ĐIỀU GÌ SẼ XẢY RA KHI KHÔNG DỌN PHÂN TẰM?

ĐIỀU GÌ SẼ XẢY RA KHI KHÔNG DỌN PHÂN TẰM?

Trong nuôi tằm, dọn phân không chỉ là công việc vệ sinh thông thường mà là một khâu kỹ thuật quan trọng để kiểm soát môi trường, giảm khí độc, giảm nấm khuẩn và hạn chế bệnh. Nếu phân tằm, lá dâu thừa và chất hữu cơ không được dọn kịp thời, chúng sẽ nhanh chóng phân hủy, sinh nhiệt, sinh mùi, làm tăng độ ẩm và tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm mốc phát triển. Đây là một trong những nguyên nhân làm tằm giảm ăn, yếu sức, rối loạn đường ruột, bệnh mủ, nấm và giảm chất lượng kén.

 

1. Vì sao phân tằm cần được dọn kịp thời?

Trong quá trình nuôi, tằm ăn lá dâu liên tục và thải ra lượng phân rất lớn, đặc biệt từ tuổi 3 trở đi. Cùng với phân tằm còn có lá dâu thừa, mảnh lá vụn, giấy lót, tơ vụn và các chất hữu cơ khác. Nếu không được dọn đúng thời điểm, toàn bộ lớp vật liệu này sẽ trở thành nguồn phân hủy sinh học ngay trong nong, luống hoặc giường nuôi.

Phân tằm và lá dâu thừa chứa nhiều chất hữu cơ như đạm, đường, cellulose và nước. Đây là nguồn thức ăn rất thuận lợi cho vi khuẩn, nấm và các vi sinh vật phân giải phát triển. Khi quá trình phân hủy bắt đầu, môi trường nhà tằm sẽ nhanh chóng chuyển từ sạch – khô – thoáng sang ẩm – nóng – bí – nhiều khí độc.

Với con tằm, chỉ cần môi trường xấu trong thời gian ngắn cũng có thể làm tằm stress, giảm ăn và mở đường cho bệnh phát sinh.

 

2. Phân tằm và lá dâu thừa sẽ phân hủy, lên men

Khi phân tằm và lá dâu thừa nằm lâu trong nhà tằm, quá trình phân hủy sẽ bắt đầu. Trong điều kiện nhiệt độ khoảng 25–30°C, độ ẩm cao và nhiều chất hữu cơ, vi khuẩn và nấm tự nhiên sẽ hoạt động mạnh.

Quá trình này có thể gây ra:

• Sinh nhiệt cục bộ

• Tăng độ ẩm trong nong

• Sinh mùi hôi, mùi khai

• Làm phát triển vi khuẩn, nấm mốc

• Làm giảm chất lượng không khí trong nhà tằm

Ban đầu, quá trình này có thể chưa biểu hiện rõ. Nhưng sau một thời gian ngắn, người nuôi sẽ cảm nhận thấy nền nuôi ẩm hơn, mùi nặng hơn, phân lâu khô hơn và tằm bắt đầu có biểu hiện kém sung.

 

3. Sinh nhiệt làm tằm bị stress

Phân tằm và lá dâu thừa khi phân hủy có thể sinh nhiệt nhẹ. Nhiệt cục bộ này làm khu vực nong, nền hoặc luống nuôi nóng hơn so với môi trường xung quanh.

Tằm vốn rất nhạy cảm với nhiệt. Khi nền nuôi bị nóng, tằm dễ:

• Nằm lì

• Giảm ăn

• Bò tản ra

• Chậm lớn

• Yếu sức

• Dễ bệnh

Đặc biệt ở tuổi 4–5, tằm ăn nhiều, thải phân nhiều và sinh nhiệt cơ thể cao hơn. Nếu không dọn phân kịp thời, nhiệt từ phân, lá thừa và mật độ nuôi dày sẽ cộng hưởng, làm môi trường xuống rất nhanh.

Nhiều trường hợp tằm yếu cuối tuổi 5 không chỉ do bệnh, mà do đã bị stress nhiệt và stress môi trường trong nhiều ngày trước đó.

 

4. Sinh khí amoniac làm tằm khó chịu và giảm ăn

Một trong những nguy cơ lớn nhất khi không dọn phân tằm là phát sinh khí amoniac (NH₃). Đây là loại khí có mùi khai, gây kích ứng và ảnh hưởng đến hệ hô hấp của tằm.

Tằm hô hấp bằng hệ thống khí quản, không có phổi như động vật có xương sống. Khi không khí có nhiều NH₃, hệ khí quản bị kích ứng, khả năng trao đổi khí bị ảnh hưởng, tằm dễ rơi vào trạng thái stress.

Dấu hiệu nhà tằm có thể đang tích tụ NH₃:

• Có mùi khai

• Không khí ngột ngạt

• Bước vào nhà thấy khó chịu

• Phân tằm ẩm và lâu khô

• Tằm ăn giảm

• Tằm kém hoạt động

Nếu kéo dài, NH₃ có thể làm tằm giảm sức đề kháng, dễ nhiễm bệnh đường ruột, bệnh mủ và các bệnh cơ hội khác.

