Bảng tổng hợp tất cả các bệnh trên tằm tại Việt Nam

STT

Nhóm bệnh

Tên tiếng Việt

Tên tiếng Anh

Tác nhân gây bệnh

Thông tin bệnh

Mùa thường gặp

Tình trạng ở Việt Nam

Tỷ lệ mất kén (%)

Cơ chế gây bệnh

Nguồn lây nhiễm

Đối tượng nhiễm bệnh

Triệu chứng đặc trưng

Phòng bệnh

Điều trị

1

Virus

 - Bệnh tằm khúc

- Bệnh tằm đốt
- Bệnh đa hình nhân

Bombyx mori Nuclear Polyhedrosis Virus - BmNPV

 Baculovirus (DNA virus – họ Baculoviridae)

BmNPV (Bombyx mori Nuclear Polyhedrosis Virus) là một loại virus gây bệnh nhiễm thể vùi nhân, thường gọi là bệnh đa bào tử ở tằm.

Đây là một trong những bệnh virus nguy hiểm nhất, gây chết hàng loạt và lây lan nhanh trong trại nuôi.

Mùa hè, mùa mưa

Phổ biến

20%

- Tằm ăn phải lá dâu nhiễm virus (chứa thể đa hình – polyhedra).
- Trong ruột, polyhedra tan ra, virus xâm nhập tế bào ruột giữa.
- Virus nhân lên trong nhân tế bào, lan vào máu và mô toàn thân.
- Gây phồng khúc, phá hủy nội tạng, t

ằm chết trong tư thế cong cứng.
- Virus phát tán ra môi trường, lây sang tằm khác qua dâu hoặc tiếp xúc.

- Qua dâu
- Phân
- Dụng cụ

- Từ tằm con đến tằm lớn: mọi lứa tuổi đều có thể nhiễm bệnh.
- Không lây bệnh sang người hay các loài động vật khác

- Tằm lờ đờ, bỏ ăn
- Có thể tiêu chảy, phân lỏng
- Phồng từng khúc (từng đốt thân), nhất là vùng bụng- Da bóng, trong, thấy rõ dịch trắng trong
- Tằm chết trong tư thế cong hình chữ C
- Khi ép thân, chảy ra dịch trắng sữa, không mủ
- Xác cứng, khô, lâu phân hủy
Đặc biệt: Không có mủ, không mùi hôi, thân không mềm nhũn

- Không có thuốc đặc trị virus, chỉ có thể phòng ngừa:
- Dâu phơi khô sương, khử trùng bằng nước vôi loãng
- Vệ sinh sạch khay, kệ, lưới, phơi nắng hoặc hun khói
- Định kỳ sử dụng chế phẩm kháng virus sinh học (ví dụ: dầu neem, Bacillus subtilis)
- Tránh ẩm ướt, mật độ quá dày

- Không có thuốc đặc trị virus.
Khi phát hiện:
- Cách ly toàn bộ tằm bệnh
- Ngưng cho ăn 6–12h
- Diệt toàn bộ tằm bệnh, rắc vôi bột, phun sát khuẩn chuồng trại
- Đốt, chôn xác tằm theo đúng quy trình

STT

Nhóm bệnh

Tên tiếng Việt

Tên tiếng Anh

Tác nhân gây bệnh

Thông tin bệnh

Mùa thường gặp

Tình trạng ở Việt Nam

Tỷ lệ mất kén (%)

Cơ chế gây bệnh

Nguồn lây nhiễm

Đối tượng nhiễm bệnh

Triệu chứng đặc trưng

Phòng bệnh

Điều trị

2

Virus

- Bệnh virus đa diện tế bào tương (chất)
- Bệnh ruột trắng

 Bombyx mori Cytoplasmic Polyhedrosis Virus - BmCPV

 Reoviridae – RNA virus (khác với BmNPV là DNA virus)

Đây là một loại virus RNA gây bệnh đa hình bào tương (Cytoplasmic Polyhedrosis) ở tằm lụa.

