ĐẤT TRỒNG CÂY THUỐC LÁ CÓ TRỒNG DÂU NUÔI TẰM ĐƯỢC KHÔNG?

ĐẤT TRỒNG CÂY THUỐC LÁ CÓ TRỒNG DÂU NUÔI TẰM ĐƯỢC KHÔNG?

 

Nhiều người nghĩ đất trồng thuốc lá chỉ nguy hiểm vì tồn dư thuốc bảo vệ thực vật hoặc phân bón hóa học. Nhưng thực tế, thân – lá – rễ – gốc cây thuốc lá cũng có thể để lại các hợp chất sinh học như nicotine và alkaloid trong đất, ảnh hưởng đến chất lượng lá dâu và sức khỏe con tằm. Đây là lý do có những vườn dâu nhìn rất tốt nhưng nuôi tằm lại liên tục thất bại, thậm chí phải phá bỏ hoàn toàn.

 

 

1. ĐẤT TRỒNG CÂY THUỐC LÁ CÓ TRỒNG DÂU ĐƯỢC KHÔNG?

Câu trả lời là: có thể trồng được cây dâu, nhưng chưa chắc đã nuôi tằm được tốt.

Đây là điểm người trồng dâu cần phân biệt rất rõ. Cây dâu có thể vẫn xanh, vẫn ra lá, vẫn phát triển bình thường trên nền đất từng trồng thuốc lá. Nhưng khi dùng lá đó cho tằm ăn, tằm có thể gặp các vấn đề như ăn yếu, phát triển không đều, tiêu chảy, teo đít, ói dịch xanh, chết rải rác, lên né kém hoặc làm kén xấu.

Trong nghề nuôi tằm, yêu cầu không chỉ là cây dâu sống tốt, mà quan trọng hơn là lá dâu phải an toàn sinh học cho con tằm.

 

2. VÌ SAO ĐẤT TỪNG TRỒNG THUỐC LÁ CẦN ĐẶC BIỆT CẨN TRỌNG?

Khi nói đến đất trồng thuốc lá, nhiều người thường chỉ nghĩ tới:

• Tồn dư thuốc bảo vệ thực vật

• Phân bón hóa học

• Đất chai, đất chua

• Mất cân bằng dinh dưỡng

• Đất nghèo vi sinh

Những yếu tố này đều đúng. Tuy nhiên, với cây thuốc lá còn có một vấn đề sâu hơn: bản thân cây thuốc lá là cây chứa nhiều hoạt chất sinh học mạnh.

Thân, lá, rễ, gốc và tàn dư cây thuốc lá có thể chứa các hợp chất như:

• Nicotine

• Anabasine

• Nornicotine

• Các alkaloid thực vật

• Một số hợp chất thứ cấp có tính xua đuổi hoặc gây độc với côn trùng

Trong khi đó, con tằm cũng là một loài côn trùng cực kỳ nhạy cảm. Vì vậy, những chất mà cây thuốc lá tạo ra để tự bảo vệ khỏi sâu hại có thể trở thành yếu tố bất lợi khi chuyển đất đó sang trồng dâu nuôi tằm.

 

3. TỒN DƯ TỪ THÂN, LÁ, RỄ CÂY THUỐC LÁ NGUY HIỂM NHƯ THẾ NÀO?

Sau khi thu hoạch thuốc lá, trong đất thường vẫn còn:

• Rễ thuốc lá

• Gốc thuốc lá

• Lá rụng

• Thân cây vùi lấp

• Dịch tiết rễ

• Hữu cơ đất đã nhiễm chất từ cây thuốc lá

Khi những phần này phân hủy, các hợp chất sinh học trong cây thuốc lá có thể tiếp tục tồn tại trong đất một thời gian. Nếu nền đất chưa được cải tạo kỹ, cây dâu trồng sau đó có thể phát triển trên một hệ đất chưa thật sự an toàn cho nuôi tằm.

Điều đáng lo là cây dâu có thể không biểu hiện rõ bất thường. Lá vẫn xanh, cành vẫn tốt, vườn nhìn vẫn đẹp. Nhưng tằm ăn lá vào lại phản ứng khác, vì tằm nhạy hơn cây rất nhiều.

