Bảng tổng hợp tất cả các bệnh trên tằm tại Việt Nam - Phần 2 Bệnh Vi khuẩn

STT

Nhóm bệnh

Tên tiếng Việt

Tên tiếng Anh

Tác nhân gây bệnh

Thông tin bệnh

Mùa thường gặp

Tình trạng ở Việt Nam

Tỷ lệ mất kén (%)

Cơ chế gây bệnh

Nguồn lây nhiễm

Đối tượng nhiễm bệnh

Triệu chứng đặc trưng

Phòng bệnh

Điều trị

5

Vi khuẩn

- Bệnh tằm mủ
- Viêm ruột sinh mủ 
- Nhiễm khuẩn huyết sinh mủ
- Nhiễm trùng huyết nhẹ

Bacteremia

Streptococcus sp, Staphylococcus sp, Pseudomonas sp.

Bacteremia là tình trạng vi khuẩn xâm nhập vào máu của tằm. Đây là giai đoạn đầu của nhiễm khuẩn toàn thân, nếu không xử lý kịp sẽ dẫn đến Septicemia (nhiễm trùng huyết nặng – gây chết nhanh).

Mùa hè, mùa mưa

Phổ biến

30%

Là sự hiện diện của vi khuẩn trong máu, nhưng chưa gây phản ứng viêm mạnh toàn thân.
Vi khuẩn sinh mủ trong máu (huyết dịch)

- Dâu bẩn, dập nát, nhiễm phân hay thuốc

- Phân tằm ẩm, không dọn kịp thời

- Dụng cụ nuôi không sát trùng

- Xác tằm bệnh không xử lý

- Trại nuôi ẩm thấp, nóng, bí

- Tằm tuổi 3–5

- Tằm nuôi nơi ẩm, dơ, mật độ dày

- Tằm bị thương, yếu, stress

- Tằm từng nhiễm virus, vi nấm

- Thân sậm màu, đục, mềm dần

- Di chuyển bất thường hoặc không bò được

- Có thể xuất hiện dịch mủ màu trắng đục khi ấn thân
- Nếu không xử lý sớm - chuyển sang Septicemia - chết nhanh, xác mềm, thối

- Giữ vệ sinh trại nuôi, không để tằm nằm lâu trên phân hoặc dâu hư.

- Tránh ẩm ướt, giảm mật độ nuôi, đặc biệt tuổi 3–4–5.

- Dùng dâu sạch, khô, không bị dập nát.

- Vệ sinh dụng cụ bằng vôi, thuốc sát trùng nhẹ.

Tách tằm bệnh, xử lý triệt để vùng nhiễm.

Tạm ngưng cho ăn 6-12 giờ, dọn sạch nền.

- Dùng kháng sinh phổ rộng pha vào nước rửa dâu hoặc trộn vào thức ăn:
- Oxytetracyclin: 0.2–0.3 g/100 tằm/lần, 1-2 lần/ngày × 2 ngày
- Enrofloxacin: 0.1–0.2 g/100 tằm/lần, cho ăn 1 ngày
- Ciprofloxacin: 0.05–0.1 g/100 tằm/lần, 1-2 ngày

6

Vi khuẩn

Nhiễm trùng huyết 

Septicemia

Bacillus sp, Streptococcus sp, Serratia marcescens

Septicemia (nhiễm trùng huyết) là tình trạng vi khuẩn phát triển mạnh trong máu, tiết độc tố gây phản ứng toàn thân, làm tằm suy kiệt, chết nhanh, xác mềm, dễ phân hủy. Đây là giai đoạn nặng hơn của Bacteremia.

