CƠ CHẾ SINH LÝ KHI TẰM CHÍN – VÌ SAO TẰM MUỐN NHẢ TƠ VÀ TÌM NÉ LÀM KÉN?

CƠ CHẾ SINH LÝ KHI TẰM CHÍN – VÌ SAO TẰM MUỐN NHẢ TƠ VÀ TÌM NÉ QUẤN KÉN?

 

Trong quá trình nuôi tằm, giai đoạn tằm chín (cuối tuổi 5) là một trong những thời điểm then chốt, quyết định trực tiếp đến năng suất và chất lượng kén. Hiểu rõ về sinh lý tằm chín cũng như cơ chế nhả tơ tự nhiên sẽ giúp người nuôi can thiệp đúng lúc, nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

 

1. Tằm chín là gì? Diễn biến sinh lý khi tằm chuyển giai đoạn

Khi bước vào cuối tuổi 5, sau nhiều ngày ăn rỗi, cơ thể tằm đã:

• Tích lũy đủ dinh dưỡng

• Phát triển hoàn chỉnh tuyến tơ

• Sẵn sàng bước vào giai đoạn chuyển hóa từ sâu non sang nhộng

 

Lúc này, trong cơ thể tằm xảy ra các thay đổi sinh học đặc trưng:

- Hormone ecdysone tăng mạnh

• Là hormone sinh trưởng tự nhiên do chính cơ thể tằm tiết ra.

• Ecdysone đóng vai trò như "công tắc chuyển giai đoạn" → thúc đẩy:

  • Tằm ngừng ăn

  • Kích hoạt tuyến tơ

  • Khởi phát hành vi bò tìm né, làm kén

 

- Mất cảm giác đói – phản xạ ngưng ăn

• Khi hormone ecdysone đạt đỉnh, tằm ngừng ăn hoàn toàn, dù vẫn còn dâu.

• Đây là biểu hiện rõ rệt để người nuôi nhận biết tằm đã chín sinh lý.

 

- Tằm bắt đầu bò tìm né

• Bản năng sinh tồn thúc đẩy tằm tìm nơi yên tĩnh, khô thoáng, ít sáng để nhả tơ làm kén.

• Những con chín sẽ bò liên tục, trèo lên mép nong, bám vào khung né → đây là thời điểm cần chuẩn bị bố trí né kịp thời.

 

 2. Cơ chế nhả tơ của tằm chín – hoạt động tinh vi và chỉ xảy ra một lần trong đời

- Tuyến tơ phát triển hoàn chỉnh

• Là hai ống dài hình chữ U nằm dọc theo cơ thể, có thể dài đến 800–1000mm.

• Tuyến tơ chứa hai loại protein chính:

  • Fibroin (sợi lõi)

  • Sericin (chất keo bao ngoài)

- Quá trình nhả tơ và làm kén

• Tằm bắt đầu nhả sợi tơ đầu tiên gọi là “tơ gốc” để cố định thân thể.

• Sau đó dùng phần đầu và cơ thể xoay tròn hàng trăm nghìn lần, kéo sợi tơ ra khỏi tuyến tơ và bọc quanh thân mình.

• Tơ khô lại nhanh chóng khi gặp không khí → tạo thành kén chắc chắn trong 2–3 ngày.

- Kiểm soát nhả tơ bằng hormone ecdysone

• Nhả tơ không phải là hành động tùy ý – chỉ khi hormone ecdysone đủ mạnh và tuyến tơ sẵn sàng, tằm mới có phản xạ này.

• Nếu tằm bị ép chín sớm (dùng thuốc) hoặc ăn không đủ → tuyến tơ chưa hoàn chỉnh → kén nhỏ, lỏng, chất lượng tơ kém.

 

Vì sao cần hiểu rõ cơ chế nhả tơ và hành vi tằm chín?

Hiểu đúng giai đoạn chín và cơ chế nhả tơ giúp:

• Ngưng dâu đúng lúc (khi 15–20% tằm đã chín)

• Bố trí né kịp thời

• Không can thiệp sai kỹ thuật (ép chín sớm, dư dâu, thiếu tĩnh lặng...)

• Tối ưu tỷ lệ kén loại 1, giảm hao hụt

 

TÓM TẮT QUY TRÌNH TỰ NHIÊN:

Tằm chín sinh lý → hormone ecdysone tăng → ngưng ăn → tuyến tơ đầy → bản năng tìm né → nhả tơ → quấn thành kén → hóa nhộng.

 

KẾT LUẬN

Tằm chỉ nhả tơ và làm kén một lần trong đời – nếu sai thời điểm hoặc điều kiện không phù hợp, không thể sửa chữa. Vì vậy, người nuôi cần nắm rõ diễn biến sinh lý của tằm chín, đặc biệt là vai trò của hormone ecdysone và tuyến tơ, để hỗ trợ đúng lúc, nâng cao năng suất và chất lượng tơ lụa.

 

Nếu bạn đang nuôi tằm, hoặc đang tìm hiểu về ngành dâu tằm tơ và cần tư vấn kiến thức, kỹ thuật, quy trình trong ngành dâu tằm tơ xin vui lòng liên hệ Tây Nguyên Silk – Tư vấn kỹ thuật nuôi tằm hiện đại!

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: www.taynguyensilk.vn