Bảng tổng hợp tất cả các bệnh trên tằm tại Việt Nam - Phần 4 Bệnh bào tử đơn bào (động vật nguyên sinh)

STT

Nhóm bệnh

Tên tiếng Việt

Tên tiếng Anh

Tác nhân gây bệnh

Thông tin bệnh

Mùa thường gặp

Tình trạng ở Việt Nam

Tỷ lệ mất kén (%)

Cơ chế gây bệnh

Nguồn lây nhiễm

Đối tượng nhiễm bệnh

Triệu chứng đặc trưng

Phòng bệnh

Điều trị

14

Đơn bào (Protozoan)

Bệnh tằm gai 

Pebrine

Nosema bombycis

Nosema bombycis là một loại nấm đơn bào, thuộc nhóm microsporidia, gây bệnh cho tằm, đặc biệt là tằm nuôi trong môi trường không sạch sẽ hoặc có điều kiện nuôi không ổn định.

Quanh năm

Phổ biến

40%

- Bào tử Nosema bombycis xâm nhập vào cơ thể tằm qua đường tiêu hóa khi tằm ăn phải.
- Nấm sau đó phát triển và xâm nhập vào tế bào ruột, phá hủy tế bào, làm giảm khả năng hấp thụ dinh dưỡng của tằm.
- Nấm nhân lên trong cơ thể, gây suy giảm sức khỏe và khả năng miễn dịch của tằm.
- Khi bệnh trở nặng, tằm suy kiệt, giảm năng suất, và cuối cùng chết dần.

- Nosema bombycis là một loại vi nấm (microsporidia), có khả năng xâm nhập vào tế bào ruột tằm và gây tổn thương nghiêm trọng.

- Nấm nảy mầm từ các bào tử, có khả năng tồn tại lâu trong môi trường ẩm và ô nhiễm.

- Tằm ở mọi tuổi đều có thể bị nhiễm, nhưng tằm yếu hoặc điều kiện nuôi không tốt sẽ dễ mắc bệnh hơn.
- Thường gặp ở tằm nuôi trong môi trường ẩm thấp, hoặc tằm bị stress do thiếu dinh dưỡng và vệ sinh không đảm bảo.

- Tằm kém ăn, giảm khả năng di chuyển, thân hình gầy yếu.
- Đường tiêu hóa yếu, tằm có thể tiêu chảy, dịch phân có màu trắng đục hoặc nhầy.
- Tằm chết dần, nhất là khi bệnh tiến triển nặng.
- Tằm có thể có bụng phình to, nhưng không phải lúc nào cũng rõ rệt.

- Giữ môi trường nuôi sạch, khô ráo và có độ thông thoáng cao.
- Khử trùng chuồng trại, dụng cụ nuôi và các vật dụng liên quan để giảm sự phát tán bào tử.
- Cách ly tằm bệnh và tiêu hủy tằm chết để ngăn lây lan.
- Không cho tằm ăn lá dâu bị ô nhiễm, giữ vệ sinh lá dâu sạch sẽ.
- Kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện bệnh sớm.

- Điều trị thuốc: Một số loại thuốc kháng nấm có thể được sử dụng, nhưng chủ yếu để giảm sự phát triển của bệnh chứ không thể tiêu diệt hoàn toàn.
- Tăng cường sức khỏe tằm bằng cách cải thiện điều kiện nuôi, cung cấp dinh dưỡng đầy đủ và sạch sẽ.
- Tiêu hủy tằm bệnh và vệ sinh môi trường xung quanh là biện pháp chính để ngăn ngừa bệnh tái phát.

15

Đơn bào (Protozoan)

Một số loài vi sinh vật nguyên sinh Nosema khác 

Nosema spp other

- Nosema là một nhóm vi nấm thuộc lớp Microsporidia, có thể gây bệnh cho nhiều loại côn trùng, bao gồm tằm.

- Các loài Nosema khác ngoài Nosema bombycis có thể gây ra nhiễm trùng mạn tính hoặc cấp tính tùy theo loài tằm và điều kiện nuôi.

Bên cạnh Nosema bombycis, còn có một số loài nấm và động vật nguyên sinh khác gây bệnh cho tằm, bao gồm Nosema spp., Thelohania, và Leptomonas. Mỗi loài này đều có những đặc điểm và cách thức gây bệnh riêng biệt.

Quanh năm

Không rõ

40%

- Xâm nhập: Qua đường miệng khi tằm ăn phải bào tử (spore) nhiễm trong lá dâu hoặc môi trường.
- Phát triển: Bào tử nảy mầm trong ruột non, xuyên qua màng tế bào ruột và ký sinh nội bào.
- Gây hại: Phá hủy tế bào ruột - suy giảm tiêu hóa, hấp thu kém - suy nhược - tử vong nếu nặng.
- Lây lan: Qua phân tằm bệnh, môi trường, thức ăn bị nhiễm bào tử

- Bào tử của Nosema có thể tồn tại lâu trong môi trường, lây truyền qua đường tiêu hóa.
- Nấm gây suy giảm hệ miễn dịch của tằm, làm tằm dễ bị bệnh và nhiễm trùng thứ cấp.

