Các phương pháp khử keo sericin trong sản xuất tơ lụa tằm

CÁC PHƯƠNG PHÁP KHỬ KEO SERICIN TRONG SẢN XUẤT TƠ LỤA DÂU TẰM

 

Sợi tơ tằm tự nhiên được cấu tạo bởi hai thành phần chính:

• Fibroin – lõi sợi tơ, tạo nên độ bền và độ bóng của lụa

• Sericin – lớp keo protein bao bọc bên ngoài

Sericin chiếm khoảng 20 – 30% khối lượng sợi tơ, có chức năng kết dính các sợi fibroin khi tằm tạo kén.

Tuy nhiên trong quá trình sản xuất lụa, lớp keo này cần được loại bỏ thông qua công đoạn khử keo (degumming) để:

• làm mềm sợi tơ

• tăng độ bóng của lụa

• giúp sợi tơ dễ nhuộm màu

Dưới đây là các phương pháp khử keo sericin phổ biến trong ngành tơ lụa dâu tằm.

 

1. KHỬ KEO BẰNG XÀ PHÒNG (SOAP DEGUMMING)

Đây là phương pháp truyền thống và phổ biến nhất trong công nghiệp sản xuất lụa tơ tằm.

Nguyên lý

Sericin dễ hòa tan trong môi trường kiềm nhẹ kết hợp với nhiệt độ cao, vì vậy sợi tơ được đun trong dung dịch xà phòng để loại bỏ lớp keo.

Dung dịch xử lý thường gồm

• xà phòng trung tính

• soda nhẹ (Na₂CO₃)

Điều kiện xử lý

• nhiệt độ: 90 – 100°C

• thời gian: 30 – 60 phút

Sau khi xử lý, sợi tơ được:

• rửa sạch

• trung hòa

• sấy khô

Ưu điểm

• hiệu quả cao

• chi phí thấp

• dễ áp dụng trong sản xuất quy mô lớn

 

2. KHỬ KEO BẰNG KIỀM (ALKALINE DEGUMMING)

Phương pháp này sử dụng dung dịch kiềm để loại bỏ sericin.

Các hóa chất thường dùng

• Na₂CO₃

• NaOH (nồng độ thấp)

Điều kiện xử lý

• nhiệt độ: 90 – 100°C

Ưu điểm

• loại bỏ sericin nhanh

• hiệu quả khử keo cao

Nhược điểm

• có thể làm giảm độ bền của fibroin nếu xử lý quá mạnh

Do đó trong thực tế phương pháp này thường được kết hợp với xà phòng để hạn chế tác động lên sợi tơ.

 

3. KHỬ KEO BẰNG ENZYME (ENZYMATIC DEGUMMING)

Đây là phương pháp sinh học hiện đại trong ngành dệt lụa.

Nguyên lý

Sericin là protein nên có thể bị phân hủy bởi các enzyme protease.

Nhờ vậy lớp sericin được loại bỏ mà ít làm ảnh hưởng đến fibroin.

Điều kiện xử lý

• nhiệt độ: 40 – 60°C

• pH: 6 – 8

Ưu điểm

• bảo vệ cấu trúc fibroin

• giữ độ bền sợi tơ

• thân thiện với môi trường

Nhược điểm

• chi phí enzyme cao

• cần kiểm soát điều kiện phản ứng chính xác

 

4. KHỬ KEO BẰNG AXIT (ACID DEGUMMING)

Một số axit yếu có thể giúp thủy phân sericin.

Các axit thường dùng

• axit citric

• axit acetic

Điều kiện xử lý

• nhiệt độ: 70 – 90°C

Phương pháp này ít được sử dụng trong công nghiệp vì hiệu quả khử keo không cao bằng phương pháp kiềm hoặc xà phòng.

 

5. KHỬ KEO BẰNG HƠI NƯỚC ÁP LỰC

Phương pháp này sử dụng hơi nước áp suất cao và nhiệt độ cao để xử lý sợi tơ.

Hơi nước làm cho:

• lớp sericin trương nở

• tách ra khỏi fibroin

Phương pháp này có thể được áp dụng trong một số dây chuyền xử lý tơ hiện đại.

 

6. KHỬ KEO BẰNG SIÊU ÂM (ULTRASONIC DEGUMMING)

Đây là công nghệ mới trong nghiên cứu xử lý tơ tằm.

Nguyên lý

Sóng siêu âm tạo ra hiện tượng cavitation trong dung dịch, giúp phá vỡ liên kết của sericin và tăng hiệu quả khử keo.

Ưu điểm

• giảm lượng hóa chất sử dụng

• tiết kiệm năng lượng

Nhược điểm

• chi phí thiết bị cao

• chưa phổ biến trong sản xuất công nghiệp.

 

SO SÁNH CÁC PHƯƠNG PHÁP KHỬ KEO SERICIN

Phương pháp	Hiệu quả	Mức độ ứng dụng
Xà phòng	cao	phổ biến nhất
Kiềm	cao	dùng hạn chế
Enzyme	rất tốt	công nghệ mới
Axit	trung bình	ít dùng
Hơi nước	trung bình	một số nhà máy
Siêu âm	tốt	nghiên cứu

 

KẾT LUẬN

Khử keo sericin là công đoạn quan trọng trong quy trình sản xuất lụa tơ tằm, giúp biến sợi tơ thô thành sợi lụa mềm mại và bóng đẹp.

Tùy theo công nghệ và quy mô sản xuất, các nhà máy có thể lựa chọn nhiều phương pháp khác nhau như:

• khử keo bằng xà phòng

• khử keo bằng kiềm

• khử keo bằng enzyme

• hoặc các công nghệ mới như siêu âm

Việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến:

• chất lượng lụa

• độ bền sợi

• chi phí sản xuất

 

Nếu bạn đang quan tâm hoặc đã nuôi tằm, muốn tìm hiểu rõ về ngành dâu tằm tơ và muốn chuẩn hoá:

Kiến thức, kỹ thuật nuôi, quy trình vận hành, lập kế hoạch triển khai dự án, con giống, trồng trọt, nhà xưởng, vật tư máy móc...

Vui lòng liên hệ Tây Nguyên Silk – để được tư vấn và giao lưu!

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948

Email: taynguyensilk.vn@gmail.com

Facebook:www.facebook.com/TayNguyenSilk

YouTube:www.youtube.com/TayNguyenSilk

Website:https://taynguyensilk.vn/