Bảng tổng hợp tất cả các bệnh trên tằm tại Việt Nam - Phần 3 Bệnh Nấm

STT

Nhóm bệnh

Tên tiếng Việt

Tên tiếng Anh

Tác nhân gây bệnh

Thông tin bệnh

Mùa thường gặp

Tình trạng ở Việt Nam

Tỷ lệ mất kén (%)

Cơ chế gây bệnh

Nguồn lây nhiễm

Đối tượng nhiễm bệnh

Triệu chứng đặc trưng

Phòng bệnh

Điều trị

8

Nấm (Mycosis)

- Bệnh nấm trắng
- Bệnh xác trắng

White Muscardine Disease

Beauveria bassiana

Beauveria bassiana là một loại nấm ký sinh gây bệnh chết chậm ở tằm, thường được gọi là bệnh nấm trắng do xác tằm sau chết bị phủ trắng như rắc bột.

Mùa mưa

Phổ biến

10

- Bào tử nấm bám lên da tằm, xâm nhập qua biểu bì.
- Phát triển bên trong cơ thể, hút dinh dưỡng - tằm chết.
- Nấm phát triển ra ngoài xác - phát tán bào tử, lây lan tiếp.

Beauveria bassiana - nấm ngoại ký sinh phát triển trên cơ thể tằm trong điều kiện ẩm thấp.

Chủ yếu tằm tuổi 3–5, sức đề kháng yếu, môi trường nuôi ẩm thấp.

- Tằm bỏ ăn, chậm lớn, di chuyển yếu.
- Chết chậm, thường bò lên thành khay rồi treo đầu chết.
- Xác cứng, vài giờ sau phủ bột trắng như phấn (bào tử nấm).
- Nấm lan nhanh nếu độ ẩm cao, dâu ướt.

- Giữ trại nuôi thoáng, khô, nhiệt độ 25-28°C, độ ẩm <75%.
- Dọn phân, xác tằm mỗi ngày, rắc vôi bột định kỳ.
- Khử trùng lưới, khay, dụng cụ sau mỗi lứa.
- Không cho ăn dâu ướt hoặc dâu đã lên men.

- Không có thuốc đặc trị.
Khi phát bệnh:
- Loại bỏ tằm bệnh ngay.
- Giảm độ ẩm, rắc vôi khô quanh khu vực.
- Lau sạch dụng cụ bằng nước vôi hoặc nano bạc.
- Tuyệt đối không phun sương hay rửa dâu.
Ghi nhớ
Beauveria bassiana gây bệnh nấm trắng, không phải vi khuẩn hay virus. Cần kiểm soát độ ẩm và vệ sinh để ngăn bùng phát.

9

Nấm (Mycosis)

- Bệnh nấm xanh
- Bệnh xác xanh

Green Muscardine Disease

Nấm Beauveria bassiana thuộc họ Clavicipitaceae.

Green Muscardine Disease là một bệnh nấm rất phổ biến và nguy hiểm ở tằm, do nấm Beauveria bassiana gây ra.

Mùa mưa

Phổ biến

10

- Thời tiết: Nấm Beauveria bassiana phát triển mạnh trong điều kiện nhiệt độ 25-30°C và độ ẩm cao.
- Môi trường: Điều kiện môi trường ẩm ướt, chuồng trại không thông thoáng là điều kiện lý tưởng cho nấm phát triển.

- Qua môi trường sống, nơi nấm có thể tồn tại trong đất, phân, và các vật dụng nuôi tằm.
- Nấm có thể lây lan qua mối liên hệ giữa tằm bị nhiễm bệnh và các tằm khỏe mạnh còn lại.

Đối tượng dễ nhiễm bệnh: Tằm tuổi 4 và 5
Giai đoạn dễ nhiễm bệnh: Khi tằm đang ăn nhiều và tăng trưởng nhanh, tạo điều kiện cho nấm xâm nhập.