 

4. VÌ SAO CÓ TRƯỜNG HỢP PHẢI PHÁ BỎ VƯỜN DÂU TRỒNG TRÊN ĐẤT THUỐC LÁ?

Trong thực tế, có những trường hợp sau khi chuyển đất thuốc lá sang trồng dâu, người nuôi nhận thấy:

• Dâu vẫn phát triển

• Lá nhìn đẹp

• Năng suất lá không quá thấp

• Nhưng tằm nuôi lứa nào cũng không ổn

Biểu hiện thường gặp là:

• Tằm ăn không mạnh

• Tằm lớn không đều

• Tằm mềm, yếu

• Ngủ dậy không đồng loạt

• Tằm dễ tiêu chảy, teo đít

• Có con ói dịch xanh hoặc bỏ ăn

• Tuổi 4, tuổi 5 dễ phát bệnh

• Tằm lên né nhưng quấn kén kém

• Nhả tơ bên ngoài nhiều

• Kén mỏng, kén xấu, tỷ lệ kén thấp

Khi đã loại trừ nguyên nhân do giống, nhà nuôi, thời tiết, kỹ thuật chăm sóc và bệnh thông thường, người ta mới nhìn lại yếu tố nền đất. Một số trường hợp phải phá bỏ vườn dâu hoặc chuyển sang vùng đất khác vì lá dâu không phù hợp để nuôi tằm ổn định.

 

5. KHÔNG PHẢI NGỘ ĐỘC CẤP TÍNH MÀ LÀ “STRESS SINH LÝ MÃN TÍNH”

Điểm khó của đất từng trồng thuốc lá là không phải lúc nào tằm cũng chết hàng loạt ngay.

Nhiều trường hợp xảy ra theo kiểu âm thầm:

• Tằm vẫn ăn nhưng ăn yếu

• Vẫn lớn nhưng không đều

• Vẫn kéo tơ nhưng kén xấu

• Vẫn sống nhưng tỷ lệ hao cao

• Vẫn lên né nhưng không quấn kén tốt

Đây có thể xem là dạng stress sinh lý mãn tính. Tằm bị ảnh hưởng lâu dài bởi chất lượng lá, nhưng biểu hiện không rõ như ngộ độc thuốc BVTV cấp tính.

Người nuôi dễ nhầm với:

• Giống tằm yếu

• Lá non, lá già không phù hợp

• Thời tiết nóng ẩm

• Nhà nuôi chưa chuẩn

• Bệnh tiêu chảy, hoại huyết, bủng mủ

• Sai kỹ thuật cho ăn

Trong khi nguyên nhân sâu xa có thể nằm ở nền đất và lịch sử canh tác trước đó.

 

6. VÌ SAO CON TẰM NHẠY HƠN NHIỀU SO VỚI CÂY DÂU?

Cây dâu là cây trồng lâu năm, có khả năng thích nghi với nhiều loại đất nếu được chăm sóc đúng. Nhưng con tằm thì khác.

Tằm có đặc điểm:

• Ăn gần như hoàn toàn một loại thức ăn là lá dâu

• Ăn lượng lá rất lớn trong thời gian ngắn

• Tốc độ sinh trưởng nhanh

• Hệ tiêu hóa nhạy

• Hệ thần kinh nhạy

• Hệ nội tiết lột xác rất dễ bị rối loạn

• Rất mẫn cảm với dư lượng hóa chất và chất lạ trong lá

Vì vậy, một loại lá dâu “nhìn bằng mắt thấy đẹp” chưa chắc đã là lá dâu an toàn cho tằm.

Đặc biệt, nicotine và các alkaloid của cây thuốc lá vốn có tính tác động lên côn trùng. Vì vậy, với con tằm, nguy cơ này càng cần được xem xét nghiêm túc.

 

7. CÁC NGUY CƠ CHÍNH KHI TRỒNG DÂU TRÊN ĐẤT THUỐC LÁ

Tồn dư sinh học từ cây thuốc lá

Đây là vấn đề đặc biệt nhất. Tàn dư thân, lá, rễ, gốc thuốc lá có thể để lại các hoạt chất sinh học trong đất, ảnh hưởng đến độ an toàn của lá dâu khi cho tằm ăn.

