CƠ CHẾ BÀI TIẾT VÀ THẢI ĐỘC CỦA CƠ THỂ TẰM

CƠ CHẾ BÀI TIẾT VÀ THẢI ĐỘC CỦA CƠ THỂ TẰM

 

Trong nuôi tằm, nhiều vấn đề như ăn kém, chậm lớn, hao hụt cuối vụ thường bị quy cho “bệnh” hoặc “thiếu dinh dưỡng”. Thực tế, không ít trường hợp xuất phát từ quá tải bài tiết – thải độc. Ở tằm dâu, hệ bài tiết đơn giản nhưng nhạy cảm, chỉ cần độc tố tích luỹ nhẹ cũng gây rối loạn toàn thân.

 

 

 

 

 

1. HỆ BÀI TIẾT Ở TẰM DÂU GỒM NHỮNG GÌ?

Tằm dâu (Bombyx mori) không có thận như động vật có xương sống. Hệ bài tiết gồm ba thành phần chính:

1. Ống Malpighi – cơ quan bài tiết trung tâm

2. Hemolymph (dịch thể) – vận chuyển chất thải

3. Ruột sau – thải chất bài tiết ra ngoài

> Ba thành phần này phối hợp tạo thành hệ thải độc – điều hoà nội môi của tằm.

 

2. ỐNG MALPIGHI – “THẬN” CỦA TẰM

2.1. Cấu tạo

• Nhiều ống mảnh, dài

• Một đầu tự do trong khoang cơ thể

• Đầu kia đổ vào ruột sau

2.2. Chức năng

• Thu nhận từ hemolymph:

  • Chất thải nitơ

  • Ion dư thừa

  • Độc tố hoà tan

• Cô đặc và đưa vào ruột sau để thải ra ngoài

> Ống Malpighi là trung tâm bài tiết – thải độc của tằm.

 

3. TẰM THẢI NHỮNG GÌ?

3.1. Chất thải chuyển hoá

• Sản phẩm phân giải protein

• Chủ yếu ở dạng axit uric (ít độc, ít tan)

• Phù hợp với cơ thể nhỏ, tiết kiệm nước

3.2. Độc tố từ thức ăn

• Hợp chất thứ cấp trong lá dâu

• Độc tố vi sinh (vi khuẩn, nấm)

• Dư lượng thuốc BVTV (nếu có)

3.3. Sản phẩm stress sinh lý

• Chất oxy hoá

• Chất chuyển hoá bất thường khi:

  • Nhiệt – ẩm cao

  • Thiếu oxy

  • Rối loạn ruột giữa

 

4. CƠ CHẾ THẢI ĐỘC DIỄN RA NHƯ THẾ NÀO?

Bước 1: Thu nhận từ hemolymph

Chất thải, độc tố khuếch tán hoặc được vận chuyển chủ động từ hemolymph vào ống Malpighi.

Bước 2: Cô đặc – điều chỉnh ion

• Giữ lại nước và ion cần thiết

• Cô đặc chất thải để giảm mất nước

Bước 3: Thải qua ruột sau

• Chất thải được đẩy vào ruột sau

• Thải ra ngoài cùng phân

> Toàn bộ quá trình phụ thuộc vào lưu thông hemolymph và tình trạng ruột.

 

5. VÌ SAO HỆ BÀI TIẾT CỦA TẰM DỄ BỊ QUÁ TẢI?

5.1. Không có cơ chế “dự trữ”

• Không có thận dự phòng

• Không có cơ chế lọc nhiều tầng

> Khi độc tố tăng nhanh → quá tải xảy ra sớm.

 

5.2. Phụ thuộc mạnh vào môi trường

• Nhiệt cao → tăng chuyển hoá → tăng chất thải

• Ẩm cao → giảm bài tiết hiệu quả

• Thiếu oxy → chuyển hoá yếm khí → sinh độc tố

 

5.3. Ruột giữa và ruột sau liên thông

• Rối loạn ruột giữa → vi sinh, độc tố tăng

• Ống Malpighi phải gánh thêm áp lực thải độc

 

6. BIỂU HIỆN KHI KHẢ NĂNG THẢI ĐỘC KÉM

Các dấu hiệu thường không rầm rộ, nhưng rất “đặc trưng”:

• Tằm ăn nhưng lớn chậm

• Màu thân xỉn, kém linh hoạt

• Phân bất thường

• Hao hụt rải rác cuối tuổi 4–5

• Kén nhỏ, không đều

> Đây thường không phải bệnh cấp tính, mà là nhiễm độc – quá tải bài tiết mạn.

 

7. GIAI ĐOẠN NHẠY CẢM NHẤT VỚI THẢI ĐỘC

• Tuổi 5: ăn nhiều → độc tố vào nhiều

• Trước quay kén: chuyển hoá dồn dập

• Sau lột xác: sinh lý chưa ổn định

> Chỉ cần 1–2 ngày quá tải, hậu quả thể hiện rõ ở kén.

 

8. Ý NGHĨA THỰC TIỄN TRONG NUÔI TẰM

Hiểu cơ chế bài tiết – thải độc giúp người nuôi:

• Không đánh giá sức khoẻ tằm chỉ qua “ăn nhiều hay ít”

• Hiểu vì sao:

  • Lá dâu bẩn → hao hụt

  • Độ ẩm cao → tằm yếu

• Ưu tiên:

  • Lá dâu sạch

  • Thông thoáng

  • Giảm stress nhiệt – ẩm

Đây là nền tảng tư duy nuôi tằm an toàn, ít thuốc theo định hướng Tây Nguyên Silk.

 

KẾT LUẬN

Cơ chế bài tiết và thải độc của tằm dâu dựa vào ống Malpighi – hemolymph – ruột sau, hoạt động hiệu quả trong điều kiện sinh lý ổn định nhưng rất dễ quá tải khi môi trường và thức ăn không phù hợp. Nhiều hiện tượng kén nhỏ, hao hụt cuối vụ thực chất là hậu quả của rối loạn thải độc kéo dài. Nuôi tằm bền vững không chỉ là đủ dinh dưỡng, mà là giữ cho cơ thể tằm không bị “nhiễm độc sinh lý” trong suốt vòng đời.

 

NẾU BẠN ĐANG QUAN TÂM HOẶC ĐÃ NUÔI TẰM, MUỐN TÌM HIỂU RÕ VỀ NGÀNH DÂU TẰM TƠ VÀ MUỐN CHUẨN HOÁ:

Kiến thức, kỹ thuật nuôi, quy trình vận hành, lập kế hoạch triển khai dự án, con giống, trồng trọt, nhà xưởng, vật tư máy móc...

Vui lòng liên hệ Tây Nguyên Silk – để được tư vấn và giao lưu!

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/