- Tằm yếu, hệ miễn dịch kém.
- Tằm ở tuổi nhỏ (tuổi 2-3) dễ mắc bệnh.
- Tằm nuôi trong môi trường ẩm thấp, không thông thoáng.
- Tằm bị stress, thay đổi môi trường đột ngột.

- Tằm có thể kém ăn, tiêu chảy và chậm lớn.

- Tằm bị nhiễm Nosema spp. thường có các triệu chứng giống Nosema bombycis, bao gồm suy yếu, bụng phình, và dễ chết sớm nếu không được xử lý kịp thời.

- Giữ vệ sinh chuồng trại, dụng cụ nuôi và lá dâu sạch sẽ.
- Cải thiện điều kiện môi trường nuôi tằm, giữ cho khu vực nuôi thoáng mát và không bị ẩm thấp.
- Khử trùng môi trường nuôi tằm và thực phẩm cung cấp cho tằm.

- Không có thuốc đặc trị, chỉ có thể dùng thuốc kháng nấm hoặc thuốc diệt bào tử để hỗ trợ điều trị.
- Tiêu hủy tằm bệnh, và vệ sinh môi trường nuôi.

16

Đơn bào (Protozoan)

Bệnh do vi sinh vật nguyên sinh Thelohania

Thelohania disease hoặc Microsporidiosis caused by Thelohania

-Thelohania là một vi sinh vật gây bệnh nội bào (protozoan) thuộc chi Thelohania, tác động chủ yếu đến hệ thống tiêu hóa của tằm.

-Thelohania là một vi sinh vật gây bệnh nội bào (protozoan) thuộc chi Thelohania, tác động chủ yếu đến hệ thống tiêu hóa của tằm.

- Gây bệnh viêm ruột, làm suy giảm khả năng tiêu hóa của tằm.

Quanh năm

Không rõ

40%

- Các tế bào bị nhiễm sẽ phá hủy các mô, gây ra chứng viêm và rối loạn tiêu hóa.
- Bệnh có thể gây suy giảm chức năng tiêu hóa, làm tằm không thể hấp thụ đủ dinh dưỡng.

Bào tử của Thelohania lây nhiễm qua đường tiêu hóa và xâm nhập vào các tế bào trong cơ thể tằm.

- Tằm tuổi 3 và 4 dễ mắc bệnh do chúng ăn nhiều và có hệ tiêu hóa phát triển mạnh.
- Tằm bị yếu sức hoặc điều kiện nuôi không đảm bảo dễ mắc bệnh.

- Tằm bị nhiễm Thelohania thường có suy giảm tốc độ phát triển và kém ăn.
- Tằm có thể có vết sưng ở bụng, và có thể chết sớm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

- Giữ vệ sinh sạch sẽ khu vực nuôi, không để tằm tiếp xúc với môi trường ẩm ướt hoặc thức ăn ô nhiễm.
- Cách ly tằm bị bệnh, hạn chế lây lan.
- Chăm sóc tốt tằm để nâng cao sức đề kháng, giảm khả năng nhiễm bệnh.

- Điều trị kháng sinh hoặc thuốc chống ký sinh trùng có thể sử dụng để giảm thiểu sự phát triển của vi sinh vật này.
- Tiêu hủy tằm bệnh và vệ sinh toàn diện khu vực nuôi.

17

Đơn bào (Protozoan)

Bệnh do vi sinh vật nguyên sinh Leptomonas

Leptomonas infection hoặc Trypanosomatid infection

Leptomonas là một chi trùng roi (flagellates) thuộc lớp Trypanosomatidae, là tác nhân gây bệnh cho nhiều loài côn trùng, bao gồm cả tằm.

- Thelohania là một vi sinh vật gây bệnh nội bào (protozoan) thuộc chi Thelohania, tác động chủ yếu đến hệ thống tiêu hóa của tằm.

- Gây bệnh viêm ruột, làm suy giảm khả năng tiêu hóa của tằm.

Quanh năm

Không rõ

40%

Chúng sẽ xâm nhập vào tế bào trong cơ thể tằm và phát triển bên trong, gây tổn thương mô, đặc biệt là các mô tiêu hóa và cơ quan nội tạng.

Leptomonas lây truyền qua đường tiêu hóa khi tằm ăn phải bào tử hoặc ký sinh trùng từ môi trường.

Tằm tuổi 3–5 dễ mắc bệnh do hệ tiêu hóa phát triển mạnh, tạo điều kiện cho vi sinh vật này sinh sôi.

- Leptomonas gây ra các triệu chứng suy nhược, yếu sức cho tằm.
- Tằm có thể có bụng sưng, cơ thể gầy yếu, chậm phát triển, hoặc chết dần nếu bệnh không được điều trị kịp thời.

- Giữ vệ sinh khu vực nuôi tằm, loại bỏ côn trùng mang bệnh.
- Dọn dẹp nhanh chóng các xác tằm chết và các sinh vật gây bệnh xung quanh khu vực nuôi.

- Không có thuốc đặc trị cụ thể cho Leptomonas.
- Có thể sử dụng thuốc diệt trùng hoặc thuốc chống ký sinh trùng giúp giảm sự phát triển của trùng kiết lị.
- Vệ sinh môi trường, tiêu hủy tằm bệnh và hạn chế lây lan.