Tồn dư thuốc bảo vệ thực vật

Cây thuốc lá thường phải dùng nhiều loại thuốc trừ sâu, trừ bệnh. Nếu đất còn tồn dư hoạt chất, cây dâu có thể bị ảnh hưởng gián tiếp, và tằm ăn lá có thể bị ngộ độc hoặc suy yếu.

Đất chai và mất cân bằng vi sinh

Đất trồng thuốc lá lâu năm có thể bị chai, chua, nghèo hữu cơ, mất vi sinh có lợi. Điều này làm cây dâu phát triển không bền, lá mất cân đối dinh dưỡng, ảnh hưởng đến sức khỏe tằm.

Dư phân bón và muối khoáng

Nếu đất từng được bón nhiều phân hóa học, đặc biệt là đạm và kali, lá dâu có thể xanh mạnh nhưng chưa chắc cân đối. Lá quá non, quá nhiều nước hoặc mất cân bằng dinh dưỡng có thể làm tằm tiêu hóa kém.

Nguồn nước tưới và khu vực xung quanh

Không chỉ đất, mà nước tưới, mương thoát nước, bờ lô, khu vực gom tàn dư thuốc lá cũ cũng có thể là nguồn rủi ro.

 

8. CÓ NÊN TRỒNG DÂU NGAY SAU CÂY THUỐC LÁ KHÔNG?

Không nên trồng dâu để nuôi tằm ngay lập tức sau khi vừa kết thúc vụ thuốc lá, đặc biệt nếu đất đó đã trồng thuốc lá nhiều năm.

Nếu vẫn muốn chuyển đổi sang trồng dâu, cần có giai đoạn cải tạo đất và kiểm tra thực tế. Không nên đầu tư vườn dâu lớn rồi đưa vào nuôi tằm đại trà ngay, vì rủi ro thất bại rất cao.

Cách làm an toàn hơn là:

• Cải tạo đất trước

• Luân canh cây khác một thời gian

• Dọn sạch toàn bộ gốc, rễ, thân, lá thuốc lá

• Bón hữu cơ hoai mục

• Tăng vi sinh đất

• Theo dõi cây dâu

• Nuôi thử tằm quy mô nhỏ nhiều lứa

• Chỉ mở rộng khi tằm ăn khỏe, phát triển đều, làm kén tốt

 

9. NÊN CẢI TẠO ĐẤT THUỐC LÁ NHƯ THẾ NÀO TRƯỚC KHI TRỒNG DÂU?

Dọn sạch tàn dư cây thuốc lá

Cần thu gom và loại bỏ tối đa:

• Gốc thuốc lá

• Rễ thuốc lá

• Thân thuốc lá

• Lá khô

• Tàn dư sau thu hoạch

Không nên cày vùi toàn bộ tàn dư thuốc lá xuống đất nếu mục tiêu sau này là trồng dâu nuôi tằm, vì đó có thể là nguồn tồn dư sinh học kéo dài.

Luân canh cây trung gian

Nên luân canh một thời gian bằng các cây không dùng trực tiếp cho tằm ăn, ví dụ:

• Cây họ đậu

• Cỏ cải tạo đất

• Ngô

• Một số cây phân xanh

• Cây ngắn ngày để phục hồi đất

Thời gian luân canh càng dài thì rủi ro càng giảm. Với đất trồng thuốc lá lâu năm, nên thận trọng với mốc 1–2 năm, thậm chí lâu hơn nếu đất có tiền sử dùng nhiều thuốc hoặc trồng thuốc lá liên tục.

Bổ sung hữu cơ hoai mục

Nên dùng:

• Phân bò hoai

• Phân gà đã ủ hoai kỹ

• Compost

• Phân hữu cơ vi sinh

• Humic

• Trichoderma

• Vi sinh phân giải hữu cơ

Mục tiêu là phục hồi hệ đất, tăng đệm sinh học, giúp đất tơi xốp và giảm áp lực tồn dư.

Bón vôi cải tạo đất

Vôi giúp:

• Hạ độ chua

• Cải thiện pH

• Hạn chế một số nấm bệnh đất

• Tăng hiệu quả phân giải hữu cơ

• Giúp đất ổn định hơn

Liều lượng cần dựa vào pH thực tế. Không nên bón vôi theo cảm tính quá nhiều, vì có thể làm mất cân bằng dinh dưỡng.

