BỆNH TẰM KHÚC, TẰM ĐỐT DO VIRUS BmNPV: TRIỆU CHỨNG, NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH PHÒNG BỆNH HIỆU QUẢ

BỆNH TẰM KHÚC, TẰM ĐỐT DO VIRUS BmNPV: TRIỆU CHỨNG, NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH PHÒNG BỆNH HIỆU QUẢ

 

Bệnh tằm khúc (tằm đốt) do virus BmNPV gây ra là một trong những bệnh nguy hiểm nhưng thường bị chủ quan trong thực tế nuôi tằm. Việc nhận biết sớm triệu chứng, hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng đúng quy trình phòng bệnh sẽ giúp bà con giảm thiểu hao hụt, ổn định năng suất và duy trì đàn tằm khỏe mạnh bền vững.

 

 

1. Bệnh tằm khúc, tằm đốt là gì?

Bệnh tằm khúc hay còn gọi là bệnh tằm đốt, bệnh đa hình nhân là bệnh do virus Bombyx mori Nuclear Polyhedrosis Virus – BmNPV gây ra. Đây là một loại virus thuộc nhóm Baculovirus, có khả năng xâm nhập vào cơ thể tằm, nhân lên trong tế bào và gây tổn thương nhiều mô trong cơ thể tằm. Theo tài liệu tổng hợp của Tây Nguyên Silk, BmNPV là một trong các bệnh virus phổ biến trên tằm tại Việt Nam, thường gặp vào mùa hè, mùa mưa và có thể gây thiệt hại đáng kể nếu điều kiện nuôi không đảm bảo vệ sinh.

Bà con thường gọi bệnh này là tằm khúc hoặc tằm đốt vì khi phát bệnh, cơ thể tằm có biểu hiện phồng từng khúc, từng đốt rõ rệt, nhất là vùng bụng. Đây là dấu hiệu khá đặc trưng giúp phân biệt với một số bệnh đường ruột, bệnh thân mềm hoặc bệnh nhiễm khuẩn khác.

 

2. Triệu chứng thường gặp của bệnh tằm khúc

Khi tằm nhiễm BmNPV, bà con có thể quan sát thấy các biểu hiện sau:

Tằm bắt đầu ăn yếu, bỏ ăn, lờ đờ, sau đó bò ra khỏi nong, khỏi luống hoặc bò đi lung tung. Một số con có biểu hiện không nằm yên trong ổ tằm, bò lên thành nong, mép luống hoặc tìm chỗ khác.

Thân tằm có thể trong hơn bình thường hoặc hơi đục, da bóng, căng. Các đốt thân bị trương phồng từng đoạn, nhìn rõ từng khúc. Đây là dấu hiệu quan trọng nhất nên bệnh mới có tên dân gian là tằm khúc, tằm đốt.

Sau khi phát bệnh, tằm thường chết sau khoảng 3–5 ngày, xác có thể chuyển sẫm màu, đen dần. Một số tài liệu mô tả tằm bệnh có thể chết ở tư thế cong, khi ép thân có thể chảy dịch trắng sữa, không mủ, không có mùi hôi thối rõ như bệnh thân mềm.

Cần lưu ý: bệnh tằm khúc do virus khác với bệnh vi khuẩn hoặc bệnh tiêu chảy thông thường. Vì vậy, không nên vội dùng kháng sinh bừa bãi, bởi kháng sinh không diệt được virus.

 

 

3. Nguyên nhân làm bệnh phát sinh

3.1. Nhà tằm còn tồn dư mầm bệnh

Nguyên nhân quan trọng nhất là sát trùng nhà tằm, dụng cụ, nong né, lưới, nền, kệ không kỹ sau mỗi tua nuôi. Virus có thể tồn tại trong môi trường, trong phân, dịch tiết, xác tằm bệnh, dụng cụ nuôi hoặc lá dâu bị nhiễm mầm bệnh.

Nếu lứa trước đã có tằm bệnh nhưng không tiêu hủy triệt để, không rắc vôi, không phun sát trùng đúng quy trình, không phơi nắng hoặc để trống chuồng đủ thời gian thì lứa sau rất dễ tái nhiễm.

 

3.2. Nhiệt độ cao, môi trường nóng ẩm

Bệnh thường gặp nhiều hơn vào mùa hè, mùa mưa, khi nhà tằm nóng, ẩm, bí hơi. Đặc biệt, khi nhiệt độ vượt 35°C, tằm bị stress nhiệt, ăn kém, tiêu hóa kém và sức đề kháng giảm. Trong điều kiện đó, mầm bệnh virus dễ phát triển và gây bệnh mạnh hơn.

Đối với nuôi tằm, nhiệt độ quá cao không chỉ làm tằm yếu mà còn khiến môi trường trong nhà tằm nhanh ô nhiễm, lá dâu dễ hư, phân tằm nhanh lên men, từ đó tạo điều kiện cho nhiều nhóm bệnh cùng phát sinh.