- Tằm bị nhiễm bệnh sẽ mất khả năng di chuyển và chết trong vòng vài ngày.
- Khi chết, cơ thể tằm biến màu xanh lá cây đặc trưng do nấm phát triển trên bề mặt.
- Nấm phát triển trên bề mặt cơ thể tằm, tạo thành lớp bào tử màu xanh.
- Có thể thấy nấm phát triển ra ngoài cơ thể tằm dưới dạng những chấm màu xanh lá cây.

Cải thiện điều kiện sống: - Chuồng trại khô ráo, thông thoáng để hạn chế độ ẩm.
- Vệ sinh môi trường nuôi tằm: Khử trùng chuồng trại và dụng cụ nuôi tằm bằng các chế phẩm sinh học hoặc formalin.
Quản lý sức khỏe tằm: - Cung cấp dinh dưỡng đầy đủ, kiểm tra sức khỏe tằm thường xuyên.
- Quản lý độ ẩm: Giảm độ ẩm trong môi trường để ngăn nấm phát triển.

- Xử lý tằm bị nhiễm bệnh: Cách ly hoặc tiêu hủy tằm chết, tằm có dấu hiệu nhiễm bệnh.
- Dùng thuốc điều trị nấm: Sử dụng thuốc diệt nấm hoặc chế phẩm sinh học như Beauveria bassiana.
- Phun thuốc phòng ngừa: Phun chế phẩm sinh học hoặc thuốc diệt nấm lên môi trường nuôi tằm, đặc biệt là lá dâu.

10

Nấm (Mycosis)

- Bệnh nấm vàng
- Bệnh xác vàng

Yellow Muscardine Disease

Nấm Isaria farinosa (thuộc lớp Hyphomycetes).

Yellow  Muscardine Disease là một bệnh nấm nguy hiểm ở tằm, do loài nấm Isaria farinosa (tên cũ: Paecilomyces farinosus) gây ra.

Mùa mưa

Không rõ

10

- Lây qua tiếp xúc trực tiếp với tằm bệnh hoặc môi trường chứa bào tử nấm (trong phân, rác, lá dâu bẩn...).

- Nấm Isaria farinosa (thuộc lớp Hyphomycetes).

- Phát triển mạnh trong môi trường ẩm, nhiệt độ 25-28°C.

Tằm tuổi 4-5 (giai đoạn lớn, chuẩn bị làm kén), đặc biệt khi sức đề kháng yếu.

- Tằm kém ăn, ít vận động, rụng kén.
- Sau khi chết: cơ thể tằm trở nên cứng, khô, phủ lớp bào tử màu vàng nhạt hoặc vàng kem bên ngoài (điểm phân biệt với nấm xanh là màu).
- Có thể nhầm lẫn với bệnh do vi khuẩn nếu không quan sát kỹ lớp bào tử nấm bên ngoài.

- Giữ chuồng trại sạch, khô thoáng, tránh ẩm ướt kéo dài.
- Khử trùng thường xuyên bằng vôi bột, formalin, hoặc chế phẩm sinh học.
- Lá dâu sạch, không ẩm mốc; không cho ăn lá dâu bị nhiễm nấm.
- Không nuôi quá dày, đảm bảo thông thoáng.
- Phân loại tằm yếu, nghi nhiễm để xử lý riêng.

- Loại bỏ tằm bị bệnh để tránh lây lan.
- Rắc vôi bột, bột lưu huỳnh hoặc tro sạch lên sàn chuồng và các góc ẩm.
- Sử dụng chế phẩm sinh học kháng nấm (có thể phối hợp với Trichoderma để ức chế nấm gây bệnh).
- Ngừng nuôi tạm thời ở khu vực nhiễm nấm nặng, khử trùng toàn diện trước khi tái nuôi.