Mùa hè, mùa mưa

Phổ biến

20%

- Tằm ăn phải dâu nhiễm virus (chứa thể đa hình – polyhedra).
- Virus được giải phóng trong ruột giữa, xâm nhập tế bào biểu mô ruột.
- Virus nhân lên trong bào tương (cytoplasm), không vào nhân tế bào.
- Làm tổn thương ruột giữa → rối loạn tiêu hóa, phân trắng lỏng, chậm lớn.
- Không lan rộng toàn thân, chỉ giới hạn ở hệ tiêu hóa.
Kết quả: Tằm yếu, ăn kém, giảm năng suất tơ – nhưng không chết hàng loạt như BmNPV.
- Khác với BmNPV (đa hình nhân), virus này không gây chết hàng loạt nhưng ảnh hưởng tăng trưởng và sản lượng tơ

Qua thức ăn nhiễm virus, đặc biệt ở điều kiện ẩm ướt, nhiệt độ thấp

- Từ tằm con đến tằm lớn: mọi lứa tuổi đều có thể nhiễm bệnh.
- Không lây bệnh sang người hay các loài động vật khác

- Tằm ăn ít, phát triển chậm
- Phân trắng, lỏng, tiêu chảy
- Ruột giữa có chấm trắng hoặc vân trắng
- Tằm yếu, chết rải rác
- BmCPV gây bệnh nhẹ hơn, không phồng khúc, không dịch trắng đục

- Dâu sạch, khô ráo – tránh dâu ướt, dâu sương lạnh chưa ráo.
- Khử trùng dâu bằng nước vôi loãng trước khi cho ăn.
- Vệ sinh dụng cụ, khay nuôi, lưới và nhà trại thường xuyên.
- Không nuôi mật độ quá dày, giữ trại thoáng, khô.
- Chọn giống tằm khỏe mạnh, không lấy giống từ lứa đã nhiễm bệnh.
- Giữ nền chuồng sạch sẽ, khô ráo, hạn chế độ ẩm cao.
- Tách lô tằm theo từng độ tuổi, không trộn lẫn tằm các lứa.

- Ngưng cho ăn từ 6–12 giờ để ổn định tiêu hóa.
- Cách ly tằm bệnh ra khỏi lô khỏe.
- Cho ăn lá dâu sạch, khô, non, đã xử lý diệt khuẩn nhẹ.
- Tăng cường sức đề kháng bằng chế phẩm sinh học (như Bacillus subtilis nếu có).
- Loại bỏ tằm bệnh nặng, không để phát tán phân và virus ra môi trường.
- Không dùng kháng sinh – virus không bị diệt bởi kháng sinh.

STT

Nhóm bệnh

Tên tiếng Việt

Tên tiếng Anh

Tác nhân gây bệnh

Thông tin bệnh

Mùa thường gặp

Tình trạng ở Việt Nam

Tỷ lệ mất kén (%)

Cơ chế gây bệnh

Nguồn lây nhiễm

Đối tượng nhiễm bệnh

Triệu chứng đặc trưng

Phòng bệnh

Điều trị

3

Virus

- Flacherie truyền nhiễm
- Bệnh thân mềm
- Ruột thối

 Bombyx mori Infectious Flacherie Virus - BmIFV

 RNA virus (thuộc họ Iflaviridae)

Đây là một loại virus gây bệnh Flacherie truyền nhiễm trên tằm – thuộc nhóm virus RNA, rất nguy hiểm vì có thể gây chết hàng loạt nếu điều kiện môi trường xấu.

Mùa hè, mùa mưa

Phổ biến

20%

- Tằm ăn phải dâu nhiễm virus hoặc lây từ tằm bệnh khác.
Virus xâm nhập vào ruột và huyết dịch, nhân lên trong tế bào ruột giữa.
Gây tổn thương đường ruột, dẫn đến rối loạn tiêu hóa, ruột bị viêm hoại.
Tằm mất nước, yếu nhanh, ruột thối, cơ thể mềm → chết và dễ phân hủy.

