn lá là yếu tố sống còn.

Vì vậy, trước khi nuôi cần tính:

• Diện tích dâu hiện có

• Sản lượng lá mỗi đợt

• Số hộp tằm dự kiến

• Thời điểm hái lá

• Khả năng dự phòng khi mưa, hạn, sâu bệnh

 

13. Giai đoạn tuổi 4–5 quyết định thành bại

Tuổi 4–5 là giai đoạn quan trọng nhất trong nuôi tằm vì tằm ăn nhiều, lớn nhanh, thải phân nhiều và tuyến tơ phát triển mạnh. Đây cũng là giai đoạn dễ phát sinh bệnh nếu nhà tằm nóng, ẩm, bí khí, lá dâu không sạch hoặc mật độ quá dày.

Người nuôi cần đặc biệt chú ý:

• Cho ăn đúng lượng

• Không để lá thừa ẩm thối

• Dọn phân đúng thời điểm

• Giữ nhà thông thoáng

• Theo dõi tằm sau mỗi bữa ăn

• Không để tằm bị stress nhiệt

• Chuẩn bị né đúng thời điểm

Nhiều lứa tằm đầu đẹp nhưng hỏng cuối tuổi 5 là do người nuôi không kiểm soát được môi trường ở giai đoạn ăn rỗi.

 

14. Kỹ thuật lên né và thu kén

Khi tằm chín, cần đưa lên né đúng thời điểm. Nếu lên né quá sớm, tằm chưa đủ chín sẽ bò nhiều, khó làm kén. Nếu lên né quá trễ, tằm có thể nhả tơ dưới nong, suy yếu hoặc làm kén không đều.

Né phải sạch, khô, thoáng, không mốc, không có mùi hóa chất. Khu vực lên né cần tránh ánh nắng trực tiếp, tránh ẩm cao và tránh gió lùa mạnh.

Sau khi tằm làm kén, cần thu hoạch đúng thời điểm để đảm bảo chất lượng kén. Thu quá sớm có thể làm kén chưa ổn định; để quá lâu có thể ảnh hưởng chất lượng tơ và nhộng.

 

15. Tính toán chi phí đầu tư ban đầu

Với mô hình nhỏ khoảng 1.000–2.000 m², chi phí đầu tư ban đầu có thể gồm:

• Chuẩn bị đất và trồng dâu

• Cây giống hoặc cành giống

• Phân bón, hệ thống tưới

• Dụng cụ nuôi tằm

• Nhà nuôi tằm đơn giản

• Giống tằm

• Chi phí lao động và dự phòng rủi ro

Mức đầu tư có thể dao động lớn tùy điều kiện sẵn có. Nếu đã có đất, nước tưới và nhà phù hợp thì chi phí thấp hơn. Nếu phải làm mới toàn bộ hệ thống, chi phí sẽ cao hơn nhiều.

Người mới không nên chỉ tính tiền giống và nhà tằm, mà phải tính cả:

• Chi phí chăm sóc dâu trước khi có lá

• Thời gian chờ cây dâu ổn định

• Công hái lá

• Công cho ăn

• Công vệ sinh

• Hao hụt do bệnh

• Đầu ra kén

 

16. Những sai lầm người mới thường gặp

Một số sai lầm phổ biến gồm:

• Nuôi tằm khi vườn dâu chưa đủ lá

• Không kiểm tra nguồn giống

• Nhà tằm quá bí hoặc quá nóng

• Không có nhiệt ẩm kế

• Cho ăn lá dâu ướt, lá nóng, lá nghi ngờ có thuốc

• Nuôi mật độ quá dày

• Không vệ sinh và sát trùng đúng giữa các lứa

• Chưa có đầu ra kén nhưng đã mở rộng nhanh

• Dùng thuốc theo truyền miệng, không hiểu nguyên nhân bệnh

Những sai lầm này có thể khiến người mới mất tiền rất nhanh dù mô hình ban đầu nhìn có vẻ đơn giản.

 

17. Người mới nên bắt đầu như thế nào cho an toàn?

Cách an toàn nhất là bắt đầu từ nhỏ, học kỹ từng khâu và mở rộng khi đã kiểm soát được kỹ thuật.

Nên đi theo trình tự:

• Tìm hiểu kỹ mô hình

• Kiểm tra đất và nguồn nước

• Trồng dâu trước

• Chuẩn bị nhà tằm

• Học kỹ thuật nuôi

• Nuôi thử quy mô nhỏ

• Ghi chép từng lứa

• Điều chỉnh dần quy trình

• Mở rộng khi đã có đầu ra ổn định

Không nên đầu tư lớn ngay từ đầu nếu chưa từng nuôi tằm thực tế.

 

Lời kết

Trồng dâu nuôi tằm là mô hình có tiềm năng kinh tế, nhưng muốn làm tốt cần chuẩn bị nghiêm túc. Người mới không nên chỉ nhìn vào giá kén hoặc năng suất cao mà bỏ qua nền tảng kỹ thuật.

Muốn bắt đầu bền vững cần có:

• Đất phù hợp

• Nguồn nước chủ động

• Giống dâu đúng

• Vườn dâu đủ lá

• Nhà tằm đạt yêu cầu

• Giống tằm khỏe

• Kỹ thuật chăm sóc đúng

• Quy trình vệ sinh và phòng bệnh rõ ràng

• Đầu ra sản phẩm ổn định

Trong nghề dâu tằm, thành công không đến từ làm nhanh, mà đến từ làm đúng. Người mới càng chuẩn bị kỹ ngay từ đầu thì càng giảm được rủi ro khi bước vào nuôi thực tế.

 

Thông tin liên lạc

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam, cần tư vấn kiến thức, kỹ thuật, quy trình chăm sóc cây dâu, nuôi tằm và phát triển mô hình dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Thành công khởi đầu từ tri thức

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/