Kiểm tra đất và nuôi thử trước khi mở rộng

Nếu có điều kiện, nên kiểm tra:

• pH đất

• Độ mặn EC

• Hữu cơ đất

• Một số chỉ tiêu tồn dư nếu nghi ngờ

• Lịch sử thuốc BVTV đã dùng trên đất đó

Quan trọng nhất là phải nuôi thử tằm bằng lá dâu trồng trên đất đó. Đây là phép kiểm tra thực tế có giá trị nhất.

 

10. KHI NUÔI THỬ CẦN THEO DÕI NHỮNG GÌ?

Khi dùng lá dâu trên đất từng trồng thuốc lá để nuôi thử, cần theo dõi kỹ:

• Tằm có bắt lá mạnh không?

• Tằm ăn có đều không?

• Phân tằm có khô, chắc, bình thường không?

• Tằm có ói dịch xanh không?

• Có tiêu chảy, teo đít không?

• Tằm ngủ dậy có đều không?

• Tuổi 4, tuổi 5 có phát bệnh nhiều không?

• Tằm chín có đều không?

• Lên né có tốt không?

• Kén có chắc, đều, đẹp không?

• Tỷ lệ hao hụt có cao hơn bình thường không?

Không nên chỉ test một vài ngày. Cần theo dõi qua nhiều giai đoạn, đặc biệt là tuổi 4 và tuổi 5, vì đây là giai đoạn tằm ăn mạnh nhất và dễ bộc lộ vấn đề nhất.

 

11. DẤU HIỆU CẦN DỪNG LẠI HOẶC KHÔNG NÊN MỞ RỘNG

Nếu nuôi thử nhiều lần mà liên tục gặp các biểu hiện sau, cần rất thận trọng:

• Tằm bỏ ăn không rõ nguyên nhân

• Tằm lớn không đều dù giống tốt

• Tằm ngủ dậy kém, lột xác không đều

• Tằm mềm, yếu, dễ bệnh

• Tiêu chảy hoặc teo đít kéo dài

• Ói dịch xanh, dịch lá

• Tuổi 5 hao hụt cao

• Tằm lên né nhưng không quấn kén tốt

• Kén mỏng, kén lép, kén xấu

• Năng suất kén thấp bất thường

Khi đã kiểm tra giống, nhà nuôi, thời tiết, kỹ thuật và bệnh mà vẫn không tìm ra nguyên nhân, cần xem lại nền đất trồng dâu.

 

KẾT LUẬN BÀI VIẾT: TRỒNG ĐƯỢC, NHƯNG PHẢI CỰC KỲ THẬN TRỌNG

Đất từng trồng cây thuốc lá không phải tuyệt đối không trồng được dâu, nhưng là loại đất có rủi ro cao nếu dùng lá dâu để nuôi tằm.

Rủi ro không chỉ nằm ở thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hay đất chai, mà còn nằm ở tồn dư sinh học từ chính cây thuốc lá, bao gồm thân, lá, rễ, gốc, dịch tiết rễ và các hợp chất như nicotine, alkaloid.

Với cây dâu, có thể nhìn thấy cây vẫn xanh tốt. Nhưng với con tằm, chỉ cần lá dâu có vấn đề nhỏ cũng có thể làm cả lứa tằm thất bại.

Vì vậy, nếu muốn chuyển đất thuốc lá sang trồng dâu nuôi tằm, nên đi theo nguyên tắc:

Không vội – không nuôi đại trà ngay – cải tạo kỹ – luân canh đủ lâu – nuôi thử nhiều lứa – chỉ mở rộng khi tằm thật sự khỏe và kén ổn định.

Trong nghề dâu tằm, năng suất lá rất quan trọng, nhưng độ an toàn sinh học của lá dâu còn quan trọng hơn.

 

THÔNG TIN LIÊN LẠC

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam, cần tư vấn kiến thức, kỹ thuật, quy trình trồng dâu – nuôi tằm – vận hành sản xuất, vui lòng liên hệ Tây Nguyên Silk để được tư vấn và giao lưu.

Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/