 

5. CO₂ tăng làm giảm chất lượng không khí

Ngoài NH₃, quá trình hô hấp của tằm và phân hủy hữu cơ còn làm tăng CO₂ trong nhà tằm. Nếu nhà tằm thông gió kém, CO₂ tích tụ sẽ làm giảm chất lượng không khí và ảnh hưởng đến quá trình hô hấp của tằm.

Nhà tằm bị CO₂ cao thường có cảm giác bí, nặng, thiếu thoáng. Tằm trong môi trường này dễ giảm ăn, chậm lớn và không đồng đều. Khi kết hợp với nhiệt cao, độ ẩm cao và NH₃, tác động xấu đến tằm sẽ mạnh hơn nhiều.

Do đó, dọn phân phải đi cùng với thông gió. Nếu chỉ mở quạt mà không dọn phân, nguồn sinh khí độc vẫn còn. Nếu chỉ dọn phân mà nhà quá kín, khí độc vẫn khó thoát ra ngoài.

 

6. Môi trường ẩm làm nấm mốc phát triển

Phân tằm và lá dâu thừa giữ ẩm rất mạnh. Khi không được dọn, nền nuôi sẽ ẩm hơn, phân khó khô và vi sinh vật phát triển nhanh. Đây là điều kiện rất thuận lợi cho nấm mốc.

Các nhóm nấm có thể phát triển trong môi trường hữu cơ ẩm, làm tăng nguy cơ bệnh nấm trên tằm. Đặc biệt trong mùa mưa, nhà tằm kín, ít thông gió hoặc tằm nuôi mật độ dày, nguy cơ này càng cao.

Nấm mốc không chỉ gây bệnh trực tiếp mà còn làm môi trường có mùi, tăng áp lực vi sinh và làm tằm dễ suy yếu. Một khi nấm đã phát triển trong nhà tằm, việc xử lý sẽ khó hơn rất nhiều so với phòng từ đầu bằng vệ sinh và dọn phân đúng thời điểm.

 

7. Vi khuẩn gây bệnh đường ruột phát triển mạnh hơn

Phân tằm, lá dâu thừa và môi trường ẩm là nơi vi khuẩn phát triển rất nhanh. Khi áp lực vi khuẩn trong nhà tằm tăng, tằm dễ bị rối loạn tiêu hóa, phân lỏng, giảm ăn và phát bệnh đường ruột.

Một số biểu hiện thường gặp khi môi trường quá bẩn:

• Tằm phân xấu

• Tằm ăn chậm

• Tằm kém bóng

• Tằm mềm yếu

• Tằm phát triển không đều

• Tằm chết rải rác

• Nong có mùi hôi

Trong thực tế, nhiều ca bệnh đường ruột không chỉ đến từ lá dâu mà còn do nền nuôi quá bẩn, phân tích tụ lâu và độ ẩm cao kéo dài.

 

8. Thu hút ruồi, nhặng và côn trùng gây hại

Phân tằm và lá dâu thừa phân hủy sẽ tạo mùi thu hút ruồi, nhặng, kiến và các loại côn trùng khác. Đây là một rủi ro lớn trong nhà tằm.

Ruồi và côn trùng có thể:

• Mang mầm bệnh vào nhà tằm

• Làm bẩn lá dâu

• Làm ô nhiễm dụng cụ

• Tăng nguy cơ lây bệnh chéo

• Gây phiền nhiễu và mất vệ sinh

Đặc biệt, nếu có tằm chết hoặc kén hỏng không được thu gom, nguy cơ thu hút ruồi ký sinh, ruồi nhặng và các loại côn trùng phân hủy sẽ tăng lên rõ rệt.

 

9. Bao lâu thì phân tằm bắt đầu lên men?

Thời gian phân tằm và lá dâu thừa bắt đầu lên men phụ thuộc vào nhiệt độ, độ ẩm, độ dày lớp phân, mật độ nuôi và mức độ thông gió.

Trong điều kiện nhà tằm ấm và ẩm, quá trình biến đổi có thể bắt đầu khá nhanh:

• Sau 12–24 giờ: phân và lá thừa có thể bắt đầu lên men nhẹ, đặc biệt nếu bị ẩm và dày.

• Sau 2–3 ngày: mùi, nhiệt và hoạt động vi sinh rõ hơn.

• Từ ngày thứ 3 trở đi: nguy cơ nấm mốc, vi khuẩn và khí độc tăng mạnh nếu không xử lý.

Với tằm tuổi lớn, lượng phân nhiều nên thời gian môi trường xuống có thể nhanh hơn. Vì vậy không nên chờ đến khi có mùi mới dọn, mà phải dọn theo lịch kỹ thuật và tình trạng thực tế của nong tằm.