11

Nấm (Mycosis)

- Bệnh nấm đỏ
- Bệnh xác đỏ

Red Muscardine Disease

Sporosorella lavella, Isaria fumosoroseus

Red Muscardine là một bệnh nấm hiếm hơn so với nấm xanh và nấm vàng, do nấm Metarhizium anisopliae gây ra. Đây là một loại bệnh nguy hiểm đối với tằm, đặc biệt trong điều kiện môi trường ẩm thấp, không thông thoáng.

Mùa mưa

Không rõ

10

- Bào tử nấm bám vào da tằm, đặc biệt ở vùng mềm, mỏng.
- Nảy mầm và xuyên qua biểu bì, xâm nhập vào huyết dịch.
- Sợi nấm phát triển trong cơ thể, hút dinh dưỡng, tiết độc tố làm tằm suy kiệt.
- Tằm chết cứng, khô, nấm mọc xuyên ra ngoài, phủ bột nấm đặc trưng (xanh, vàng, đỏ).
- Bào tử phát tán ra môi trường, tiếp tục chu kỳ lây nhiễm.

- Bào tử nấm sẵn có trong không khí, đất, chuồng trại.
- Xác tằm bệnh chưa tiêu hủy đúng cách là nguồn phát tán chính.
- Lá dâu bị mốc, ẩm ướt, mang theo bào tử nấm.
- Dụng cụ nuôi không vệ sinh sạch trước mỗi lứa nuôi.
- Môi trường nuôi ẩm thấp, kém thông thoáng làm nấm phát triển mạnh.

Chủ yếu là tằm tuổi lớn (tuổi 4-5).

- Tằm kém ăn, nằm bất động, sau đó chết cứng.
- 2–3 giờ sau chết, cơ thể tằm bắt đầu hiện rõ màu hồng đỏ nhạt, sau chuyển sang đỏ hồng đậm hoặc đỏ nâu.
- Bề mặt tằm bị phủ lớp bào tử màu đỏ hồng - dấu hiệu đặc trưng của nấm đỏ.
- Có thể nhầm với các bệnh khác nếu không quan sát kỹ màu sắc bào tử.

- Giữ chuồng trại khô thoáng, sạch sẽ, tránh ẩm ướt.
- Khử trùng chuồng và dụng cụ thường xuyên bằng vôi bột, formalin hoặc chế phẩm sinh học.
- Không dùng lá dâu dính nước, dập nát hoặc có dấu hiệu mốc.
- Cách ly ngay tằm có dấu hiệu nghi nhiễm.

- Tiêu hủy tằm bệnh, không để lây lan sang tằm khỏe.
- Rắc vôi bột hoặc tro sạch vào khu vực nuôi để tiêu diệt bào tử nấm.
- Phun chế phẩm sinh học diệt nấm hoặc sử dụng nấm đối kháng như Trichoderma spp. để giảm mật độ nấm gây hại trong môi trường.
- Tạm ngưng nuôi ở lứa tiếp theo nếu ổ dịch lớn, tiến hành vệ sinh toàn diện.

12

Nấm (Mycosis)

- Bệnh nấm cam
- Bệnh xác cam

Orange Muscardine

Isaria fumosorosea – là nấm ký sinh côn trùng, họ Clavicipitaceae.

Orange Muscardine là một dạng bệnh nấm hiếm gặp hơn Green, Yellow hay Red Muscardine, nhưng vẫn gây thiệt hại nghiêm trọng nếu bùng phát. Bệnh do nấm Isaria fumosorosea (tên cũ: Paecilomyces fumosoroseus) gây ra.

Mùa mưa

Không rõ

10

- Bào tử xâm nhập qua da tằm, nảy mầm khi gặp ẩm độ cao.

- Sợi nấm phát triển trong cơ thể, hút dưỡng chất, tiết độc tố làm tằm chết.

- Sau đó, nấm mọc ra ngoài, phát tán bào tử màu cam, lây sang tằm khác.