 

 

3.3. Tằm yếu, sức đề kháng kém

Tằm có sức đề kháng kém sẽ khó chống lại mầm bệnh. Nguyên nhân làm tằm yếu có thể đến từ giống yếu, vận chuyển xa, chăm sóc tuổi nhỏ không tốt, cho ăn lá dâu kém chất lượng, lá dâu ướt, lá dâu nhiễm thuốc bảo vệ thực vật, mật độ nuôi quá dày hoặc môi trường nuôi thay đổi đột ngột.

Khi tằm suy yếu, hệ miễn dịch không đủ khả năng kiểm soát sự nhân lên của virus. Vì vậy, bệnh có thể xuất hiện rải rác rồi kéo dài dai dẳng qua nhiều tua nếu không làm sạch nguồn bệnh.

 

4. Cơ chế lây lan của bệnh BmNPV

Tằm có thể nhiễm bệnh khi ăn phải lá dâu nhiễm virus, đặc biệt là lá dâu bị dính phân, dịch tiết hoặc mầm bệnh từ tằm bệnh. Sau khi vào ruột, virus được giải phóng, xâm nhập qua tế bào ruột giữa, sau đó nhân lên và lan vào máu, mô, cơ quan trong cơ thể. Quá trình này gây tổn thương nội tạng, làm thân tằm phồng từng khúc và chết.

Nguồn lây thường gặp gồm:

• Lá dâu nhiễm mầm bệnh.

• Phân tằm bệnh.

• Dịch tiết và xác tằm bệnh.

• Nong, né, lưới, kệ, nền nhà tằm không được sát trùng.

• Người chăm sóc, dụng cụ, bao tải, rổ đựng dâu mang mầm bệnh từ lứa trước sang lứa sau.

Bệnh có thể gặp ở nhiều lứa tuổi tằm, từ tằm con đến tằm lớn. Tuy nhiên, khi bệnh xuất hiện ở tuổi lớn, thiệt hại kinh tế thường rõ hơn vì lúc đó đã tốn nhiều lá dâu, công chăm sóc và chi phí nuôi.

 

5. Tỷ lệ hao hụt và khả năng điều trị

Đối với bệnh tằm khúc do BmNPV, cần hiểu đúng: đây là bệnh virus, hiện không có thuốc đặc trị thật sự. Trang tổng hợp bệnh virus trên tằm của Tây Nguyên Silk cũng nêu rõ nhóm bệnh BmNPV không có thuốc đặc trị, biện pháp chính là phòng ngừa, cách ly, loại bỏ tằm bệnh, xử lý vệ sinh và khử trùng chuồng trại.

Trong thực tế, có những lứa bệnh lây lan không quá nhanh, tỷ lệ chết không quá cao, nhưng điểm nguy hiểm là mầm bệnh khó diệt sạch. Nếu nhà tằm đã nhiễm mà không sát trùng đúng quy trình, bệnh có thể tái diễn ở các tua sau.

Vì vậy, bà con không nên đặt kỳ vọng vào “thuốc trị virus”. Cách đúng là:

Khi mới phát hiện tằm bệnh, cần nhanh chóng nhặt bỏ tằm bệnh, cách ly lô nghi ngờ, rắc vôi bột ở khu vực ô nhiễm, không để xác tằm bệnh lẫn trong nong, trong phân hoặc rơi xuống nền nhà. Những con chết cần được tiêu hủy đúng cách, không vứt quanh khu vực nuôi hoặc gần vườn dâu.

 

 

6. Cách phòng bệnh tằm khúc theo hướng bền vững

6.1. Sát trùng kỹ sau mỗi tua nuôi

Sau mỗi lứa tằm, cần vệ sinh toàn bộ nhà tằm, dụng cụ, nong, né, lưới, nền, tường, kệ, rổ đựng dâu. Phân tằm, lá dâu thừa và xác tằm phải được gom sạch. Sau đó tiến hành sát trùng, rắc vôi, phơi nắng, để nhà tằm khô thoáng trước khi vào lứa mới.

Nếu lứa trước đã có bệnh virus, việc sát trùng phải làm kỹ hơn bình thường. Không nên chỉ quét dọn sơ sài rồi đưa tằm mới vào nuôi ngay.

 

6.2. Không nuôi gối đầu

Nuôi gối đầu là một trong những nguyên nhân làm mầm bệnh tồn lưu liên tục trong nhà tằm. Khi lứa cũ chưa kết thúc, lứa mới đã đưa vào, virus và các mầm bệnh khác rất dễ truyền từ lứa này sang lứa kia.

Với bệnh virus như BmNPV, nguyên tắc tốt nhất là nuôi dứt điểm từng tua, vệ sinh – sát trùng – để trống chuồng rồi mới nuôi tiếp. Làm vậy sẽ giảm áp lực mầm bệnh và giúp quản lý dịch bệnh dễ hơn.