 

10. Tuổi nào cần dọn phân nhiều hơn?

Tằm càng lớn thì lượng phân càng nhiều. Vì vậy, từ tuổi 3 trở đi, đặc biệt tuổi 4–5, cần quan tâm dọn phân và thay nền nhiều hơn.

Ở tuổi nhỏ, cần dọn cẩn thận để tránh làm tổn thương tằm. Ở tuổi lớn, cần dọn kịp thời để giảm ẩm, giảm khí độc và giữ môi trường thông thoáng.

Tuổi 5 là giai đoạn đặc biệt quan trọng vì tằm ăn rất mạnh, phân nhiều, nhiệt nhiều và chuẩn bị tạo tơ. Nếu môi trường bẩn ở giai đoạn này, hậu quả có thể thể hiện trực tiếp ở việc tằm chín không đều, kéo tơ yếu, kén mỏng hoặc kén xấu.

 

11. Không dọn phân ảnh hưởng đến chất lượng kén

Tằm muốn cho kén đẹp cần một cơ thể khỏe, đường ruột ổn định và môi trường ít stress. Khi nhà tằm bẩn, nóng, ẩm, nhiều khí độc, tằm sẽ bị ảnh hưởng đến sức ăn và quá trình phát triển tuyến tơ.

Hậu quả có thể là:

• Tằm chín không đều

• Tằm lên né yếu

• Tằm kéo tơ kém

• Kén nhỏ

• Kén mỏng

• Kén méo

• Tỷ lệ kén lỗi tăng

Vì vậy, dọn phân không chỉ để sạch nhà tằm mà còn là biện pháp giữ chất lượng kén.

 

12. Cách dọn phân và quản lý nền nuôi hiệu quả

Người nuôi cần có lịch dọn phân phù hợp với từng tuổi tằm. Có thể sử dụng lưới thay phân, giấy lót hoặc các phương pháp phù hợp với mô hình nuôi để giảm công lao động và hạn chế làm tằm bị xáo trộn.

Khi dọn phân cần chú ý:

• Dọn đúng thời điểm

• Không để phân tích tụ quá dày

• Không làm tằm bị stress mạnh

• Thu gom lá dâu thừa

• Loại bỏ tằm chết nếu có

• Đưa phân ra khỏi nhà tằm

• Không để phân tằm gần khu nuôi

Sau khi dọn, cần giữ thông gió tốt để nền nhanh khô và giảm khí độc.

 

13. Không khí lưu thông giúp giảm tác hại của phân tằm

Thông gió tốt giúp đẩy bớt NH₃, CO₂, hơi ẩm và mùi hữu cơ ra ngoài. Tuy nhiên, thông gió không thể thay thế việc dọn phân. Nếu phân và lá thừa vẫn nằm trong nhà, khí độc vẫn tiếp tục sinh ra.

Cách đúng là kết hợp:

• Dọn phân kịp thời

• Giữ nhà tằm khô

• Tăng lưu thông không khí

• Tránh gió lùa trực tiếp

• Quản lý mật độ nuôi phù hợp

Một nhà tằm tốt không chỉ sạch mà còn phải thoáng, không bí, không mùi khai và không ẩm kéo dài.

 

14. Dấu hiệu cần dọn phân ngay

Người nuôi cần xử lý ngay nếu thấy:

• Nong tằm ẩm

• Phân lâu khô

• Có mùi khai

• Có mùi chua, hôi

• Lá thừa bị nóng hoặc thối

• Ruồi xuất hiện nhiều

• Tằm giảm ăn

• Tằm bò tán loạn hoặc nằm lì

• Nền nuôi nóng hơn bình thường

Đây là những tín hiệu cho thấy môi trường đang xuống và cần can thiệp kịp thời.

 

Lời kết

Không dọn phân tằm kịp thời sẽ làm phân và lá dâu thừa phân hủy, sinh nhiệt, sinh khí độc, tăng độ ẩm, phát triển nấm khuẩn và thu hút ruồi nhặng. Những yếu tố này có thể làm tằm stress, giảm ăn, rối loạn đường ruột, dễ bệnh và ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng kén.

Trong nuôi tằm, dọn phân là một khâu kỹ thuật bắt buộc, đặc biệt ở tuổi 3–5. Người nuôi cần kết hợp dọn phân đúng thời điểm, giữ nhà tằm thông thoáng, kiểm soát độ ẩm, loại bỏ lá thừa và xử lý rác hữu cơ ra khỏi khu nuôi.

Một nhà tằm sạch, khô, thoáng và ít khí độc chính là nền tảng để tằm khỏe, ăn tốt, lớn đều và cho kén ổn định hơn.

 

Thông tin liên lạc

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam, cần tư vấn kiến thức, kỹ thuật, quy trình chăm sóc cây dâu, nuôi tằm và phát triển mô hình dâu tằm tơ, vui lòng liên hệ:

Tây Nguyên Silk – Thành công khởi đầu từ tri thức

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/