CÓ NÊN TẮM TẰM CHÍN TRƯỚC KHI LÊN NÉ? VÌ SAO MỘT SỐ HỘ LẠI LÀM NHƯ VẬY?

Ở một số vùng nuôi tằm có một cách làm khá đặc biệt: khi tằm đã chín, chuẩn bị lên né làm kén, người nuôi gom tằm cho vào nước để rửa hoặc “tắm”, sau đó mới đưa lên né.

Tại sao họ lại làm như vậy?

Có thể xuất phát từ nhiều quan niệm khác nhau: tắm cho tằm sạch, cho tằm “tỉnh” và bò khỏe hơn; giúp tằm xả phân, xả nước; làm mát khi thời tiết nóng; xử lý khi nghi tằm bị ngộ độc; hoặc hy vọng tằm sau khi tắm sẽ ít rơi né, làm kén tốt hơn và giảm chết trong.

Những kinh nghiệm này có thể hình thành từ quan sát thực tế. Sau khi nhúng nước, tằm có thể bò mạnh hơn và vẫn làm kén bình thường, khiến người nuôi cho rằng tắm tằm mang lại lợi ích.

Nhưng về mặt sinh lý và kỹ thuật, liệu tằm chín có thực sự cần được tắm trước khi lên né?

 

 

TẰM CHÍN KHÔNG PHẢI LÀ TẰM ĐANG “MỆT”

Cuối tuổi 5, tằm giảm rồi ngừng ăn, cơ thể chuyển sang giai đoạn chuẩn bị nhả tơ và hóa nhộng. Tằm bắt đầu bò tìm vị trí thích hợp để cố định những sợi tơ đầu tiên và tạo kén.

Đây là một quá trình sinh lý tự nhiên, không phải trạng thái tằm “buồn ngủ” hoặc cần được đánh thức.

Vì vậy, với đàn tằm khỏe, quy trình hợp lý vẫn là:

Tằm chín đúng độ → thu tằm chín → loại tằm yếu, bệnh hoặc bất thường → đưa trực tiếp lên né sạch, khô và thông thoáng.

Không có yêu cầu sinh lý bắt buộc phải ngâm tằm trong nước trước khi nhả tơ.

TẮM ĐỂ TẰM “TỈNH TÁO” VÀ BÒ KHỎE HƠN?

Sau khi bị nhúng nước rồi vớt ra, tằm có thể cử động mạnh và bò nhiều hơn. Vì vậy người nuôi dễ có cảm giác tằm đã được “tắm cho tỉnh”.

Nhưng cử động mạnh sau một kích thích không đồng nghĩa với sức khỏe hoặc khả năng nhả tơ được cải thiện.

Nếu tằm chín khỏe, nó vốn đã có bản năng bò tìm vị trí làm kén. Nếu tằm nằm yếu, mềm thân, không tìm vị trí hoặc không nhả tơ thì cần kiểm tra nguyên nhân như bệnh, ngộ độc, sức khỏe cuối tuổi 5 hoặc tằm chưa chín đúng độ, thay vì dùng nước để kích thích.

TẮM ĐỂ TẰM XẢ PHÂN, XẢ NƯỚC TRƯỚC KHI LÀM KÉN?

Đây có lẽ là quan niệm dễ hiểu nhất.

Khi tằm chín, chúng sẽ tiếp tục thải phân cuối và một lượng dịch trước và trong những giờ đầu lên né. Nếu sau khi tắm thấy tằm bài tiết nhiều, người nuôi có thể cho rằng nước giúp tằm “xả sạch”.

Thực tế, tằm chín vốn đã có quá trình đào thải tự nhiên này, không cần phải nhúng nước mới xảy ra.

Chính vì tằm chín thải nhiều nước nên kỹ thuật lên né lại cần đặc biệt chú ý:

Né khô – thông gió tốt – thoát nhanh phân và nước tiểu – hạn chế độ ẩm quá cao.

Do đó, nhúng cả đàn tằm vào nước ngay trước khi lên né lại làm tăng thêm lượng nước ở đúng giai đoạn cần thoát ẩm.

TẮM TẰM VÌ NGHI BỊ NGỘ ĐỘC THUỐC?