Qua thức ăn nhiễm virus, đặc biệt ở điều kiện ẩm ướt, nhiệt độ cao

Tằm tuổi 3–4–5, đặc biệt khi thời tiết nóng, ẩm, thức ăn kém chất lượng

- Tằm ăn ít, bỏ ăn, phân lỏng
- Thân tằm mềm nhũn, da mỏng, màu sẫm
- Ruột thối, có mùi hôi nhẹ
- Chết rải rác, xác dễ phân hủy, thối nhanh

- Cho ăn dâu sạch, không úng, không nhiễm thuốc bảo vệ thực vật.
- Trại nuôi thoáng, không ẩm ướt, nhiệt độ ổn định.
- Không nuôi mật độ dày.
- Khử trùng dụng cụ và nhà trại định kỳ.
- Tách lô, loại bỏ tằm bệnh ngay khi phát hiện.

- Không có thuốc đặc trị do virus RNA.
- Không dùng kháng sinh, chỉ hỗ trợ bằng cách cho nghỉ ăn, thay lá sạch, xử lý vệ sinh triệt để.

STT

Nhóm bệnh

Tên tiếng Việt

Tên tiếng Anh

Tác nhân gây bệnh

Thông tin bệnh

Mùa thường gặp

Tình trạng ở Việt Nam

Tỷ lệ mất kén (%)

Cơ chế gây bệnh

Nguồn lây nhiễm

Đối tượng nhiễm bệnh

Triệu chứng đặc trưng

Phòng bệnh

Điều trị

4

Virus

Bệnh lùn thân trong (Densovirus)

 Bombyx mori Densovirus type 1, 2,3

BmDNV1, BmDNV2, BmDNV3

- BmDNV (Bombyx mori Densovirus) là nhóm virus ADN không có vỏ bọc, thuộc họ Parvoviridae, chi Densovirus.

- Gây ra bệnh virus đa hình nhân ở tằm, thường gọi là bệnh trong đầu (polynuclear disease) hoặc còn gọi là bệnh chín giả

- Gồm 3 kiểu chính được nghiên cứu: BmDNV-1, BmDNV-2, BmDNV-3.

Mùa hè, mùa mưa

Phổ biến

20%

- Virus DNV là DNA virus, lây lan qua thức ăn nhiễm virus, đặc biệt khi điều kiện môi trường bất lợi (ẩm, nóng, thiếu vệ sinh).

- Virus xâm nhập cơ thể → nhân lên trong tế bào đặc hiệu tùy chủng → phá hủy mô → tằm ngừng phát triển, lùn, thân trong, đầu nhỏ lại, da mỏng, chết sớm.

- Tằm bệnh
- Phân và dịch tiết
- Dụng cụ nuôi không khử trùng
- Môi trường ô nhiễm
- Tằm giống mang mầm bệnh
- Côn trùng trung gian
- Người chăm sóc không vệ sinh kỹ

Tất cả các giai đoạn phát triển của tằm đều có thể nhiễm:

- Trứng (nếu mang mầm bệnh)

- Ấu trùng (dễ nhiễm và phát bệnh rõ nhất)

- Nhộng

- Ngài (ít gặp hơn, nhưng có thể mang virus)

- Tằm ngừng lột xác, không phát triển → gọi là bệnh lùn đầu nhỏ.

- Thân tằm ngắn, đầu to so với thân, da mỏng có thể trong suốt.

- Ăn kém, chết rải rác, không bò được, nằm một chỗ.

- Có thể thấy dịch hồng khi bóp nát tằm bệnh (trong trường hợp nhiễm BmDNV-1).

- Khử trùng trại kỹ lưỡng, đặc biệt sau khi có lứa bệnh.

- Tuyệt đối không dùng lại khay, lưới từ lứa bệnh chưa khử trùng.

- Không dùng giống từ đàn từng nhiễm bệnh.

- Giữ môi trường sạch, không ẩm ướt, thức ăn khô ráo.

- Không có thuốc đặc trị.

Có thể hỗ trợ bằng cách:

- Ngưng cho ăn 6–12 giờ,

- Cho ăn dâu sạch, tăng đề kháng,

- Tiêu hủy tằm bệnh, khử trùng dụng cụ ngay.