- Bào tử nấm tồn tại trong không khí, nền chuồng, xác tằm bệnh.

- Lá dâu ẩm mốc, dính đất dễ mang bào tử.

- Dụng cụ, khay nuôi không vệ sinh kỹ.

Chủ yếu tằm dễ mắc nhất ở tuổi 4-5

- Tằm kém ăn, yếu dần, nằm bất động.
- Sau khi chết, xác cứng, không phân hủy nhanh.
- Bề mặt cơ thể phủ lớp bột nấm màu cam nhạt đến cam đỏ, tập trung ở các khoang thân, đốt bụng.
- Có thể nhầm với Red Muscardine nếu không quan sát kỹ màu sắc.

- Giữ môi trường nuôi khô thoáng, sạch sẽ.
- Lá dâu phải khô, không dính nước hay đất.
- Khử trùng chuồng trại, rắc vôi hoặc tro sạch.
- Cách ly và tiêu hủy ngay tằm nghi nhiễm.

- Không có thuốc đặc trị - chủ yếu là phòng và xử lý sớm.

- Tiêu hủy xác tằm bệnh, rắc vôi và tro diệt bào tử xung quanh khu vực nhiễm.

- Nếu dịch lây lan rộng, ngưng nuôi 1-2 lứa, tổng vệ sinh toàn bộ khu nuôi.

13

Nấm (Mycosis)

Bệnh nấm Aspergillosis

Aspergillosis

Aspergillus flavus (gây bột nấm màu vàng chanh).

Aspergillus fumigatus (bột nấm màu xanh xám).

- Aspergillosis là bệnh nhiễm nấm Aspergillus spp. ở tằm, phổ biến là Aspergillus flavus và Aspergillus fumigatus. Đây là bệnh nấm nguy hiểm, có thể gây chết tằm hàng loạt nếu môi trường ẩm thấp, kém vệ sinh.
- Là nấm phát tán qua bào tử trong không khí, thường có sẵn trong đất, lá mục, môi trường ẩm.

Mùa mưa

Phổ biến

10

- Bào tử Aspergillus xâm nhập qua da hoặc đường hô hấp (lỗ thở).
- Phát triển bên trong cơ thể - tiết độc tố và enzyme phá mô - tằm chết.
- Nấm mọc ra ngoài xác, sinh bào tử - lây lan mạnh trong môi trường ẩm.

- Không khí chứa bào tử Aspergillus.
- Lá dâu bị mốc, hư hỏng.
- Dụng cụ nuôi, vải lót, khay đựng ẩm mốc.
- Nền chuồng thiếu vệ sinh, độ ẩm cao.

Tằm tuổi 4 và 5 - tuổi lớn, nhạy cảm với nhiệt - ẩm.
Tằm yếu, bị stress do thay đổi môi trường, thời tiết hoặc thiếu dinh dưỡng.

- Tằm chết bất ngờ, cứng đờ, không có biểu hiện rõ trước đó.
- Xác tằm khô nhanh, trên bề mặt có lớp bột nấm:
- Màu vàng chanh (A. flavus),
- Xanh xám hoặc xám tro (A. fumigatus).
- Dễ nhầm với các loại muscardine, nhưng bào tử của Aspergillus thường mịn, phủ đều, ít sợi nấm lộ rõ.

- Giữ môi trường nuôi khô thoáng, sạch sẽ.
- Không dùng lá dâu ẩm, mốc, có mùi lạ.
- Khử trùng dụng cụ và chuồng trại định kỳ.
- Cách ly và tiêu hủy tằm bệnh để ngăn phát tán bào tử.

- Không có thuốc đặc trị cho tằm đã nhiễm.
- Xử lý môi trường: Rắc vôi bột, phơi nắng chuồng nuôi.
- Tạm ngừng nuôi 1-2 lứa, vệ sinh toàn bộ khu nuôi nếu dịch lan rộng.