Tằm rất nhạy cảm với thuốc bảo vệ thực vật. Khi ăn phải lá dâu nhiễm thuốc, tằm có thể bỏ ăn, bò bất thường, co rút, nôn dịch, đi phân bất thường, mềm thân, nhả tơ kém hoặc chết.

Trong trường hợp này, một số hộ có thể nghĩ:

“Cho tằm xuống nước rửa thuốc.”

Nếu hóa chất mới chỉ bám ngoài cơ thể, nước có thể rửa được một phần chất bám trên bề mặt. Nhưng nếu tằm đã ăn lá dâu nhiễm thuốc và hóa chất đã đi vào đường tiêu hóa hoặc được hấp thu, tắm bên ngoài không thể lấy lượng thuốc đó ra khỏi cơ thể.

Vì vậy, không nên coi tắm tằm là biện pháp giải độc.

Khi nghi ngộ độc, quan trọng hơn là ngừng ngay nguồn lá nghi nhiễm, chuyển sang nguồn lá an toàn, loại riêng những con biểu hiện nặng và giữ môi trường thông thoáng để theo dõi khả năng hồi phục.

TẮM ĐỂ TẰM KHÔNG RƠI KHỎI NÉ?

Nếu tằm lên né rồi bò nhiều, rơi xuống hoặc không chịu ổn định vị trí, nguyên nhân đầu tiên cần xem lại là tằm đã chín đúng độ hay chưa.

Tằm chưa chín hoàn toàn thường còn bò nhiều, chưa sẵn sàng cố định vị trí và có thể rời khỏi né.

Ngoài ra, tằm rơi né còn có thể liên quan đến tằm yếu, bệnh, ngộ độc nhẹ, mật độ quá cao, né không phù hợp, nhiệt độ – độ ẩm bất lợi hoặc điều kiện nhà né không tốt.

Do đó:

Tắm nước không giải quyết được nguyên nhân thực sự của tằm rơi né.

Một con tằm chín khỏe sẽ tự tìm vị trí và nhả những sợi tơ đầu tiên để cố định cơ thể trên né.

TẮM ĐỂ GIẢM TẰM CHẾT TRONG KÉN?

Tằm chết trong không phải do “thiếu một lần tắm” trước khi lên né.

Chết trong có thể liên quan đến nhiều yếu tố như tằm đã suy yếu từ tuổi 5, bệnh tiềm ẩn, ngộ độc nhẹ, lên né chưa đúng độ chín hoặc điều kiện làm kén quá nóng, quá ẩm và thiếu thông gió.

Đặc biệt, một con tằm bị tổn thương nhẹ vẫn có thể bò lên né và nhả tơ, nhưng không đủ sức hoàn thành quá trình làm kén và hóa nhộng nên cuối cùng chết bên trong.

Muốn giảm chết trong phải quản lý tốt sức khỏe của đàn tằm từ trước khi chín, chứ không thể kỳ vọng việc tắm trước khi lên né sẽ giải quyết được vấn đề.

TẮM ĐỂ RỬA SẠCH VÔI, PHÂN VÀ CHẤT BẨN?

Đây là tác dụng dễ nhìn thấy nhất.

Nếu trên thân tằm đang bám vôi, phân, bụi hoặc lá vụn thì sau khi rửa, tằm tất nhiên nhìn trắng và sạch hơn. Điều này có thể khiến người nuôi cho rằng tắm sẽ giúp kén sạch đẹp hơn.

Nhưng nếu tằm thường xuyên bẩn tới mức phải đem đi rửa thì nên xem lại cách quản lý giường tằm cuối tuổi 5.

Thay vì:

Tằm bẩn → đem tằm đi rửa

nên hướng tới:

Giường tằm sạch → tằm chín sạch → đưa trực tiếp lên né.

RỦI RO KHI TẮM CHUNG CẢ ĐÀN TẰM

Đây là điểm đáng lưu ý nhất.

Một đàn tằm có hàng nghìn con. Trong đó có thể có một số con đang bị bệnh đường ruột, mang mầm bệnh hoặc có biểu hiện chưa rõ.

Khi tất cả được nhúng chung vào một chậu nước, phân, chất bẩn và dịch từ một số cá thể có thể hòa vào nước rồi tiếp xúc với rất nhiều con khác.

Do đó:

Nước sạch không đồng nghĩa với nước sát trùng.

Và tắm tằm không phải là phương pháp sát trùng đàn tằm.