Mùa hè, mùa mưa

Phổ biến

30%

Nhiễm trùng máu nặng – vi khuẩn phát triển mạnh trong máu và phủ tạng:

- Vi khuẩn xâm nhập qua đường ruột hoặc vết thương ngoài da

- Vào máu → nhân lên nhanh, lan khắp cơ thể

- Tiết độc tố → phá hủy mô, gây sốc nhiễm trùng → chết

- Dâu bẩn,
- Môi trường ẩm,
- Phân thải nhiều,
- Dụng cụ nhiễm khuẩn,
- Vết thương ngoài da

Tằm tuổi 3–5, nhất là trong môi trường nóng – ẩm – dơ bẩn

'- Tằm bỏ ăn, bò loạng choạng, phản ứng kém

- Thân mềm, da đục, màu sậm (xám nhạt → đen)

- Có thể rỉ mủ trắng đục khi ấn nhẹ → dấu hiệu hoại tử mô

- Chết nhanh, xác bốc mùi hôi, phân tằm loãng hoặc ít

'- Giữ trại khô ráo, sạch sẽ

- Không dùng dâu ướt, héo, nhiễm khuẩn

- Khử trùng dụng cụ nuôi bằng nước vôi hoặc thuốc sát trùng

- Tách tằm yếu, không để lây lan

- Không để phân ẩm dưới đáy lưới quá lâu

- Khi phát hiện sớm (tằm còn sống, có triệu chứng đầu):

Thuốc kháng sinh Liều dùng khuyến nghị
- Oxytetracyclin 0.2–0.3g /100 tằm/lần × 1-2 lần/ngày
- Enrofloxacin 0.1–0.2g/100 tằm/lần ×1 ngày
- Ciprofloxacin 0.05–0.1g/100 tằm/lần ×1 ngày

- Cách sử dụng: Hòa tan thuốc vào nước sạch, rửa lá dâu, để ráo rồi cho ăn. Không cho ăn dâu chưa xử lý. Có thể cho nghỉ ăn 6–12h để ổn định.

Ghi nhớ
- Septicemia là bệnh nhiễm khuẩn nặng, cần phát hiện sớm

- Nếu đã chuyển sang giai đoạn chết nhanh hàng loạt, cần tiêu hủy toàn bộ, khử trùng chuồng trại

7

Vi khuẩn

Ngộ độc vi khuẩn cấp tính(Toxicosis)

Bacillus thuringiensis  sotto (gọi tắt là Bt sotto)

 Bacillus thuringiensis var. sotto (Bt sotto)

Bacillus thuringiensis var. sotto (gọi tắt là Bt sotto) là một chủng vi khuẩn sinh độc tố đặc hiệu cho tằm, gây bệnh nhiễm độc cấp tính (toxicosis). Khác với nhiễm khuẩn thông thường, Bt sotto không phát triển mạnh trong cơ thể tằm, mà gây độc qua độc tố tinh thể (Cry toxin).

Mùa hè, mùa mưa

Phổ biến

30

- Tằm ăn phải lá nhiễm độc tố Cry của Bt sotto

- Trong ruột giữa, pH kiềm - kích hoạt Cry toxin

- Độc tố tạo lỗ trên màng tế bào ruột - tế bào vỡ - rối loạn tiêu hóa

- Tằm mất nước, suy nhược thần tốc, chết trong vài giờ

Qua thức ăn (lá dâu) nhiễm bào tử và tinh thể độc của vi khuẩn

 Chủ yếu tằm tuổi 3–5

- Tằm chết đột ngột sau 12–24 giờ ăn lá nhiễm độc tố

- Thân mềm, đục, trướng bụng

- Không hôi, không rỉ dịch, xác vẫn dai (phân biệt với Septicemia)

- Ruột giữa có thể bị phá hủy, dễ nhận thấy khi mổ xác

- Không dùng lá dâu nhiễm thuốc trừ sâu vi sinh Bt
- Không cho tằm ăn lá dâu đã để lâu, có dấu hiệu hỏng
- Giữ nhiệt độ mát, không để trại ẩm
- Vệ sinh khay nuôi, không dùng lại dâu thừa

Không có thuốc điều trị đặc hiệu vì đây là ngộ độc độc tố, không phải nhiễm khuẩn.

Khi phát hiện:

- Tạm ngưng cho ăn, thay toàn bộ lá mới, sạch

- Cho ăn lá rửa kỹ bằng nước sạch, lau khô

- Có thể dùng than hoạt tính pha nước để hấp phụ độc tố (dạng hỗ trợ)