 

6.3. Giữ nhiệt độ nhà tằm ổn định, mát và thoáng

Cần hạn chế để nhà tằm quá nóng. Mục tiêu tốt là duy trì môi trường nuôi mát, thông thoáng, tối ưu dưới 30°C nếu điều kiện cho phép. Khi trời nóng trên 35°C, cần tăng thông gió, giảm mật độ, tránh để dâu thừa lên men trong nong và không cho tằm ăn lá dâu quá ướt hoặc héo úa.

Nhà tằm nóng, ẩm, bí là môi trường rất bất lợi. Không chỉ bệnh tằm khúc mà nhiều bệnh khác như bệnh thân mềm, bệnh tiêu chảy, bệnh ruột trắng cũng dễ phát sinh trong điều kiện này.

 

6.4. Cho ăn lá dâu sạch, khô ráo, không nhiễm thuốc

Lá dâu cho tằm ăn cần sạch, tươi, không dính bùn đất, không ướt sương, không nhiễm thuốc bảo vệ thực vật. Nếu lá dâu bị ướt, nên hong ráo trước khi cho ăn. Lá dâu kém chất lượng làm đường ruột tằm yếu, giảm sức đề kháng và tạo điều kiện cho bệnh virus bùng phát.

Đặc biệt, không dùng lá từ vườn nghi nhiễm thuốc, nhiễm hóa chất hoặc vừa phun thuốc chưa đủ thời gian an toàn để nuôi tằm.

 

6.5. Tăng sức đề kháng cho tằm

Bổ sung vitamin, chất điện giải, men vi sinh tiêu hóa là giải pháp hỗ trợ quan trọng, nhất là trong giai đoạn thời tiết nóng, chuyển mùa, tằm mới ngủ dậy, tằm sau vận chuyển hoặc lô tằm có biểu hiện yếu.

Cần hiểu đúng: vitamin, điện giải và men vi sinh không phải thuốc trị BmNPV, nhưng có thể hỗ trợ tằm khỏe hơn, tiêu hóa tốt hơn, giảm stress và tăng khả năng chống chịu trước điều kiện bất lợi.

 

7. Khi phát hiện tằm bị bệnh cần làm gì?

Khi thấy tằm có dấu hiệu bỏ ăn, bò lung tung, thân trong, phồng từng đốt, chết rải rác, bà con nên xử lý theo hướng sau:

Trước hết, nhặt bỏ ngay những con bệnh rõ ràng, con chết, con yếu bất thường. Không để tằm bệnh lẫn với tằm khỏe. Khu vực có tằm chết cần được rắc vôi bột hoặc xử lý sát trùng phù hợp.

Tiếp theo, kiểm tra lại nhiệt độ, độ ẩm, mật độ nuôi, chất lượng lá dâu và tình trạng vệ sinh trong nhà tằm. Nếu nhà tằm quá nóng hoặc quá ẩm, cần điều chỉnh ngay.

Không nên dùng kháng sinh để trị bệnh virus. Kháng sinh chỉ có tác dụng với một số bệnh do vi khuẩn, không tiêu diệt được virus BmNPV. Dùng sai thuốc có thể làm tằm yếu hơn, rối loạn tiêu hóa hơn và tăng chi phí không cần thiết.

Sau khi kết thúc tua tằm, phải tổng vệ sinh và sát trùng kỹ toàn bộ nhà tằm trước khi nuôi lứa mới.

 

TỔNG KẾT BÀI

Bệnh tằm khúc, tằm đốt do virus BmNPV là bệnh cần được phòng hơn trị. Dấu hiệu đặc trưng là tằm bỏ ăn, bò lung tung, thân trong hoặc hơi đục, các đốt thân trương phồng rõ, sau vài ngày chết và có thể chuyển sẫm màu.

Điều quan trọng nhất bà con cần nhớ là: bệnh virus không có thuốc đặc trị, vì vậy không nên trông chờ vào thuốc. Muốn hạn chế thiệt hại, cần làm tốt từ đầu: sát trùng nhà tằm, không nuôi gối đầu, giữ môi trường mát dưới 30°C nếu có thể, cho ăn lá dâu sạch, quản lý mật độ hợp lý và tăng sức đề kháng cho tằm bằng vitamin, điện giải, men vi sinh tiêu hóa.

Làm tốt phòng bệnh chính là cách bảo vệ năng suất kén, giảm hao hụt và giúp nghề nuôi tằm ổn định hơn.

 

Chúc bà con chăn nuôi tằm tốt!

 

THÔNG TIN LIÊN LẠC

Nếu bạn đang quan tâm tới các sản phẩm của Tây Nguyên Silk và ngành nghề dâu tằm tơ tại Việt Nam

Vui lòng liên hệ Tây Nguyên Silk – để được tư vấn và giao lưu!

Hotline/Zalo/Whatsapp/Viber/Wechat: (+84) 971.048.948
Email: taynguyensilk.vn@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/TayNguyenSilk
YouTube: www.youtube.com/TayNguyenSilk
Website: https://taynguyensilk.vn/