Ngoài nguy cơ tiếp xúc chéo, tắm còn làm ướt toàn bộ tằm ngay trước giai đoạn mà người nuôi cần giữ né khô và thông thoáng. Điều này càng bất lợi trong mùa mưa hoặc khi độ ẩm không khí cao.

TẠI SAO CÓ NGƯỜI TẮM TẰM MÀ KÉN VẪN TỐT?

Điều này hoàn toàn có thể xảy ra.

Nếu đàn tằm vốn khỏe, đã chín đúng độ, chỉ nhúng rất nhanh, thời tiết khô, né tốt và môi trường thông thoáng thì tằm vẫn có thể làm kén bình thường.

Nhưng cần phân biệt:

“Tắm rồi tằm vẫn làm kén tốt”

khác với:

“Nhờ tắm nên tằm mới làm kén tốt.”

Muốn khẳng định tắm thực sự có lợi phải có thử nghiệm đối chứng giữa nhóm tắm và không tắm, sau đó so sánh tỷ lệ rơi né, chết trong, kén bẩn, trọng lượng kén, tỷ lệ vỏ và chất lượng tơ.

Nếu chưa có số liệu như vậy thì không nên biến một kinh nghiệm quan sát thành công đoạn bắt buộc.

KHUYẾN CÁO CỦA TÂY NGUYÊN SILK

Đối với đàn tằm chín khỏe mạnh bình thường, Tây Nguyên Silk không khuyến cáo tắm hoặc ngâm hàng loạt tằm trong nước trước khi lên né.

Nếu tằm rơi né, hãy kiểm tra độ chín, sức khỏe, mật độ và điều kiện né.

Nếu nghi ngộ độc, phải xử lý nguồn lá và nguyên nhân nhiễm độc.

Nếu tằm bẩn, cần cải thiện vệ sinh giường tằm.

Nếu tằm chết trong nhiều, cần xem lại sức khỏe đàn tằm, bệnh, ngộ độc và môi trường làm kén.

Nếu trời nóng hoặc ẩm, hãy xử lý nhiệt độ, độ ẩm và thông gió của khu vực lên né thay vì làm ướt con tằm.

Quy trình nên ưu tiên:

Tằm chín đúng độ → ngừng dâu → thu tằm chín khỏe → loại tằm bất thường → lên né sạch, khô → mật độ hợp lý → thông gió → thoát nhanh phân và nước tiểu.

KẾT LUẬN

Một số hộ tắm tằm trước khi lên né có thể với nhiều mục đích: làm sạch, làm tằm tỉnh, xả phân – nước, làm mát, xử lý ngộ độc, giảm rơi né hoặc giảm chết trong.

Những quan niệm này có thể xuất phát từ kinh nghiệm thực tế, nhưng chưa có cơ sở để coi tắm tằm khỏe bằng nước là công đoạn cần thiết trước khi làm kén.

Đặc biệt cần nhớ:

Tắm không chữa được bệnh.
Tắm không loại bỏ được thuốc đã hấp thu vào cơ thể.
Tắm không giải quyết nguyên nhân tằm rơi né.
Tắm không phải giải pháp phòng chết trong.
Tắm không thay thế được việc xác định đúng độ chín và quản lý tốt môi trường lên né.

Muốn có kén tốt, yếu tố quan trọng vẫn là:

TẰM KHỎE → CHÍN ĐÚNG ĐỘ → LÊN NÉ ĐÚNG LÚC → NÉ SẠCH, KHÔ → THÔNG GIÓ TỐT → KIỂM SOÁT NHIỆT ĐỘ, ĐỘ ẨM VÀ MẬT ĐỘ.

Nuôi tằm theo hướng khoa học không phải phủ nhận kinh nghiệm của người nuôi, mà là hiểu rõ cơ chế phía sau mỗi kinh nghiệm để biết điều gì thực sự có lợi và điều gì chỉ là thói quen không cần thiết.

TÂY NGUYÊN SILK – Chia sẻ kiến thức, kỹ thuật và giải pháp nuôi tằm theo hướng khoa học, hiệu quả và bền vững.

 

THÔNG TIN LIÊN HỆ TÂY NGUYÊN SILK

TÂY NGUYÊN SILK – Giải pháp và kiến thức dâu tằm tơ

Website: https://taynguyensilk.vn
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com